Καρκίνος ωοθηκών: συμπτώματα, φούσκωμα, πόνος χαμηλά στην κοιλιά και διάγνωση

του Γιώργου Μονεμβασίτη, M.D.*, medlabnews.gr iatrikanea

Ο καρκίνος των ωοθηκών μπορεί στα αρχικά στάδια να είναι «σιωπηλός», επειδή πολλές γυναίκες δεν έχουν καθόλου συμπτώματα ή εμφανίζουν ενοχλήματα που μοιάζουν με κοινά γαστρεντερικά ή γυναικολογικά προβλήματα. Το άρθρο εξηγεί ποια συμπτώματα χρειάζονται προσοχή, όπως φούσκωμα, πόνος χαμηλά στην κοιλιά, συχνουρία, κόπωση, αλλαγές στο βάρος και στις κενώσεις, αλλά και ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο. Περιλαμβάνει επίσης βασικές πληροφορίες για τη διάγνωση, το CA-125, τη σταδιοποίηση και τις θεραπευτικές επιλογές. 

Οι ωοθήκες είναι μέρος του γυναικείου συστήματος αναπαραγωγής. Υπάρχει μια ωοθήκη σε κάθε πλευρά της μήτρας. Βρίσκονται χαμηλά μέσα στην κοιλιά, αριστερά και δεξιά της μήτρας. Παράγουν τις γυναικείες ορμόνες, και απελευθερώνουν τα ωάρια.

Ο καρκίνος των ωοθηκών είναι ένας κακοήθης όγκος στη μία ή και στις δύο ωοθήκες. Υπάρχουν δύο τύποι, ο επιθηλιακός καρκίνος των ωοθηκών, που είναι ο πιο κοινός τύπος καρκίνου των ωοθηκών, και ο μη επιθηλιακός καρκίνος. 

Ο καρκίνος των ωοθηκών είναι παγκοσμίως ο όγδοος συχνότερος, προσβάλλοντας ετησίως 225.000 γυναίκες – μεταξύ αυτών, περίπου 800 Ελληνίδες. 

Ο κίνδυνος να εμφανίσει μια γυναίκα καρκίνο ωοθηκών κατά τη διάρκεια της ζωής είναι 1%. Όμως η πιθανότητα αυτή ανεβαίνει στο 2,5% όταν υπάρχει μία συγγενής πρώτου βαθμού και στο 30-40% όταν υπάρχουν δύο συγγενείς πρώτου βαθμού με ανάλογο ιστορικό. Έτσι, είναι σαφές ότι η νόσος έχει κληρονομική προδιάθεση. Η ασθένεια αυτή μπορεί να εμφανιστεί μόνη της ή να συνδυαστεί με καρκίνο μαστού ή με καρκίνο εντέρου.

Η αιτία εμφάνισης καρκίνου στις ωοθήκες είναι άγνωστη. Ωστόσο, οι ακόλουθοι παράγοντες αυξάνουν τις πιθανότητες μιας γυναίκας να αναπτύξει καρκίνο στις ωοθήκες: ηλικία, ιστορικό γέννησης παιδιών, ορμονικοί παράγοντες. Δεν υπάρχει αποδεδειγμένη σχέση μεταξύ του καρκίνου των ωοθηκών και της πλούσιας σε λίπη διατροφής, της χρήσης ταλκ γύρω από την περιοχή των γεννητικών οργάνων, ή του ιού της παρωτίτιδας (μαγουλάδες).

Περίπου το 5% έως 10% των γυναικών στις οποίες γίνεται διάγνωση καρκίνου των ωοθηκών συνήθως έχουν οικογενειακό ιστορικό που αυξάνει τον κίνδυνο εκδήλωσης αυτής της μορφής καρκίνου.

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ:

Ένας παράγοντας κινδύνου είναι κάτι που αλλάζει την πιθανότητα να πάθετε μια ασθένεια όπως ο καρκίνος. Έχοντας έναν ή περισσότερους παράγοντες κινδύνου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μια γυναίκα θα αναπτύξει καρκίνο των ωοθηκών, αλλά οι ερευνητές έχουν εντοπίσει αυτούς τους παράγοντες που μπορεί να έχουν επιπτώσεις στις πιθανότητες της εμφάνισης της νόσου

ΗΛΙΚΙΑ - Οι περισσότεροι καρκίνοι των ωοθηκών αναπτύσσονται μετά την εμμηνόπαυση με τα μισά από αυτά σε γυναίκες 63 ετών ή μεγαλύτερα.

