Ρεγγίνα Μακέδου πάλεψε με τη λευχαιμία και τα κατάφερε. «Όταν έκανα τη μεταμόσχευση μυελού των οστών νόμιζα ότι θα χάσω τη ζωή μου, είχα αρκετές παρενέργειες»

 

 medlabnews.gr iatrikanea

Η Ρεγγίνα Μακέδου πάλεψε με τη λευχαιμία και τα κατάφερε, παραδίδοντας μαθήματα δύναμης και ζωής. 

Η περιπέτεια της υγείας της ξεκίνησε στα 35 της χρόνια, όταν μια επίμονη κούραση την οδήγησε στο νοσοκομείο. Η Ρεγγίνα Μακέδου, μιλώντας στην εκπομπή «Όπου υπάρχει Ελλάδα», γύρισε τον χρόνο πίσω στην αρχή μιας διαδρομής που την έκανε να αναθεωρήσει τα πάντα. Από τις πρώτες εξετάσεις στην Καβάλα μέχρι τη μεταμόσχευση μυελού των οστών, η γυμνάστρια που ταύτισε το όνομά της με τη δύναμη της θέλησης, μιλά για τις στιγμές που ο φόβος την λύγισε.

«Έμαθα ότι έχω λευχαιμία πολύ περίεργα γιατί δεν είχα συμπτώματα. Το μόνο σύμπτωμα που είχα ήτανε ότι λαχάνιαζα, κουραζόμουνα» αναφέρει χαρακτηριστικά, περιγράφοντας την ξαφνική αλλαγή στη ζωή της. Μετά τη διάγνωση στην Αλεξανδρούπολη, ακολούθησε μια μακρά περίοδος νοσηλείας. «Νοσηλεύτηκα στο νοσοκομείο της Αλεξανδρούπολης για 157 ημέρες. Εκεί η νόσος μου ήρθε σε πλήρη ύφεση μέχρι το 2022 που ήρθε η υποτροπή. Το 2022 λοιπόν ήξερα ότι η μόνη λύση για εμένα θα είναι η μεταμόσχευση μυελού των οστών» εξηγεί η ίδια.

Ο χορός μέσα στους θαλάμους και η υποτροπή

Ακόμη και στις πιο δύσκολες ώρες, η ανάγκη της για κίνηση και αισιοδοξία δεν την εγκατέλειψε. Όπως θυμάται, ο χορός έγινε το δικό της «φάρμακο» μέσα στην απομόνωση των νοσοκομείων.

«Κάθε μέρα σηκωνόμουν και χόρευα. Ήμουνα μέσα στο νοσοκομείο χωρίς μαλλιά, με τις πιτζάμες μου, με τους φλεβοκαθετήρες μου και σηκωνόμουν και χόρευα. Αυτό μου έδινε ζωή» δηλώνει, προσθέτοντας ωστόσο πως η δεύτερη φάση της δοκιμασίας ήταν πολύ πιο επώδυνη. «Τη δεύτερη φορά με τη μεταμόσχευση, η αλήθεια είναι ότι τα πράγματα ήταν αρκετά πιο δύσκολα. Είχα αρκετές παρενέργειες».

Η συμφιλίωση με την απώλεια και το «ευχαριστώ» στη δότρια Η αναμέτρηση με τη λευχαιμία την έφερε πρόσωπο με πρόσωπο με τις πιο μύχιες σκέψεις της. Η Ρεγγίνα Μακέδου δεν διστάζει να παραδεχτεί πως υπήρξαν στιγμές απόλυτης αδυναμίας.

«Φοβήθηκα ότι θα χάσω τη ζωή μου. Και την πρώτη φορά, όταν ακόμα δεν ήξερα ακριβώς τι γίνεται και μάλιστα εκεί την πρώτη φορά ήτανε που συμφιλιώθηκα λίγο με τον θάνατό μου. Έκατσα λίγο κάτω, είδα πώς τα πράγματα έχω κάνει στη ζωή μου, πόσα θα μπορούσα να κάνω, όμως ήμουν ήδη ευχαριστημένη με ό,τι είχα κάνει» εξομολογείται.

Η κρισιμότερη στιγμή ήρθε κατά τη διάρκεια της μεταμόσχευσης, όταν οι επιπλοκές την έκαναν να πιστέψει πως το τέλος πλησίαζε. «Στη δεύτερή μου την περιπέτεια, στη μεταμόσχευση, κάποια στιγμή είχα πνευμονία. Είχα πνευμονία και είχα και πάρα πολύ χαμηλά λευκά. Εκεί πέρα φοβήθηκα πάρα πολύ. Είπα ότι τα παρατάω, δεν… Πίστευα ότι δεν αντέχω άλλο».

Τότε ήταν που η στήριξη του περιβάλλοντός της λειτούργησε ως σανίδα σωτηρίας. «Εκείνη τη στιγμή βρέθηκαν κάποιοι άνθρωποι, και μέσα από το νοσοκομείο, γιατροί, νοσηλευτές, φίλοι μου, που μου έδειξαν ότι δεν πρέπει να τα παρατήσω. Κι εκεί κατάλαβα πόσο σημαντικό είναι το “μαζί”».

Κλείνοντας τη μαρτυρία της, η γυμνάστρια στρέφει τη σκέψη της στον άνθρωπο που της χάρισε μια δεύτερη ευκαιρία. «Νομίζω ότι δεν θα παρεξηγηθεί κανείς αν ο άνθρωπος που θα πω το μεγαλύτερο ευχαριστώ είναι η δότριά μου. Η προσφορά της τεράστια γιατί χαίρεσαι που ζω. Πραγματικά αν δεν έχεις υγεία, δεν έχεις τίποτα».

Kαι τότε έγραφε....

Μία μακροσκελή ανάρτηση έκανε στον προσωπικό της λογαριασμό στο Instagram η Ρεγγίνα Μακέδου. Η γυμνάστρια και πρώην παίκτρια του DWTS όλο αυτό το διάστημα που έδωσε τον δικό της αγώνα με τη λευχαιμία.

Ωστόσο δεν χάνει την αισιοδοξία της. Χαμογέλα και με τη βοήθεια των αγαπημένων της προσώπων προσπαθεί καθημερινά για το καλύτερο, ενώ μέσα από τα social media μοιράζεται συχνά λεπτομέρειες για την κατάσταση της υγείας της και στέλνει τα δικά της μηνύματα.

Αυτή τη φορά δημοσίευσε δύο συγκλονιστικά στιγμιότυπα. Συγκεκριμένα, μοιράστηκε με τους διαδικτυακούς της φίλους δύο εικόνες από το «πριν» και το «μετά» της χημειοθεραπείας.

Στη λεζάντα έγραψε:

«Δες τις δυο φωτογραφίες! Ξέρεις τι είναι φάρμακο; Χημεία; Κορτιζόνη; Ξέρεις τι είναι εκτός από όσα τραβάς να βλέπεις τον εαυτό σου στο καθρέφτη παραμορφωμένο;

Πολλά κορίτσια που περνάνε κάποιο πρόβλημα και παραμορφώνεται από τα φάρμακα το πρόσωπο τους μου στέλνουν μηνύματα απεγνωσμένα! Πάντα λέω κοίτα την υγεία σου η εμφάνιση έρχεται δεύτερη, όμως τις καταλαβαίνω… και μετά λέω θα γίνει ξανά όπως πριν… και μένα μου τα παν άλλες κοπέλες που το πέρασαν, κοίτα να γίνεις καλά και όλα σιγά σιγά με τον καιρό θα αρχίσουν να επανέρχονται! Πρώτα όμως η υγεία μας!

Το πρόσωπο μου έχει παραμορφωθεί ξανά και ξανά και ξανά… δεν μου ήταν ευχάριστο όχι! Πίστευα όμως τα κορίτσια που μου έδιναν δύναμη και εγώ θέλω εσύ να πιστέψεις εμένα!!!

Και τα μαλλιά θα βγουν και το πρόσωπο θα φτιάξει συγκεντρώσου στον αγώνα σου και όχι στην εμφάνιση σου σε παρακαλώ!!! Άλλωστε είσαι πάντα όμορφη δες το!!!» έγραψε η Ρεγγίνα Μακέδου.

Δείτε τις φωτογραφίες παρακάτω

Διαβάστε επίσης

• Η αύξηση του παιδικού καρκίνου οφείλεται στην περιβαλλοντολογική μόλυνση και στις μεταλλάξεις των χρωματοσωμάτων του ανθρώπου.
• Τι είναι η λευχαιμία; Ποιοι κινδυνεύουν; Υπάρχει θεραπεία και πώς είναι η ζωή του αρρώστου μετά την ίαση;
• Τι είναι το λέμφωμα; Ποια τα συμπτώματα; Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης για το Λέμφωμα (video)
• Τι είναι η ασθένεια Hodgkin’s, ποια η διαφορά από την μη Hodgkin’s, πώς γίνεται η διάγνωση και ποια η θεραπεία;
• Car-T: Πρωτοποριακή θεραπεία καρκίνου από το αίμα του ίδιου του ασθενή

Το κοινό κολοβακτηρίδιο E.coli μπορεί να σχετίζεται με τον καρκίνο του εντέρου

επιμέλεια medlabnews.gr iatrikanea 

Ένα κοινό βακτήριο του ανθρώπινου εντέρου, το E.coli, το οποίο ζει μέσα σε πολλούς ανθρώπους, μπορεί να βάζει το «χεράκι» του στην εμφάνιση καρκίνου του εντέρου, σύμφωνα με μια νέα διεθνή επιστημονική έρευνα. Η ανακάλυψη πιθανώς ανοίξει νέες δυνατότητες για τη θεραπεία της νόσου.

