Αμμουδάρα: Η μητέρα του νεκρού 17χρονου, ο ρόλος της στο αυτοκίνητο και το ερώτημα της «σιωπηλής» συνέργειας

επιμέλεια medlabnews.gr  

Η γυναίκα του δράστη ήταν μέσα στο αυτοκίνητο: Προσπάθησε να τον σταματήσει ή το πένθος είχε γίνει οργή;

Μια από τις πιο κρίσιμες και σκοτεινές πλευρές της δολοφονίας του 21χρονου Νικήτα στην Αμμουδάρα Ηρακλείου είναι ο ρόλος της γυναίκας που καθόταν δίπλα στον 54χρονο δράστη. Ήταν η σύζυγός του. Ήταν η μητέρα του 17χρονου παιδιού που είχε χαθεί στο τροχαίο του 2023. Και ήταν μέσα στο αυτοκίνητο τη στιγμή που ο άνδρας της φέρεται να καταδίωξε και να πυροβόλησε τον νεαρό που θεωρούσε υπεύθυνο για τον θάνατο του γιου τους.

Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα στοιχεία, η σύζυγος του 54χρονου βρισκόταν στη θέση του συνοδηγού κατά τη διάρκεια της επίθεσης και συνελήφθη για συνέργεια. Ο ίδιος ο κατηγορούμενος φέρεται να υποστήριξε ότι η γυναίκα του προσπάθησε να τον συγκρατήσει, φωνάζοντάς του «Κώστα, μη», αλλά εκείνος είχε ήδη πάρει το όπλο στα χέρια του. Ο ισχυρισμός αυτός, όμως, μένει να αξιολογηθεί από τις Αρχές και τη Δικαιοσύνη. Δεν αρκεί η δήλωση του δράστη για να ξεκαθαριστεί αν η γυναίκα του ήταν απλώς παρούσα, αν αιφνιδιάστηκε, αν προσπάθησε πραγματικά να αποτρέψει το κακό ή αν γνώριζε κάτι περισσότερο για όσα επρόκειτο να συμβούν.

Το ερώτημα είναι βαρύ και δεν μπορεί να απαντηθεί με βιασύνη: ποιος ήταν ο πραγματικός της ρόλος; Μια μητέρα που είδε τον άνδρα της να χάνει τον έλεγχο και προσπάθησε την τελευταία στιγμή να τον σταματήσει; Ή μια γυναίκα βυθισμένη και η ίδια στο πένθος, που επί χρόνια ζούσε μέσα στην ίδια οργή, στην ίδια αίσθηση αδικίας, στην ίδια εμμονική αναζήτηση ευθύνης;

Η σύλληψή της για συνέργεια δείχνει ότι οι Αρχές δεν αντιμετώπισαν την παρουσία της ως αδιάφορο γεγονός. Το ότι καθόταν δίπλα στον δράστη, τη στιγμή της επίθεσης, δημιουργεί αναπόφευκτα ερωτήματα. Ήξερε ότι υπήρχε όπλο; Ήξερε ότι ο άνδρας της αναζητούσε τον Νικήτα; Κατάλαβε εγκαίρως τι πήγαινε να γίνει; Επιχείρησε να καλέσει βοήθεια; Προσπάθησε να αποτρέψει την επίθεση πριν ή μόνο όταν πλέον ήταν αργά; Αυτά είναι ζητήματα που δεν απαντώνται από την κοινή γνώμη, αλλά από την προανάκριση, τις καταθέσεις, τα βίντεο, τα τηλεφωνικά δεδομένα και τη συνολική συμπεριφορά πριν και μετά το έγκλημα.

Υπάρχει, όμως, και μια άλλη διάσταση, λιγότερο νομική και περισσότερο ανθρώπινη: τι μπορεί να κάνει το ανεπεξέργαστο πένθος σε μια οικογένεια; Η απώλεια παιδιού είναι από τα πιο καταστροφικά ψυχικά τραύματα. Όταν μάλιστα ο θάνατος είναι αιφνίδιος, βίαιος ή αποδίδεται σε ευθύνη άλλου προσώπου, το πένθος μπορεί να παγώσει στον χρόνο. Να μη γίνει αποδοχή. Να μη γίνει μνήμη. Να γίνει θυμός. Να γίνει εμμονή. Να γίνει ανάγκη για τιμωρία.

Η ψυχολογία περιγράφει το παρατεταμένο ή περίπλοκο πένθος ως κατάσταση κατά την οποία ο άνθρωπος αδυνατεί να επεξεργαστεί την απώλεια και εγκλωβίζεται σε έντονη νοσταλγία, οδύνη, θυμό, αίσθημα αδικίας και δυσκολία επιστροφής στη ζωή. Ο αιφνίδιος ή βίαιος θάνατος, καθώς και ο θάνατος παιδιού, αναφέρονται ως παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο μιας τέτοιας παθολογικής πορείας του πένθους.