ΒΑΡΟΣ - Υπέρβαρες γυναίκες (ΔΜΣ τουλάχιστον 30) βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο.

ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ - Γυναίκες που έχουν χρησιμοποιήσει αντισυλληπτικά χάπια είναι σε χαμηλότερο κίνδυνο ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ - Γυναίκες που είχαν τελειόμηνα εγκυμοσύνες διατρέχουν χαμηλότερο κίνδυνο.

ΔΙΑΦΟΡΑ - Τα φάρμακα γονιμότητας, θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης, το οικογενειακό ιστορικό μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο

Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου;

• Μία ή περισσότερες συγγενείς πρώτου βαθμού ( μητέρα, αδελφή, θυγατέρα) με καρκίνο ωοθήκης ή μαστού

• Οικογενειακό ιστορικό μαστού, ενδομήτριου ή/και καρκίνου εντέρου

• Ιστορία μη γονιμότητας ή χρήση φαρμάκων γονιμότητας

• Εβραική Ασκενάζυ κληρονομικότητα ( Ashkeazi Jewish heritage) και οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού ή της ωοθήκης

• Μια μετάλλαξη στο γονίδιο BRCA 1 ή BRCA 2 (γνωστό ως γονίδιο καρκινικής ευπάθειας μαστού-ωοθήκης)

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

Ο καρκίνος των ωοθηκών είναι συχνά στα πρώτα στάδια μια σιωπηλή ασθένεια, πράγμα που σημαίνει ότι πολλές γυναίκες δεν έχουν καθόλου συμπτώματα. 

Τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα που μπορούν να υποδηλώνουν καρκίνο της ωοθήκης είναι:

• κοιλιακός τυμπανισμός/αίσθηση φουσκώματος

• απώλεια όρεξης

• ανεξήγητη αύξηση βάρους 
• δυσκοιλιότητα

• κάψιμο στο στομάχι

• πόνο στη μέση

• συχνή ούρηση

• κοιλιακός/πυελικός πόνος 
• κούραση

Όταν εμφανιστούν τα συμπτώματα, συνήθως είναι ασαφή και μπορεί να περιλαμβάνουν οίδημα, πίεση, δυσφορία ή πόνο στην κοιλιά, καούρα, ναυτία ή φούσκωμα, αλλαγές στις συνήθειες επίσκεψης στην τουαλέτα, όπως δυσκοιλιότητα, διάρροια και συχνουρία λόγω της πίεσης, κούραση και απώλεια όρεξης, ανεξήγητη απώλεια ή αύξηση του σωματικού βάρους, αλλαγές στο εμμηνορρυσιακό κύκλο ή μετεμμηνοπαυσιακή αιμορραγία, πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή. 

Τα παραπάνω συμπτώματα είναι κοινά σε πολλές ασθένειες και οι περισσότερες γυναίκες που εμφανίζουν κάποια από αυτά δεν έχουν απαραίτητα καρκίνο των ωοθηκών. 

Μόνο οι εξετάσεις μπορούν να επιβεβαιώσουν τη διάγνωση.

Οι περισσότεροι όγκοι του καρκίνου των ωοθηκών υπάρχουν για κάποιο χρονικό διάστημα πριν βρεθούν. Μερικές φορές ο καρκίνος των ωοθηκών βρίσκεται απρόσμενα κατά τη διάρκεια μιας εγχείρησης, όπως η υστερεκτομή.

ΔΙΑΓΝΩΣΗ

Ο γιατρός θα ψάξει για μάζα ή όγκο με ψηλάφηση στην περιοχή της κοιλιάς και με κολπική εξέταση.

Οι χημικές ουσίες που παράγονται από τα καρκινικά κύτταρα, όπως πρωτεΐνες, ανιχνεύονται στο αίμα. Ονομάζονται καρκινικοί δείκτες. Η εξέταση αίματος θα προσδιορίσει το επίπεδο των καρκινικών δεικτών Ca125.

Άλλες εξετάσεις περιλαμβάνουν κοιλιακό υπερηχογράφημα, διακολπικό υπερηχογράφημα, αξονική τομογραφία (CT), μαγνητική τομογραφία (MRI), ακτινογραφίες.