Οι επιστήμονες βρήκαν ότι ο εν λόγω μικροοργανισμός απελευθερώνει μια τοξίνη (κολιβακτίνη) που προκαλεί βλάβη στο DNA των κυττάρων του εσωτερικού τοιχώματος του εντέρου. Τα ίδια αυτά γενετικά «δαχτυλικά αποτυπώματα» ανακαλύφθηκαν για πρώτη φορά και στους όγκους του εντέρου, κάτι που δείχνει ότι υπάρχει άμεση σχέση ανάμεσα στη βακτηριακή τοξίνη και στις γενετικές μεταλλάξεις που πυροδοτούν τον καρκίνο του εντέρου.

Οι ερευνητές από την Ολλανδία, τη Βρετανία και τις ΗΠΑ, με επικεφαλής τον καθηγητή Χανς Κλέβερς του ολλανδικού Ινστιτούτου Hubrecht, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό «Nature», αισιοδοξούν ότι στο μέλλον θα αναπτυχθεί μια νέα μέθοδος έγκαιρης διάγνωσης των ανθρώπων που κινδυνεύουν περισσότερο από καρκίνο του εντέρου, μέσω της ανίχνευσης της βλάβης στο DNA των κυττάρων του. Δεν αποκλείουν μάλιστα ότι τοξίνες και άλλων βακτηρίων να έχουν ανάλογη επίδραση, γι' αυτό, όπως είπαν, τώρα ξεκινά η αναζήτηση τους, ώστε να διαπιστωθεί πόσο διαδεδομένος είναι αυτός ο βιολογικός μηχανισμός πρόκλησης της συγκεκριμένης μορφής καρκίνου, που είναι από τις συχνότερες αιτίες θανάτου από καρκίνο παγκοσμίως.

Όσο πιο γρήγορα γίνεται ο εντοπισμός των πρώτων καρκινικών βλαβών στο εσωτερικό του εντέρου, τόσο αυξάνουν οι πιθανότητες επιτυχούς αντιμετώπισης της νόσου. Το μικροβίωμα -τα τρισεκατομμύρια βακτήρια, ιοί, μύκητες και άλλοι μικροοργανισμοί μέσα στο ανθρώπινο σώμα- πιθανώς εμπλέκεται στη νόσο, αλλά θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει στην έγκαιρη διάγνωση της. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις των ερευνητών, η κολιβακτίνη του E.coli εμπλέκεται σε τουλάχιστον ένα στα 20 περιστατικά (5%) καρκίνου του εντέρου. Όμως θα χρειασθούν περαιτέρω μελέτες για να ρίξουν περισσότερο φως στο ζήτημα.

«Πράγματα όπως ο καπνός ή η υπεριώδης ακτινοβολία είναι γνωστό ότι προκαλούν βλάβη στο DNA. Αυτή είναι η πρώτη φορά που είδαμε μια τόσο διακριτή βλάβη DNA στον καρκίνο του εντέρου, η οποία προκαλείται από ένα βακτήριο που ζει στο εσωτερικό του εντέρου», δήλωσε ο Κλέβερς.

«Ο στόχος μας είναι να κατανοήσουμε τις αιτίες του καρκίνου του εντέρου, συνεπώς η ανακάλυψη του ρόλου της κολιβακτίνης αποτελεί σημαντικό βήμα. Αναζητούμε πλέον και άλλα βακτήρια και τις τοξίνες τους που μπορεί να σχετίζονται με τον καρκίνο του εντέρου, ώστε να διαμορφώσουμε μια καλύτερη εικόνα για τους παράγοντες κινδύνου. Στη συνέχεια είναι ανάγκη να δούμε πώς μπορούμε να μειώσουμε την παρουσία αυτών των υψηλού κινδύνου βακτηρίων στο έντερο», δήλωσε ο καθηγητής Φίλιπ Κουίρκ του Πανεπιστημίου του Λιντς.

Το ανθρώπινο σώμα περιέχει τουλάχιστον τόσα βακτήρια όσα και τα ανθρώπινα κύτταρα. Τα περισσότερα από αυτά τα μικρόβια συμβάλλουν σε μια υγιή ζωή, αλλά μερικά άλλα είναι παθογόνα. Ένα από τα βακτήρια με δυνητικά επιβλαβή δράση είναι το γνωστό Escherichia coli (E.coli), ένα στέλεχος του οποίου παράγει την χημική τοξική ουσία κολβακτίνη. Το στέλεχος αυτό εκτιμάται ότι υπάρχει στο έντερο του 10% έως 20% των ενηλίκων.

Ο Κλέβερς επεσήμανε ότι «υπάρχουν προβιοτικά σήμερα στην αγορά, τα οποία περιέχουν αυτά τα τοξικά για το DNA στελέχη του E.coli. Μολονότι αυτά τα προβιοτικά παρέχουν ανακούφιση βραχυπρόθεσμα για κάποια σωματική διαταραχή, μπορεί επίσης να οδηγούν σε καρκίνο μετά από δεκαετίες».

Ασυνήθιστες και συνηθισμένες αιτίες τροφικής δηλητηρίασης

Διαβάστε επίσης

• Tροφική δηλητηρίαση: 20 συνηθισμένα και ασυνήθιστα αίτια. Ποιά είναι τα συμπτώματα και πως μπορούμε να προστατευτούμε;
• Πόνος στην κοιλιά. Τι μπορείτε να κάνετε για να τον αντιμετωπίσετε;
• Ο πόνος στην κοιλιά και η διάρροια οφείλονται σε γαστρεντερίτιδα ή τροφική δηλητηρίαση; Ποια τα συμπτώματα και πώς αντιμετωπίζονται; 
• Πολύποδας παχέος εντέρου. Τι είναι, ποια τα συμπτώματα, ποιοι κινδυνεύουν και ποια η κατάλληλη διατροφή για πρόληψη;
• Γαστρεντερίτιδα. Τι είναι, τι προκαλεί, πώς εξαπλώνεται και πώς μπορεί να προληφθεί η εξάπλωση της.Τι πρέπει να κάνετε αν πάθετε τροφική δηλητηρίαση. Ποια τα συμπτώματα που προκαλεί το χαλασμένο φαγητό; 
• Ο δεκάλογος της σωστής πρόληψης της τροφικής δηλητηρίασης
• Άμεση αντιμετώπιση δηλητηρίασης από ουσίες, φάρμακα, εντομοκτόνα, είδη καθαρισμού, μονοξείδιο του άνθρακα και άλλα. Πρώτες βοήθειες

Συναυλία «ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΖΩΗ» από τον Σύλλογο «Κ.Ε.Φ.Ι.» Αθηνών

medlabnews.gr iatrikanea

Ο Σύλλογος Καρκινοπαθών Εθελοντών - Φίλων Ιατρών «Κ.Ε.Φ.Ι.» Αθηνών διοργανώνει την Τρίτη 3 Μαρτίου ξεχωριστή εκδήλωση με τίτλο «ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΖΩΗ». Πρόκειται για μια εκδήλωση διαφορετική αφιερωμένη στη δύναμη της ψυχής, της μουσικής, της αλληλεγγύης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Εισιτήρια μπορείτε να λάβετε αποκλειστικά ηλεκτρονικά από εδώ.

Τέσσερις καταξιωμένοι Έλληνες μουσικοί, με πολύχρονη προσφορά και δράση, η Νένα Βενετσάνου, ο Κώστας Θωμαΐδης, ο Μίλτος Πασχαλίδης και η σολίστ πιάνου Ντιάνα Βρανούση, καταθέτουν ψήγματα της ευαισθησίας και της τέχνης τους προσφέροντας ένα ιδιαίτερο μουσικό πρόγραμμα με βαθύ κοινωνικό αποτύπωμα.

Το τραγούδι της Νένας Βενετσάνου συνοδεύει ο Γιώργος Τοσικιάν (κλασική κιθάρα), το τραγούδι του Κώστα Θωμαΐδη και του Μίλτου Πασχαλίδη συνοδεύουν ο Θύμιος Παπαδόπουλος (πνευστά) και ο Γιάννης Μπελώνης (πιάνο). Όλοι οι μουσικοί συμμετέχουν στην εκδήλωση αφιλοκερδώς· ο Σύλλογος Κ.Ε.Φ.Ι. τους ευχαριστεί θερμά για την προσφορά τους.