Σε τέτοιες συνθήκες, η καθημερινή ανακύκλωση του ίδιου πόνου μπορεί να λειτουργήσει σαν ψυχικό καύσιμο. Το «μας πήρε το παιδί», το «δεν τιμωρήθηκε αρκετά», το «ζει ενώ το δικό μας παιδί χάθηκε», όταν επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά μέσα σε ένα σπίτι, μπορεί να μετατρέψουν το πένθος σε οργή και την οργή σε εμμονή. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε γονιός που πενθεί γίνεται επικίνδυνος. Σημαίνει, όμως, ότι σε ακραίες περιπτώσεις, όταν ο πόνος δεν βρίσκει θεραπευτική διέξοδο, μπορεί να στραφεί προς έναν «ένοχο» και να γεννήσει φαντασιώσεις εκδίκησης.

Εδώ βρίσκεται το πιο δύσκολο ερώτημα για τη σύζυγο του δράστη. Αν πράγματι φώναξε «μη, Κώστα, μη», αυτό μπορεί να δείχνει μια τελευταία, απελπισμένη προσπάθεια αποτροπής. Αν όμως επί μήνες ή χρόνια μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον καλλιεργούνταν η ιδέα ότι ο Νικήτας έπρεπε να «πληρώσει», τότε η ευθύνη δεν εξαντλείται στη στιγμή των πυροβολισμών. Η Δικαιοσύνη οφείλει να εξετάσει όχι μόνο τι έκανε η γυναίκα μέσα στο αυτοκίνητο, αλλά και τι προηγήθηκε: τι ειπώθηκε, τι σχεδιάστηκε, τι γνώριζε, τι ανεχόταν, τι ενίσχυε και τι προσπάθησε πραγματικά να σταματήσει.

Από την άλλη πλευρά, χρειάζεται προσοχή. Η μητέρα που έχασε παιδί δεν μπορεί να μετατραπεί αυτομάτως σε κατηγορούμενη στη συνείδηση της κοινωνίας μόνο και μόνο επειδή πενθούσε ή επειδή ήταν παρούσα. Το πένθος δεν είναι έγκλημα. Ο θυμός δεν είναι από μόνος του συνέργεια. Η ηθική ή ψυχολογική επιρροή δεν ταυτίζεται αυτόματα με ποινική ευθύνη. Για να υπάρξει ποινική συνέργεια, πρέπει να αποδειχθεί συγκεκριμένη συνδρομή, γνώση, ενίσχυση ή συμμετοχή στην πράξη, όχι απλώς συναισθηματική φόρτιση.

Η υπόθεση της Αμμουδάρας, όμως, αναγκάζει όλους να δουν κάτι που συχνά μένει στη σκιά: ένα έγκλημα εκδίκησης σπάνια γεννιέται μόνο τη στιγμή που πατιέται η σκανδάλη. Συνήθως προηγούνται μήνες ή χρόνια θυμού, εμμονής, λόγων, απειλών, παρακολούθησης και εσωτερικής νομιμοποίησης της βίας. Αν ο 54χρονος είχε φτάσει να πιστεύει ότι η δολοφονία ήταν «δικαίωση» για τον χαμένο του γιο, τότε πρέπει να απαντηθεί ποιοι, πώς και για πόσο καιρό συντήρησαν αυτή την πεποίθηση.

Η εικόνα είναι τραγική από κάθε πλευρά. Μια οικογένεια έχασε το παιδί της σε τροχαίο. Μια άλλη οικογένεια έχασε τώρα τον Νικήτα από σφαίρες. Και μια μητέρα βρίσκεται στο επίκεντρο ενός αμείλικτου ερωτήματος: ήταν εκείνη που προσπάθησε να σταματήσει την εκδίκηση ή μέρος ενός κύκλου πόνου που δεν σταμάτησε ποτέ;

Η τελική απάντηση ανήκει στη Δικαιοσύνη. Αλλά το κοινωνικό μάθημα είναι ήδη σκληρό: όταν το πένθος μένει αθεράπευτο, όταν η οργή γίνεται καθημερινή αφήγηση και όταν οι απειλές δεν αντιμετωπίζονται εγκαίρως, τότε η βία μπορεί να παρουσιαστεί στο μυαλό του δράστη όχι ως έγκλημα, αλλά ως «λογαριασμός» που πρέπει να κλείσει. Και τότε, δυστυχώς, το κακό έχει ήδη αρχίσει πολύ πριν ακουστούν οι πυροβολισμοί.