Ο εντοπισμός της έκτασης της εξάπλωσης του καρκίνου ονομάζεται “σταδιοποίηση”. Η σταδιοποίηση του καρκίνου βοηθάει τους γιατρούς να αποφασίσουν το είδος της θεραπευτικής αγωγής.

Μια απλουστευμένη μορφή ενός συστήματος σταδιοποίησης περιγράφεται παρακάτω:

•Στάδιο I – Ο καρκίνος βρίσκεται στη μία ή και στις δύο ωοθήκες.

•Στάδιο ΙΙ – Ο καρκίνος βρίσκεται στη μία ή και στις δύο ωοθήκες και έχει εξαπλωθεί σε άλλα κοντινά όργανα.

•Φάση ΙΙΙ – Ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί στα εσωτερικά τοιχώματα της κοιλιάς, των εντέρων ή των λεμφαδένων της κοιλιάς και της λεκάνης.

•Στάδιο IV – Ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί έξω από την κοιλιά, για παράδειγμα, στο συκώτι, στους πνεύμονες ή σε μακρινούς λεμφαδένες.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Η θεραπεία για τον καρκίνο των ωοθηκών εξαρτάται από το είδος του καρκίνου, το στάδιο, τη γενική κατάσταση της υγείας και την καλή φυσική κατάσταση της ασθενούς, τις συστάσεις των γιατρών. Ο επιθηλιακός καρκίνος των ωοθηκών συνήθως αντιμετωπίζεται με χειρουργική επέμβαση, χημειοθεραπεία ή/και ακτινοθεραπεία. Οι οριακοί όγκοι αντιμετωπίζονται με χειρουργική επέμβαση. Ο μη επιθηλιακός καρκίνος των ωοθηκών αντιμετωπίζεται με χειρουργική επέμβαση ή/και χημειοθεραπεία.

Το προσδόκιμο επιβίωσης των ασθενών εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, με κυριότερο το στάδιο της νόσου. 

Η πενταετής επιβίωση σε αρχικό στάδιο είναι πάνω από 70% (φθάνει το 93%, κατά την ΑCS), ενώ σε προχωρημένο στάδιο είναι γύρω στο 30%. 

Συνήθως, επιβίωση χωρίς υποτροπή της νόσου για περίοδο άνω των πέντε ετών σημαίνει και ίαση.

Δυστυχώς, δεν υπάρχει αποτελεσματικός τρόπος πρόληψης του καρκίνου των ωοθηκών.

Πηγή

AMERICAN CANCER SOCIETY

CANCER CARE

* Ο Γιώργος Μονεμβασίτης είναι Μαιευτήρας-Γυναικολόγος.

Επ. Καθηγητής Παν/μίου Cornell, H.Π.Α., 
Εξειδικευτής στην Ουρογυναικολογία και Χειρουργική Χαλάρωσης Πυέλου.

Τηλ. 210 8053176 Μαρούσι, τηλ 210 7777787 Δορυλαίου 10-12 Αθήνα

Διαβάστε επίσης

Ο Καρκίνος του Τραχήλου της μήτρας, τα συμπτώματα, η πρόληψη και ο εμβολιασμός

Πόνος στην κοιλιά. Τι μπορεί να σημαίνει;Πολυκυστικές Ωοθήκες. Τι είναι; Ποια τα συμπτώματα τους; Πώς αντιμετωπίζονται;Τι είναι το φούσκωμα στην κοιλιά; Που οφείλεται ο τυμπανισμός και ποια η κατάλληλη δίαιτα για πρόληψη της πρησμένης κοιλιάς;

Πρώτη δημοσίευση: Δεκέμβριος 2014 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Γιώργος Μονεμβασίτης, M.D.

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 8 Μαΐου 2026

Μετατραυματικό στρες και καρκίνος ωοθηκών: η πιθανή σχέση που έδειξε έρευνα

επιμέλεια medlabnews.gr iatrikanea

Η διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) έχει συνδεθεί σε μελέτη με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών, ιδίως όταν οι γυναίκες ανέφεραν πολλά συμπτώματα PTSD στη διάρκεια της ζωής τους. Το άρθρο παρουσιάζει ευρήματα από τη Nurses’ Health Study II, όπου γυναίκες με 6–7 συμπτώματα PTSD εμφάνισαν υψηλότερο κίνδυνο, ακόμη και δεκαετίες μετά το τραυματικό γεγονός. Τα στοιχεία δείχνουν συσχέτιση και όχι απόδειξη ότι το PTSD προκαλεί καρκίνο. 