Η συναυλία έχει φιλανθρωπικό σκοπό και στηρίζει το πρόγραμμα του Συλλόγου Κ.Ε.Φ.Ι. «Μαζί και στο σπίτι», μέσα από το οποίο ασθενείς τελικού σταδίου λαμβάνουν ψυχοκοινωνική υποστήριξη κατ’ οίκον, σε μια από τις πιο κρίσιμες στιγμές της ζωής τους.

Η εκδήλωση «ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ» δεν είναι απλώς μια συναυλία. Είναι μια πράξη αγάπης. Ένα κάλεσμα συμμετοχής. Μια υπενθύμιση ότι, «όταν είμαστε μαζί, μπορούμε να κάνουμε τη διαφορά».

Τρίτη 03 Μαρτίου 2026 στις 8:00 μ.μ.

Ολύμπια Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας» - Ακαδημίας 59, Αθήνα

Τιμές εισιτηρίων: μειωμένο 10 €, πλατεία 20 €, εξώστης 30 €, θεωρεία 50 €

Προπώληση: & Πανεπιστημίου 39, Αθήνα & τηλεφωνικά 2107234567

Η εκδήλωση πραγματοποιείται Υπό την Αιγίδα του ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ και τη στήριξη του Οργανισμός Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων (ΟΠΑΝΔΑ)

Συνέδριο ΕΛΛΟΚ: Πρόληψη, καινοτομία, συνεργασία και το μέλλον της ογκολογικής φροντίδας

medlabnews.gr iatrikanea

Η Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου - ΕΛΛΟΚ ολοκλήρωσε με επιτυχία το επετειακό Συνέδριό της, γιορτάζοντας δέκα χρόνια αδιάλειπτης παρουσίας και συνηγορίας της στο πεδίο της ογκολογικής φροντίδας. Περισσότεροι από 500 σύνεδροι συνέβαλαν εποικοδομητικά στην ανάδειξη των πλέον σημαντικών ζητημάτων για τον καρκίνο στη χώρα μας.

Διεθνής συμμετοχή και διατομεακή εκπροσώπηση

Στο Συνέδριο παρευρέθηκαν εκπρόσωποι της Πολιτείας, κορυφαίοι επιστήμονες, εκπρόσωποι ευρωπαϊκών φορέων και σημαντικών οργανισμών όπως BBMRI, ECO, EFOMP, Egyptian Cancer Society, ECHoS National Cancer Mission Hubs, PASYKAF, UICC και ΠΟΥ, καθώς και πλήθος επιστημονικών εταιρειών.

Κατά την έναρξη των εργασιών του Συνεδρίου, χαιρετισμό απηύθυναν η τέως Επίτροπος Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Στέλλα Κυριακίδου, ο João Breda, Head, WHO Athens Quality of Care and Patient Safety Office, ο Γιώργος Πατούλης, Πρόεδρος Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών και ο Κωνσταντίνος Τούτουζας, Καθηγητής Καρδιολογίας και Πρόεδρος Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας.

Πολιτικές για τον Καρκίνο

Ο Άδωνις Γεωργιάδης, Υπουργός Υγείας, στην Κεντρική Ομιλία του με τίτλο «Υλοποιώντας μια Εθνική Στρατηγική για τον Καρκίνο», παρουσίασε τα αποτελέσματα του «Προλαμβάνω», μέσα από το οποίο 178.000 πολίτες οδηγήθηκαν σε θεραπεία. Τόνισε τη σημαντική πρόοδο στη βελτίωση των ραντεβού μέσω «myHealth app» και «1566», καθώς και τη λειτουργία του Εθνικού Ηλεκτρονικού Φακέλου Υγείας και του Εθνικού Μητρώου Νεοπλασιών, το οποίο σύντομα θα είναι διαθέσιμο και ως εφαρμογή κινητού. Αναφέρθηκε στα ψηφιακά ογκολογικά συμβούλια, που λειτουργούν ήδη στα ογκολογικά νοσοκομεία της χώρας και ανακοίνωσε τη δέσμευση σημαντικών πόρων (2026–2030) για το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τον Καρκίνο, ορίζοντας τον Πρόεδρο της ΕΛΛΟΚ, Γιώργο Καπετανάκη, ως επικεφαλής της Ομάδας Εργασίας. Παράλληλα, παρουσίασε τα έργα που προχωρούν: το Κέντρο Ανοσοθεραπείας στο Παπανικολάου, το νέο Ακτινοθεραπευτικό Κέντρο στο Σωτηρία και την πρώτη Ογκολογική Κλινική Κεντρικής Ελλάδας στη Λαμία.

Τέλος, υπογράμμισε την ανάγκη ανάπτυξης καινοτόμων θεραπειών εντός του ΕΣΥ, ώστε να ανταποκριθεί η χώρα στη ραγδαία αυξανόμενη ανάγκη για εξειδικευμένες ογκολογικές θεραπείες.

Ο Υφυπουργός Υγείας, Μάριος Θεμιστοκλέους, στο στρογγυλό τραπέζι «Μετασχηματίζοντας τη Νοσοκομειακή Περίθαλψη», παρουσίασε την πρόοδο που συντελείται στα δημόσια νοσοκομεία: ταχύτερα ραντεβού, αναβαθμισμένες υποδομές, σημαντικά έργα όπως το νέο ογκολογικό νοσοκομείο στη Θεσσαλονίκη, αλλά και τη σχεδόν πλήρη ετοιμότητα του ηλεκτρονικού φακέλου υγείας. Τόνισε τα οργανωμένα μονοπάτια φροντίδας με πρώτο παράδειγμα τον Άγιο Σάββα, ενώ στο πάνελ συζητήθηκαν και ορισμένες προκλήσεις που παραμένουν, όπως περιφερειακές ανισότητες, ελλείψεις νοσηλευτών και ανάγκη ενίσχυσης της ανακουφιστικής φροντίδας.

Ο Γενικός Γραμματέας Στρατηγικού Σχεδιασμού του Υπουργείου Υγείας, Άρης Αγγελής, υπογράμμισε ότι η χώρα βρίσκεται πλέον στο τελικό στάδιο ολοκλήρωσης μιας μεγάλης μεταρρύθμισης στο πλαίσιο Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας, έχοντας δημιουργήσει ένα νέο σύστημα αξιολόγησης νέων τεχνολογιών και φαρμάκων από το μηδέν. Το μοντέλο διασυνδέει άμεσα το πρόσθετο κλινικό όφελος με την αποζημίωση, διαμορφώνοντας έτσι ένα πιο διαφανές, τεκμηριωμένο και βιώσιμο πλαίσιο για την ενσωμάτωση της καινοτομίας στο ελληνικό σύστημα υγείας.

Η Γενική Γραμματέας Δημόσιας Υγείας, Χριστίνα-Μαρία Κράββαρη, με τη συμμετοχή της σε δύο στρογγυλά τραπέζια ανέδειξε τη σημασία της εξατομικευμένης, ανθρωποκεντρικής και ισότιμης ογκολογικής φροντίδας.

Για τη σωστή αντιμετώπιση του καρκίνου του πνεύμονα, ανέφερε ότι απαιτούνται συντονισμένες, τεκμηριωμένες και ανθρωποκεντρικές παρεμβάσεις, ανακοινώνοντας ότι το Υπουργείο Υγείας θα προχωρήσει εντός του 2026 στην πιλοτική εφαρμογή προγράμματος προσυμπτωματικού ελέγχου, στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου μοντέλου φροντίδας.

Στο πάνελ για τον HPV και τη Δημόσια Υγεία, η Γενική Γραμματέας ανέφερε ότι η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει σε κρίσιμα βήματα: δωρεάν εμβολιασμό, ενισχυμένο προσυμπτωματικό έλεγχο και σύγχρονα θεσμικά εργαλεία. Τόνισε, ωστόσο, ότι η πραγματική πρόκληση βρίσκεται στη διείσδυση αυτών των πολιτικών σε ολόκληρο τον πληθυσμό, χωρίς κοινωνικές ή γεωγραφικές ανισότητες.

Ο Γενικός Γραμματέας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, Δημήτρης Κιρμικίρογλου στο στρογγυλό τραπέζι με τίτλο «Η δύναμη των λέξεων – Μιλώντας με σεβασμό για τον καρκίνο», ανακοίνωσε την έναρξη της πρωτοβουλίας για τη δημιουργία Κώδικα Συμπεριληπτικού Λόγου, ειδικά διαμορφωμένου για vα θέσει σαφή πρότυπα επικοινωνίας, ενισχύοντας τον σεβασμό στους ασθενείς και τον περιορισμό του φόβου και του στίγματος που συνοδεύουν την ασθένεια. Στη συζήτηση συμμετείχαν η Πρόεδρος του ΑΠΕ-ΜΠΕ, Άρια Αγάτσα, η Πρόεδρος του WinCancer, Πίστη Κρυσταλλίδου και ο Πρόεδρος της ΕΛΛΟΚ, Γιώργος Καπετανάκης, οι οποίοι ανέδειξαν τον βαθύ αντίκτυπο που μπορεί να έχει η λανθασμένη χρήση της γλώσσας στα άτομα με εμπειρία καρκίνου και στους οικείους τους.

Ευρωπαϊκές πολιτικές

Μέσα από δύο πολύ σημαντικά στρογγυλά τραπέζια, με τη συμμετοχή διακεκριμένων ομιλητών από την Ελλάδα και το εξωτερικό, αναδείχθηκε η ανάγκη για διαρκή χρηματοδότηση, καθώς και για την εφαρμογή στοχευμένων πολιτικών που θα ενισχύσουν την αποτελεσματική αντιμετώπιση του καρκίνου.

Στο πρώτο πάνελ συμμετείχαν οι Ευρωβουλευτές Νίκος Παπανδρέου, Έλενα Κουντουρά, η τέως Επίτροπος Στέλλα Κυριακίδου, καθώς και οι Alberto Costa, Andreas Charalambous, Κώστας Αθανασάκης και Richard Price.

Στο δεύτερο πάνελ, οι Marc Van Den Bulcke, Nikolai Goncharenko, Νικόλαος Αρκαδόπουλος, Αναστασία Γκότση, Γιώργος Μαργετίδης, Ολύμπιος Παπαδημητρίου και Κυριάκος Σουλιώτης διερεύνησαν τα πρακτικά βήματα και τις συνέργειες που απαιτούνται για την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου για τον Καρκίνο.

Νέος Ευρωπαϊκός Κώδικας κατά του Καρκίνου (ECAC5)

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου, στο Συνέδριο της ΕΛΛΟΚ παρουσιάστηκε ο νέος, επικαιροποιημένος Ευρωπαϊκός Κώδικας κατά του Καρκίνου (ECAC5), μια πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του IARC/WHO που περιλαμβάνει 14 τεκμηριωμένες συστάσεις για την πρόληψη του καρκίνου. Ο Πρόεδρος της ECL, Juha Pekka Turunen, που παρευρέθηκε στο Συνέδριο, κάλεσε την ελληνική κοινότητα να αξιοποιήσει ενεργά τον Κώδικα, τονίζοντας ότι αποτελεί ένα ισχυρό εργαλείο για την ενίσχυση των δράσεων πρόληψης στη χώρα.

Για τους ασθενείς και τους πολίτες, η εφαρμογή των συστάσεων σημαίνει καλύτερη πρόσβαση σε αποδεδειγμένα μέτρα πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης, πιο συνεπείς και σαφείς οδηγίες σχετικά με τον τρόπο μείωσης του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου, καθώς και βελτίωση της ποιότητας ζωής και των αποτελεσμάτων υγείας στο σύνολο του πληθυσμού.

Η πρόληψη στο προσκήνιο

Η δεύτερη μέρα του Συνεδρίου ήταν αφιερωμένη στην πρόληψη και ξεκίνησε με το μήνυμα του νέου Επιτρόπου Υγείας της ΕΕ, Olivér Várhelyi, ο οποίος μεταξύ άλλων υπογράμμισε ότι οι ασθενείς πρέπει να παραμένουν στο επίκεντρο των αποφάσεων.

Σε μια σειρά θεματικών στρογγυλών τραπεζιών αναδείχθηκε η καθοριστική αξία της πρόληψης, με συζητήσεις γύρω από τον HPV και τον ρόλο του εμβολιασμού, τις επιπτώσεις του καπνίσματος και του ατμίσματος στη δημόσια υγεία, την ανάγκη προστασίας των πολιτών μέσα από στοχευμένες πολιτικές, καθώς και τη σημασία της σωματικής άσκησης και της αντιμετώπισης της παχυσαρκίας ως βασικών παραγόντων στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου.

Με τις συζητήσεις αυτές, η δεύτερη ημέρα του Συνεδρίου ανέδειξε ότι η πρόληψη δεν είναι μόνο θεωρητική αλλά μπορεί να μεταφραστεί σε πρακτικές πολιτικές και δράσεις, που επηρεάζουν άμεσα την υγεία των πολιτών.

Καρδιο-ογκολογία: η αναγκαιότητα μιας στενής συνεργασίας για ασφαλέστερες θεραπείες

Σε ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον και διαδραστικό πάνελ αναδείχθηκαν οι σημαντικότεροι καρδιαγγειακοί κίνδυνοι που συνδέονται με τις σύγχρονες αντικαρκινικές θεραπείες, καθώς και η σημασία της έγκαιρης αναγνώρισης και αποτελεσματικής αντιμετώπισής τους. Τονίστηκε, επίσης, η αναγκαιότητα στενής και συστηματικής συνεργασίας μεταξύ καρδιολόγων και ογκολόγων, ως καθοριστικός παράγοντας για την ασφαλή και ολοκληρωμένη φροντίδα των ασθενών. Βασικό συμπέρασμα αποτέλεσε το ότι η καινοτομία στη θεραπεία δεν έχει αξία χωρίς την ασφάλεια των ασθενών, και ότι η συνεργασία μεταξύ ειδικοτήτων είναι κρίσιμη για την πρακτική εφαρμογή των νέων θεραπειών. Αυτό σημαίνει για τους ασθενείς μεγαλύτερη ασφάλεια κατά τη διάρκεια της θεραπείας, πιο συντονισμένη φροντίδα και μειωμένο κίνδυνο επιπλοκών, ενισχύοντας τη συνολική ποιότητα της ογκολογικής φροντίδας.

Ψηφιακός μετασχηματισμός στην υγεία

Η τρίτη μέρα του Συνεδρίου και Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου ήταν αφιερωμένη στον ψηφιακό μετασχηματισμό της ογκολογικής περίθαλψης. Κατά την έναρξη των εργασιών, ο Μιχαήλ Λιβανός, Βουλευτής Β’ Πειραιά και Εκπρόσωπος του Προέδρου της Βουλής των Ελλήνων πραγματοποίησε χαιρετισμό, ενώ στη συνέχεια, η Πρόεδρος της UICC, Ulrika Kagström, με το βιντεοσκοπημένο μήνυμα “United by Unique”, υπενθύμισε τη δύναμη της ενότητας στην παγκόσμια μάχη κατά του καρκίνου.

Κατά τον χαιρετισμό του, ο Πρόεδρος της ΗΔΙΚΑ, Ιωάννης Καραγιάννης, τόνισε ότι ο στόχος είναι ένας ψηφιακός μετασχηματισμός με σαφές ανθρώπινο πρόσημο. Υπογράμμισε ότι τα ψηφιακά εργαλεία δεν αποτελούν αυτοσκοπό, αλλά μέσα που μειώνουν τη γραφειοκρατία, διευκολύνουν την πρόσβαση, ενισχύουν τη συνέχεια της φροντίδας και διασφαλίζουν μεγαλύτερη ασφάλεια, διαφάνεια και καλύτερο συντονισμό σε όλη την πορεία του πολίτη μέσα στο σύστημα υγείας. Παράλληλα, σημείωσε ότι η τεχνολογία μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στην έγκαιρη διάγνωση, καθώς και στη βελτίωση του συντονισμού ανάμεσα σε δομές, ειδικότητες και επίπεδα φροντίδας.

Υπογραφή Μνημονίων Συνεργασίας – Ενίσχυση δεσμών

Κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου, υπογράφηκαν δύο πολύ σημαντικά Μνημόνια Συνεργασίας με τον ΟΔΙΠΥ - Οργανισμό Διασφάλισης της Ποιότητας στην Υγεία και τον ΠΑΣΥΚΑΦ - Παγκύπριο Σύνδεσμο Καρκινοπαθών και Φίλων, τα οποία ενίσχυσαν περαιτέρω τις συμμαχίες της ΕΛΛΟΚ για την ενδυνάμωση της στρατηγικής δράσης και της εφαρμογής καινοτόμων προγραμμάτων στο πεδίο της ογκολογίας.

Η Ελλάδα στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα καινοτομίας

Μετά την επίσημη έναρξή του τον Ιούλιο του 2025, ο Εθνικός Κόμβος της Ευρωπαϊκής Αποστολής για τον Καρκίνο (Hellenic Cancer Mission Hub) απέκτησε πλέον αναγνωρισμένη ταυτότητα-επίσημο λογότυπο, το οποίο παρουσιάστηκε από τον Συντονιστή του ECHoS, ενισχύοντας την αναγνωρισιμότητα και τη στρατηγική θέση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό χάρτη της ογκολογικής καινοτομίας. Στο πλαίσιο του προγράμματος ECHoS, η ΕΛΛΟΚ μαζί με το ΕΚΤ ανέλαβε πρωτοβουλία να οργανώσει τέσσερα στρογγυλά τραπέζια, με επίκεντρο την εγγραμματοσύνη υγείας, τη διαχείριση και αξιοποίηση των δεδομένων των ασθενών και την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στην υγεία, με στόχο την ενίσχυση της στρατηγικής καινοτομίας της Ελλάδας με ουσιαστικό αντίκτυπο στην ογκολογική φροντίδα. Η ανάπτυξη ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών στην Ελλάδα είναι πλέον αναγνωρίσιμη, συντονισμένη και ανθρωποκεντρική, με έμφαση στην ποιότητα ζωής, την πρόσβαση σε υπηρεσίες και την ενεργό συμμετοχή των ασθενών στις αποφάσεις φροντίδας.

Για ακόμα μία χρονιά, η ΕΛΛΟΚ παραμένει προσηλωμένη στη δημιουργία ενός δικαιότερου, πιο ανθρώπινου και πιο αποτελεσματικού συστήματος ογκολογικής φροντίδας για όλους. Με σταθερή δέσμευση προς τους Συλλόγους-Μέλη της αλλά και σε όλους τους πολίτες, η Ομοσπονδία συνεχίζει να αποτελεί ισχυρή φωνή και καταλύτη θετικών αλλαγών. Μέσα από συνεργασίες, τεκμηριωμένες παρεμβάσεις και συνεχή δράση, επιδιώκει να διασφαλίσει ότι κάθε ασθενής θα έχει πρόσβαση σε ποιοτική φροντίδα, έγκαιρη διάγνωση και υποστήριξη σε όλα τα στάδια της πορείας του με τον καρκίνο.

Όλες οι εργασίες του Συνεδρίου είναι διαθέσιμες στο κανάλι της ΕΛΛΟΚ στο Youtube.

Το 10ο Ετήσιο Συνέδριο της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου – ΕΛΛΟΚ πραγματοποιήθηκε με την Αιγίδα του Υπουργείου Υγείας.

Επίσης, με την Αιγίδα των διεθνών οργανώσεων:

-Union for International Cancer Control – U.I.C.C.

-European Cancer Organisation – ECO

-All.Can International

-Association of European Cancer Leagues – ECL

Και των επιστημονικών εταιρειών:

-Εταιρεία Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας – ΕΟΠΕ

-Ελληνική Εταιρεία Παθολογικής Ανατομικής – ΕΕΠΑ

-Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία – ΕΑΕ

-Ελληνική Ουρολογική Εταιρεία – ΕΟΕ

-Ελληνική Εταιρεία Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας – ΕΕΑΟ

-Ελληνική Εταιρεία Χειρουργικής Ογκολογίας – ΕΕΧΟ

-Ελληνική Εταιρεία Πυρηνικής Ιατρικής & Μοριακής Απεικόνισης – ΕΕΠΙ & ΜΑ

-Ελληνική Εταιρεία Καρκίνου του Πνεύμονα – ΕΛΕΚΑΠ

-Εθνικός Σύνδεσμος Νοσηλευτών Ελλάδος – ΕΣΝΕ

-Πανελλήνιος Σύλλογος Επισκεπτών Υγείας – ΠΣΕΥ

Και των:

-Σύνδεσμος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος – ΣΦΕΕ

-Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοβιομηχανίας – ΠΕΦ

-Pharma Innovation Forum Greece – PIF

-Hellenic Association of CROs – HACRO

-Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης & Ηλεκτρονικού Περιεχομένου – ΕΚΤ

OFFICIAL MEDIA PARTNERS της ΕΛΛΟΚ:

Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ)

OncoDaily

To συνέδριο πραγματοποιήθηκε με την ευγενική άνευ όρων χορηγία των εταιρειών:

Πλατινένιοι Χορηγοί:

Armatura, AstraZeneca, Brains, CMT Prooptiki, Gilead, MSD, Servier

Χρυσοί Χορηγοί:

AbbVie, Bayer, Bristol Myers Squibb, Coronis, Elpen, Genesis Pharma, GSK, Integris Pharma, Johnson & Johnson, Merck, Papapostolou Varian, Swixx Bio Pharma, Φαρμασερβ Λίλλυ, WinMedica

Αργυροί Χορηγοί:

Affidea, Amgen, Anabiosis, Astellas, Boehringer Ingelheim, Daiichi-Sankyo, GE Healthcare, Genekor, Gnomon Informatics, HIPA, IPSEN, NOVA ICT, Novartis, Pfizer, Pierre Fabre, Roche, Takeda

Χορηγοί Επικοινωνίας:

Βουλή TV, All About Health, Capital.gr, CapitalHealth.gr, Daily Pharma News, Health Daily, Health Mag, Health Next Generation, Health Pharma, Health update, Health Web, Ιατροnet, iEidiseis, Medly, OnMed, Plan Be, The Daily Health, Το αύριο της Υγείας, virus.com.gr

Χορηγός οπτικοακουστικού υλικού: CONEQ Hellas

Πηγή: Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου - ΕΛΛΟΚ

Εξατομικευμένη Iατρική: Μία από τις πιο δυναμικές εξελίξεις στη σύγχρονη ογκολογία

medlabnews.gr iatrikanea

Η εξατομικευμένη ιατρική αποτελεί μία από τις πιο δυναμικές εξελίξεις στη σύγχρονη ογκολογία, καθώς επιδιώκει να προσαρμόσει τη θεραπεία στις γενετικές και βιολογικές ιδιαιτερότητες κάθε ασθενούς. Αντί για μια «θεραπεία για όλους», η προσέγγιση αυτή βασίζεται στην κατανόηση των μοριακών μηχανισμών που οδηγούν στην ανάπτυξη και εξέλιξη του καρκίνου, με στόχο πιο αποτελεσματικές θεραπείες και λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες. Η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος) και ο Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ), παραθέτουν τα σημαντικότερα δεδομένα.

Τα τελευταία δέκα χρόνια, η πρόοδος στον τομέα της γονιδιωματικής υπήρξε εντυπωσιακή. Από την ανάλυση λίγων μόνο γονιδίων, η κλινική πράξη έχει περάσει στη χρήση εκτεταμένων πάνελ εκατοντάδων γονιδίων, ενώ τεχνολογίες όπως η αλληλούχιση ολόκληρου του εξώματος ή του γονιδιώματος διερευνώνται όλο και περισσότερο. Παράλληλα, η επιστημονική κοινότητα έχει προχωρήσει από την απλή αναγνώριση γενετικών μεταλλάξεων-οδηγών του καρκίνου στην ανάπτυξη και έγκριση στοχευμένων φαρμάκων για συγκεκριμένες μοριακές αλλοιώσεις.

Σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της εξατομικευμένης θεραπείας έχουν διαδραματίσει και οι λεγόμενες «basket trials», κλινικές δοκιμές που βασίζονται στο μοριακό προφίλ του όγκου και όχι στο όργανο προέλευσης. Επιπλέον, έχουν εγκριθεί θεραπείες με «ογκολογικά ανεξάρτητο» χαρακτήρα, οι οποίες μπορούν να χορηγηθούν σε ασθενείς με διαφορετικούς τύπους καρκίνου, εφόσον φέρουν την ίδια γενετική αλλοίωση. Παρ’ όλα αυτά, η εξατομικευμένη ογκολογία βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και αναμένεται να γίνει πολύ πιο αποτελεσματική τα επόμενα χρόνια.

Ένα από τα βασικά διδάγματα της μέχρι τώρα εμπειρίας είναι ότι οι μονοθεραπείες σπάνια προσφέρουν μακροχρόνια αποτελέσματα, ακόμη και όταν στοχεύουν σε έναν βασικό μοριακό «οδηγό» του καρκίνου. Έτσι, η έρευνα στρέφεται ολοένα και περισσότερο στην κατανόηση των μηχανισμών αντοχής στις θεραπείες και στην ανακάλυψη βιοδεικτών που προβλέπουν ποιοι ασθενείς θα ωφεληθούν περισσότερο. Η γνώση αυτή ανοίγει τον δρόμο για ορθολογικούς συνδυασμούς φαρμάκων που θα μπορούσαν να προσφέρουν πιο διαρκή οφέλη.

Καθώς ο όγκος των διαθέσιμων δεδομένων αυξάνεται ραγδαία, καθίσταται απαραίτητη η ύπαρξη συστημάτων υποστήριξης αποφάσεων για τους γιατρούς. Πλαίσια αξιολόγησης της πληροφορίας από τις γονιδιωματικές εξετάσεις, βάσεις δεδομένων που συνδέουν γενετικές αλλοιώσεις με διαθέσιμες θεραπείες και κλινικές δοκιμές, καθώς και μοριακά ογκολογικά συμβούλια, συμβάλλουν στο να μεταφραστεί η επιστημονική γνώση σε πραγματικό όφελος για τον ασθενή.

Ιδιαίτερη αισιοδοξία προκαλούν οι νέες στρατηγικές βιοδεικτών, ειδικά για δύσκολα αντιμετωπίσιμους καρκίνους. Η διεύρυνση των θεραπευτικών επιλογών για μεταλλάξεις σε γονίδια όπως το KRAS, που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν «μη στοχεύσιμες», αναμένεται να ωφελήσει μεγάλο αριθμό ασθενών. Παράλληλα, νέες κατηγορίες φαρμάκων που στοχεύουν την επιφάνεια των καρκινικών κυττάρων —όπως τα συζεύγματα αντισώματος-φαρμάκου, τα διειδικά αντισώματα και οι θεραπείες CAR T— έχουν ήδη μεταμορφώσει την πρόγνωση ορισμένων νοσημάτων.

Η επόμενη φάση της εξατομικευμένης ογκολογίας αναμένεται να βασιστεί σε ακόμη πιο σύνθετες αναλύσεις, όπως RNA πάνελ, πρωτεομική και προηγμένες τεχνικές ανοσοϊστοχημείας, καθώς και σε νέους τρόπους εξατομίκευσης της ανοσοθεραπείας. Ωστόσο, μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις παραμένει η σωστή κλινική εφαρμογή: ποια εξέταση πρέπει να γίνεται, πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα και πώς ενημερώνεται ο ασθενής για όλες τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές, τόσο σε τοπικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.

Το μέλλον της εξατομικευμένης θεραπείας του καρκίνου διαγράφεται ιδιαίτερα ελπιδοφόρο. Η αναμενόμενη έκρηξη νέων στοχευμένων θεραπειών, η εξέλιξη των μοριακών διαγνωστικών τεχνολογιών και η καλύτερη ενοποίηση δεδομένων μέσα από συνεργασίες μεταξύ ιδρυμάτων και φαρμακευτικής βιομηχανίας αναμένεται να αλλάξουν ριζικά το τοπίο. Η αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, τόσο για την επιστημονική ανακάλυψη όσο και για την υποστήριξη κλινικών αποφάσεων, μπορεί να επιτρέψει στο σύστημα υγείας να «μαθαίνει» από κάθε ασθενή και να προσφέρει όλο και πιο στοχευμένες και αποτελεσματικές θεραπείες.

Σουσάμι. Έχει αντιυπερτασικές, αντικαρκινικές, αντιφλεγμονώδεις, αντιγηραντικές ιδιότητες.

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr iatrikanea

Το σουσάμι ή σησάμι είναι ιδιαίτερα θρεπτικό και ωφέλιμο, γιατί περιέχει λιπαρές ουσίες σε μεγάλη αναλογία (30-40%). Τις εξάγουν εξασκώντας ισχυρή πίεση πάνω στους σπόρους. Το σουσαμέλαιο που βγαίνει με την ψυχρή αυτή μέθοδο είναι εξαιρετικά θρεπτικό και ωφέλιμο. 

Το όνομα σησάμι προέρχεται από την Αραβική λέξη "semsin". Παλαιότερα η Ινδία θεωρούνταν η χώρα καταγωγής του σησαμιού, αλλά σήμερα πιστεύουμε ότι η πραγματική χώρα καταγωγής του είναι το Σουδάν, στην Κεντρική Αφρική, όπου έχουν βρεθεί πολλά άγρια είδη. Η χρησιμοποίηση του σησαμιού ως τροφής είναι τόσο παλαιά όσο του σιταριού και του ρυζιού όπως προκύπτει από αρχαιολογικές ανασκαφές στην αρχαία Αίγυπτο το 6000 π.Χ. Βάση των αρχαίων ευρημάτων δύο πιθανοί δρόμοι δημιουργήθηκαν για την εξάπλωση του από την Κεντρική Αφρική, ο ένας δρόμος ανατολικά πέρασε πάνω από τον Ινδικό Ωκεανό και έφθασε στην Ινδία, στην Κεντρική Ασία και από εκεί στην Κίνα, την Ιαπωνία, την Βορειοανατολική Ασία και την Αυστραλία. Ο άλλος δρόμος ήταν βόρεια από την Αίγυπτο και μέσω των Μεσογειακών χωρών στην Αραβία, την Κεντρική Ασία και την Κίνα, και τελικά στην Ευρώπη. Οι σπόροι του σουσαμιού αποτελούσαν τροφή για τους αρχαίους Έλληνες καθώς επίσης και για άλλους λαούς της Μεσογείου.

Το σησάμι είναι φυτό Sesamum Indicum με ύψος 100-120cm, το οποίο αναπτύσσει απλά ή διακλαδισμένα στελέχη. Τα φύλλα του φύονται στους κόμβους εναλλάξ ή αντικριστά. Ένα σε κάθε τρία άνθη, μήκους 4-5 cm, γονιμοποιείται και αργότερα αναπτύσσεται ο υποδοχέας που φέρει τους σπόρους. Oι σπόροι του σησαμιού διαφέρουν στο μέγεθος, το χρώμα και το πάχος του φλοιού, ανάλογα με την ποικιλία.

Το έλαιο, η πρωτείνη και οι υδατάνθρακες είναι τα κύρια συστατικά του σησαμιού. Η υψηλή ενέργεια που παρέχει το σησάμι, οφείλεται κυρίως στο έλαιο του. Η σύστασή του ανά 100γρ περιλαμβάνει: 18.6 γρ. πρωτεΐνη, 52.5 gr λίπος, 21.6 γρ. υδατάνθρακες, 3 γρ. φυτικών ινών, 1200 mg ασβεστίου, 540 mg φωσφόρο, 10 mg σιδήρου, 563 θερμίδες. Επιπρόσθετα είναι πλούσιο σε βιταμίνες του συμπλέγματος Β, βιταμίνη Ε, μέταλλα και ιχνοστοιχεία. Το σησάμι είναι πλούσιο και σε φώσφορο, κάλιο, μαγνήσιο, ψευδάργυρο και σελήνιο. Επίσης περιέχει λιγνάνες είναι χημικές ενώσεις μικρού μοριακού βάρους οι οποίες περιέχουν π-υδροξυ-φαινυλοπροπάνιο. 
Το σησάμι περιέχει σημαντικές ποσότητες χαρακτηριστικών λιγνανών, όπως η σεσαμίνη και η σεσαμολίνη. Οι λιγνάνες έχουν σημαντικές αντιοξειδωτικές και φαρμακευτικές ιδιότητες. Οι λιγνάνες του σησαμιού, που περιέρχονται στα προϊόντα του, ενισχύουν τη δράση της βιταμίνης Ε.
Πειράματα σε ποντίκια έδειξαν ότι η προσθήκη σησαμιού στη διατροφή τους επιβραδύνει τη γήρανση, ενώ η προσθήκη της κυριότερης λιγνάνης του σησαμιού (σεσαμίνη) στη δίαιτα ποντικιών μείωσε των αριθμό των καρκίνων του μαστού. Το σησάμι και τα προϊόντα του έχουν την ικανότητα να μειώνουν τη χοληστερόλη στο αίμα και κατά συνέπεια να προστατεύουν από καρδιοπάθειες μέσω του διπλού ρόλου της σεσαμίνης. H σεσαμίνη είναι η μόνη γνωστή ουσία που ταυτόχρονα σταματά, τόσο την απορρόφηση της χοληστερόλης από τις τροφές, όσο και τη σύνθεση της από τον ανθρώπινο οργανισμό.

Μια άλλη λιγνάνη του σησαμιού, η πινορεζινόλη, βρέθηκε ότι έχει αντιυπερτασικές ιδιότητες. Η ουσία αυτή περιέχεται σε ένα βότανο που οι Κινέζοι χρησιμοποιούν για την καταπολέμηση της υπέρτασης εδώ και χιλιάδες χρόνια.

Τέλος, ουσίες του σησαμιού βελτιώνουν τη λειτουργία του ήπατος, βοηθώντας το να διασπά τοξικές ουσίες, όπως η αιθανόλη (οινόπνευμα). Το γεγονός αυτό επαληθεύει την Ελληνική παράδοση της κατανάλωσης χαλβά μετά από οινοποσία.

Το σουσάμι είναι τρόφιμο με υψηλής βιολογικής αξίας φυτική πρωτεΐνη. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη, η λευκίνη και η αργινίνη, ενώ είναι σχετικά φτωχή η περιεκτικότητά του σε λυσίνη. Η ανάλυση των αμινοξέων του σησαμιού αποδεικνύει ότι συνδυαζόμενο με τροφές πλούσιες σε λυσίνη, το σησάμι αποτελεί ένα τρόφιμο πολύ υψηλής πρωτεϊνικής αξίας. Αξίζει να σημειωθεί, ότι τα όσπρια είναι γενικά πλούσια σε λυσίνη, αλλά ελλειμματικά σε θειούχα αμινοξέα, όπως η μεθειονίνη και η κυστίνη. Συνδυασμός λοιπόν οσπρίων με σησάμι ή προϊόντα σησαμιού, αυξάνει τη διαιτητική αξία της συνολικής πρωτεΐνης. 

Το ταχίνι είναι φυσικό προϊόν και παράγεται από εξαιρετικά επιλεγμένους σπόρους σησαμιού (Sesamun Indicum), περνώντας από τη διαδικασία της αποφλοίωσης και της ξήρανσης. Στη συνέχεια πολτοποιούνται και δημιουργείται μια λιπαρή κρέμα. Εμφανίζεται ως πολτός, ως ελαιώδης κρέμα, αλεσμένου σησαμιού. Η ρίζα της λέξης βρίσκεται στην τουρκική γλώσσα και σημαίνει σησαμόπολτος.

Η υψηλή θρεπτική αξία του σουσαμιού οφείλεται και στα λιπαρά οξέα που περιέχει. Από αυτά το 45% είναι μονοακόρεστα, το 40% πολυακόρεστα και μόλις το 15% κορεσμένα. Τα ακόρεστα λιπαρά οξέα που αποτελούν τον κύριο όγκο των λιπαρών οξέων στο σησαμέλαιο (80%) είναι το ελαϊκό και το λινελαϊκό οξύ, ενώ μικρές είναι οι ποσότητες του παλμιτικού και στεατικού και σε ίχνη μόνο απαντάται το λινολενικό. Το σησαμέλαιο, σε σύγκριση με το σογιέλαιο και το αραβοσιτέλαιο, περιέχει περισσότερα μονοακόρεστα λιπαρά οξέα. Τα κορεσμένα λιπαρά οξέα βρίσκονται σε ίδιο ποσοστό τόσο στο σησαμέλαιο όσο και στο σογιέλαιο, ενώ το αραβοσιτέλαιο περιέχει ελαφρώς μικρότερη ποσότητα. Ένα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό του σησαμελαίου, είναι η απουσία trans-ακόρεστων λιπαρών οξέων, τα οποία συνήθως παράγονται κατά την επεξεργασία του σογιέλαιου και άλλων φυτικών ελαίων. Ένας αριθμός μελετών έχει δείξει, ότι τα trans-λιπαρά οξέα δημιουργούν προβλήματα υγείας. Παρατηρούμε λοιπόν ότι τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα των οποίων η λήψη μέσω της διατροφής κρίνεται αναγκαία εξαιτίας της αδυναμίας του ανθρώπινου οργανισμού να τα συνθέσει, καλύπτουν το μεγαλύτερο ποσοστό.

Οι ευεργετικές δράσεις του σουσαμιού στον ανθρώπινο οργανισμό περιγράφονται παρακάτω:

ΑΝΤΙΥΠΕΡΤΑΣΙΚΗ-ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ:

Το συστατικό σησαμίνη το οποίο περιέχεται στο σουσάμι αναστέλλει τόσο την αύξηση της πίεσης όσο και τη δημιουργία εγκεφαλικών θρόμβων. Κατ’ επέκταση προλαμβάνεται ο κίνδυνος των εγκεφαλικών επεισοδίων ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι η παραπάνω δράση της σησαμίνης ενισχύεται παρουσία της βιταμίνης Ε.

ΑΝΤΙΚΑΡΚΙΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ:

Η καρκινογένεση έχει συνδεθεί με τη δράση των ελευθέρων ριζών. Οι ελεύθερες ρίζες αποτελούν τους κυριότερους παράγοντες οξείδωσης, ενώ έχουν συνδεθεί και με ποικίλες βλαβερές επιδράσεις στον ανθρώπινο οργανισμό, με σημαντικότερη όλων την καταστροφή του γενετικού υλικού και κατ’ επέκταση την εμφάνιση καρκίνου. Η βλαβερή αυτή δράση των ελευθέρων ρυζών αναστέλλεται σε μεγάλο βαθμό από τη σησαμόλη, ένα ακόμα σημαντικό συστατικό του σουσαμιού. Το γεγονός αυτό ενισχύει την άποψη των ερευνητών σχετικά με την αντικαρκινική δράση του σουσαμιού.

ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ:

Η κατανάλωση σουσαμιού έχει συσχετιστεί όχι μόνο με την προστασία του οργανισμού από τη βλαβερή δράση των ελευθέρων ριζών αλλά και με την προστασία από τη δημιουργία αθηρωματικών πλακών στα αγγεία, η δημιουργία των οποίων έχει ως κύριο αιτιολογικό παράγοντα την οξείδωση των λιποπρωτεϊνών (κυρίως της LDL).Η κατανάλωση του σουσαμιού αποτελεί ασπίδα προστασίας των αγγείων, αφού έχει συσχετιστεί με μειωμένη ευαισθησία των λιποπρωτεϊνών του αίματος στην οξείδωση μέσω της δράσης της σησαμινόλης.

Επιστημονικώς αποδεδειγμένα το σουσάμι βοηθά στην πρόληψη της υπερχοληστερολαιμίας, στη σωστή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, στην πρόληψη του καταρράκτη και στην αντιμετώπιση του διαβήτη. 

Επιπρόσθετα το ιχνοστοιχείο σελήνιο που περιέχεται σε σημαντικά ποσά στο σουσάμι, έχει τα τελευταία χρόνια συσχετιστεί με σημαντική αντιοξειδωτική δράση στον οργανισμό, καθώς αποτελεί συστατικό ενός σημαντικού αντιοξειδωτικού συστήματος- της οξειδάσης της γλουταθειόνης- το οποίο αποτελεί ένα από τα κυριότερα αμυντικά συστήματα του οργανισμού έναντι της δράσης των ελευθέρων ριζών.

Απ’ την άλλη η κατανάλωση του σουσαμιού από αθλητές που ασκούνται συστηματικά, μειώνει τον κίνδυνο πρόκλησης μυϊκών τραυματισμών, βασική αιτία των οποίων είναι το οξειδωτικό στρες, το οποίο εμφανίζεται εξαιτίας της αυξημένης παραγωγής ριζών.

Τελευταίες έρευνες έδειξαν ότι το σουσάμι εμφανίζει σημαντικές αντιγηραντικές ιδιότητες λόγω της μεγάλης του περιεκτικότητας σε βιταμίνη Ε και της δράσης των λιγνανών, δηλαδή της σησαμινόλης και της σησαμίνης.

Διαβάστε επίσης

• ΣΟΥΣΑΜΙ, ΤΑΧΙΝΙ, ΧΑΛΒΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥΣ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ
• Βάλτε ταχίνι στην διατροφή σας. Κάνει καλό στην καρδιά, την χοληστερίνη, τον διαβήτη, την αντιγήρανση, τον καρκίνο (tahini)

Σουσάμι, ταχίνι, χαλβάς. Η διατροφική τους αξία και οι ευεργετική τους δράση στον οργανισμό.

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακής βιολόγου, medlabnews.gr iatrikanea

ΣΟΥΣΑΜΙ

Το σουσάμι είναι ιδιαίτερα θρεπτικό και ωφέλιμο, γιατί περιέχει λιπαρές ουσίες σε μεγάλη αναλογία (30-40%). Τις εξάγουν εξασκώντας ισχυρή πίεση πάνω στους σπόρους. Το σουσαμέλαιο που βγαίνει με την ψυχρή αυτή μέθοδο είναι εξαιρετικά θρεπτικό και ωφέλιμο. 

Η σύστασή του ανά 100γρ περιλαμβάνει: 18.6 γρ. πρωτεΐνη, 52.5 gr λίπος, 21.6 γρ. υδατάνθρακες, 3 γρ. φυτικών ινών, 1200 mg ασβεστίου, 540 mg φωσφόρο, 10 mg σιδήρου, 563 θερμίδες. Επιπρόσθετα είναι πλούσιο σε βιταμίνες του συμπλέγματος Β, βιταμίνη Ε, μέταλλα και ιχνοστοιχεία, όπως επίσης και σε ορισμένες ουσίες με σημαντικές αντιοξειδωτικές ιδιότητες.

Οι σπόροι του σουσαμιού αποτελούσαν τροφή για τους αρχαίους Έλληνες καθώς επίσης και για άλλους λαούς της Μεσογείου. Το σουσάμι είναι τρόφιμο με υψηλής βιολογικής αξίας φυτική πρωτεΐνη. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη, η λευκίνη και η αργινίνη, ενώ είναι σχετικά φτωχή η περιεκτικότητά του σε λυσίνη. 

Η υψηλή θρεπτική αξία του σουσαμιού οφείλεται και στα λιπαρά οξέα που περιέχει. Από αυτά το 45% είναι μονοακόρεστα, το 40% πολυακόρεστα και μόλις το 15% κορεσμένα. Παρατηρούμε λοιπόν ότι τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα των οποίων η λήψη μέσω της διατροφής κρίνεται αναγκαία εξαιτίας της αδυναμίας του ανθρώπινου οργανισμού να τα συνθέσει, καλύπτουν το μεγαλύτερο ποσοστό.

Οι ευεργετικές δράσεις του σουσαμιού στον ανθρώπινο οργανισμό περιγράφονται παρακάτω:

ΑΝΤΙΥΠΕΡΤΑΣΙΚΗ-ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ:

Το συστατικό σησαμίνη το οποίο περιέχεται στο σουσάμι αναστέλλει τόσο την αύξηση της πίεσης όσο και τη δημιουργία εγκεφαλικών θρόμβων. Κατ’ επέκταση προλαμβάνεται ο κίνδυνος των εγκεφαλικών επεισοδίων ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι η παραπάνω δράση της σησαμίνης ενισχύεται παρουσία της βιταμίνης Ε.

ΑΝΤΙΚΑΡΚΙΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ:

Η καρκινογένεση έχει συνδεθεί με τη δράση των ελευθέρων ριζών. Οι ελεύθερες ρίζες αποτελούν τους κυριότερους παράγοντες οξείδωσης, ενώ έχουν συνδεθεί και με ποικίλες βλαβερές επιδράσεις στον ανθρώπινο οργανισμό, με σημαντικότερη όλων την καταστροφή του γενετικού υλικού και κατ’ επέκταση την εμφάνιση καρκίνου. Η βλαβερή αυτή δράση των ελευθέρων ριζών αναστέλλεται σε μεγάλο βαθμό από τη σησαμόλη, ένα ακόμα σημαντικό συστατικό του σουσαμιού. Το γεγονός αυτό ενισχύει την άποψη των ερευνητών σχετικά με την αντικαρκινική δράση του σουσαμιού.

ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ:

Η κατανάλωση σουσαμιού έχει συσχετιστεί όχι μόνο με την προστασία του οργανισμού από τη βλαβερή δράση των ελευθέρων ριζών αλλά και με την προστασία από τη δημιουργία αθηρωματικών πλακών στα αγγεία, η δημιουργία των οποίων έχει ως κύριο αιτιολογικό παράγοντα την οξείδωση των λιποπρωτεϊνών (κυρίως της LDL).Η κατανάλωση του σουσαμιού αποτελεί ασπίδα προστασίας των αγγείων, αφού έχει συσχετιστεί με μειωμένη ευαισθησία των λιποπρωτεϊνών του αίματος στην οξείδωση μέσω της δράσης της σησαμινόλης.

Επιστημονικώς αποδεδειγμένα το σουσάμι βοηθά στην πρόληψη της υπερχοληστερολαιμίας, στη σωστή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, στην πρόληψη του καταρράκτη και στην αντιμετώπιση του διαβήτη. 

Επιπρόσθετα το ιχνοστοιχείο σελήνιο που περιέχεται σε σημαντικά ποσά στο σουσάμι, έχει τα τελευταία χρόνια συσχετιστεί με σημαντική αντιοξειδωτική δράση στον οργανισμό, καθώς αποτελεί συστατικό ενός σημαντικού αντιοξειδωτικού συστήματος- της οξειδάσης της γλουταθειόνης- το οποίο αποτελεί ένα από τα κυριότερα αμυντικά συστήματα του οργανισμού έναντι της δράσης των ελευθέρων ριζών.

Απ’ την άλλη η κατανάλωση του σουσαμιού από αθλητές που ασκούνται συστηματικά, μειώνει τον κίνδυνο πρόκλησης μυϊκών τραυματισμών, βασική αιτία των οποίων είναι το οξειδωτικό στρες, το οποίο εμφανίζεται εξαιτίας της αυξημένης παραγωγής ριζών.

Τελευταίες έρευνες έδειξαν ότι το σουσάμι εμφανίζει σημαντικές αντιγηραντικές ιδιότητες λόγω της μεγάλης του περιεκτικότητας σε βιταμίνη Ε και της δράσης των λιγνανών, δηλαδή της σησαμινόλης και της σησαμίνης.

ΤΑΧΙΝΙ

Τρόφιμο το οποίο συγκαταλέγεται στη λίστα των πιο υγιεινών και θρεπτικών επιλογών, με ικανοποιητική θερμιδική απόδοση αλλά ταυτόχρονα με μεγάλη διατροφική αξία και ευεργετική δράση. Αποτελεί ιδανικό υποκατάστατο των ζωικών πρωτεϊνών, ιδιαιτέρα σε περιόδους νηστείας, αφού περιέχει σημαντική ποσότητα φυτικών πρωτεϊνών υψηλής όμως βιολογικής αξίας, που δρουν αναζωογονητικά και αντιγηραντικά για τον οργανισμό. 

Ας δούμε όμως τι είναι το ταχίνι... Το ταχίνι είναι φυσικό προϊόν και παράγεται από εξαιρετικά επιλεγμένους σπόρους σησαμιού (Sesamun Indicum), περνώντας από τη διαδικασία της αποφλοίωσης και της ξήρανσης. Στη συνέχεια πολτοποιούνται και δημιουργείται μια λιπαρή κρέμα. Εμφανίζεται ως πολτός, ως ελαιώδης κρέμα, αλεσμένου σησαμιού. Η ρίζα της λέξης βρίσκεται στην τουρκική γλώσσα και σημαίνει σησαμόπολτος.

  

ΧΑΛΒΑΣ

Ο χαλβάς για να παρασκευαστεί αποφλοιώνεται το σουσάμι και στη συνέχεια ψήνεται και αλέθεται για να παρασκευαστεί το ταχίνι. Η ζάχαρη και το νερό ανακατεύονται και ψήνονται στη φωτιά μέχρι το μείγμα να μετατραπεί σε καραμέλα. Γλυκό με συστατικά φυτικής προέλευσης και υψηλής θρεπτικής αξία, ιδιαίτερα δημοφιλές σε περιόδους νηστείας, ιδιαίτερα τη Σαρακοστή. Καταναλώνεται σαν κύρια τροφή ή σαν επιδόρπιο με κανέλα ή λεμόνι.

Το γλυκό είναι πλούσιο σε βιταμίνες του συμπλέγματος Β, βιταμίνη Ε, ασβέστιο, φώσφορο, μαγνήσιο, ψευδάργυρο, σελήνιο και αντιοξειδωτικές ουσίες. Όσον αφορά τη θερμιδική του αξία, ο συνδυασμός των συστατικών του, σουσαμιού και σακχάρων, του προσδίδουν υψηλό ενεργειακό περιεχόμενο. 

Το γεγονός ότι ο χαλβάς αποτελείται κατά 60% από ταχίνι, έχει ως αποτέλεσμα  οι ευεργετικές ιδιότητες του σπόρου να μεταφέρονται και στο γλυκό.

Η περιεκτικότητα του χαλβά σε λιπαρά οξέα είναι παρόμοια με του ταχινιού. Η μεγαλύτερη περιεκτικότητα θρεπτικών συστατικών στο ταχίνι είναι των λιπαρών οξέων. Στην πλειονότητά τους είναι μονοακόρεστα και πολυακόρεστα. Η συγκέντρωση των κορεσμένων λιπαρών οξέων είναι μικρή. Η λήψη πολυακόρεστων λιπαρών οξέων θεωρείται αναγκαία από τον ανθρώπινο οργανισμό καθώς αυτός δεν μπορεί να τα συνθέσει. Για αυτούς τους λόγους ο χαλβάς αποτελεί μια ιδιαίτερα θρεπτική τροφή. 

Όταν ο χαλβάς καταναλωθεί με τρόφιμα που περιέχουν λυσίνη, όπως οι ξηροί καρποί και τα όσπρια, η πρωτεΐνη που προκύπτει είναι υψηλής βιολογικής αξίας και διαθεσιμότητας καθώς προσεγγίζει τη βιολογική αξία των ζωικών πρωτεϊνών.  Άρα ο χαλβάς είτε με τη προσθήκη ξηρών καρπών είτε μαζί με όσπρια αποτελεί μια  καλή πηγή πρωτεϊνών υψηλής βιολογικής αξίας για άτομα τα οποία είναι φυτοφάγοι ή βρίσκονται σε κατάσταση νηστείας. 

Εν κατακλείδι, ο χαλβάς βάσει των ιδιοτήτων του μπορεί να αποτελέσει τροφή πολύ ωφέλιμη για τον οργανισμό. Είναι πλούσιος σε πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, αμινοξέα, βιταμίνες και αντιοξειδωτικές ουσίες.

Το μόνο που πρέπει να προσέξουμε είναι η υψηλή του θερμιδική αξία καθώς η υπερβολική κατανάλωση του μπορεί να μας οδηγήσει σε μεγάλη αύξηση της ημερήσιας ενεργειακής μας πρόσληψης, με αποτέλεσμα την αύξηση του σωματικού βάρους (100 gr προϊόντος αποδίδει γύρω στις 540 Kcal).

Από τα παραπάνω θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι το σουσάμι αποτελεί τρόφιμο υψηλής θρεπτικής αξίας. Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες κρίνεται απαραίτητη η κατανάλωση τόσο του σουσαμιού όσο και των προϊόντων του (ταχίνι, χαλβάς), στα πλαίσια μιας υγιεινής και ισορροπημένης διατροφής, για τη σωστή λειτουργία του οργανισμού.

Διαβάστε επίσης

Το σουσάμι με αντιυπερτασικές, αντικαρκινικές, αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες
Βάλτε ταχίνι στην διατροφή σας. Κάνει καλό στην καρδιά, την χοληστερίνη, τον διαβήτη, την αντιγήρανση, τον καρκίνο (tahini)

Έχετε αναιμία; Βάλτε μέλι στην διατροφή σας.