Οι γυναίκες που έχουν εμφανίσει διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) κάποια στιγμή στη ζωή τους, έχουν διπλάσιες πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο των ωοθηκών, σύμφωνα με νέα έρευνα.

Οι γυναίκες που εμφανίζουν έξι ή παραπάνω συμπτώματα διαταραχής μετατραυματικού στρες κάποια στιγμή στη ζωή τους έχουν διπλάσιες πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο των ωοθηκών συγκριτικά με εκείνες που δεν είχαν ποτέ τέτοια συμπτώματα, σύμφωνα με νέα έρευνα.

Η μελέτη αυτή, που δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση «Cancer Research», έδειξε ότι τα υψηλότερα επίπεδα συμπτωμάτων της διαταραχής PTSD, όπως τρόμος από συνηθισμένους ήχους και αποφυγή ερεθισμάτων που θυμίζουν το τραυματικό γεγονός, συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών για δεκαετίες ακόμα μετά το τραυματικό γεγονός. Μάλιστα, η PTSD φάνηκε να συνδέεται με τις πιο επιθετικές μορφές καρκίνου των ωοθηκών.

Η Άντρεα Ρόμπερτς, μια από τους συντάκτες της μελέτης, ερευνήτρια στη σχολή Δημόσιας Υγείας «Chan» του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ στη Βοστόνη, τονίζει ότι με βάση αυτά τα αποτελέσματα είναι σημαντικό να ερευνήσουμε το κατά πόσο η θεραπεία της διαταραχής μετατραυματικού στρες θα σημάνει και τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου των ωοθηκών.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ιατρικά δεδομένα από τη μελέτη «Nurses’ Health Study II» η οποία είχε συλλέξει μέσω ερωτηματολογίων και ιατρικών εξετάσεων δεδομένα για την υγεία δεκάδων χιλιάδων γυναικών στην περίοδο 1989 – 2015. Το 2008, ορισμένες από αυτές τις γυναίκες (54.763) συμπλήρωσαν ένα πρόσθετο ερωτηματολόγιο για τα τραυματικά γεγονότα ζωής και χωρίστηκαν στις παρακάτω κατηγορίες: κανένα τραυματικό γεγονός,, τραυματικό γεγονός χωρίς συμπτώματα PTSD, 1-3 συμπτώματα PTSD, 4-5 συμπτώματα PTSD και 6-7 συμπτώματα PTSD.

Διαπιστώθηκε ότι οι γυναίκες που εμφάνιζαν 6-7 συμπτώματα PTSD παρουσίαζαν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών και μάλιστα στην πιο επιθετική μορφή του.

«Έχουμε ελάχιστες γνώσεις για τα αίτια του καρκίνου των ωοθηκών, η σύνδεσή της, επομένως, με αυτή τη διαταραχή ενδέχεται να ανοίξει νέους δρόμους για την πρόληψη της νόσου», δηλώνει η αναπληρώτρια κεντρική διευθύντρια του Κέντρου Έρευνας για τον Καρκίνο «Moffitt».

Ο καρκίνος των ωοθηκών είναι ο πιο θανατηφόρος γυναικολογικός καρκίνος και η πέμπτη συχνότερη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ. Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι το άγχος συνδέεται με την ταχύτερη ανάπτυξη όγκων στις ωοθήκες.

«Ο καρκίνος τον ωοθηκών αποκαλείται από πολλούς ‘σιωπηρός δολοφόνος’ καθώς η διάγνωσή του στα πρώιμα στάδια είναι δυσχερής, η πρόληψή του όμως είναι ευκολότερη αν προσδιοριστούν τα άτομα που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου», δήλωσε η Λάουρα Κουμπζάνσκι, μια από τους συντάκτες της μελέτης, καθηγήτρια κοινωνικών επιστημών και επιστημών συμπεριφοράς στη σχολή Δημόσιας Υγείας «Chan» του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ.

Διαβάστε επίσης

• Το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης ή σύνδρομο burnout. Ποιες οι αιτίες και τα συμπτώματα που προκαλεί;
• Σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης ή σύνδρομο burnout. Γιατροί με burnout. Κάντε το τεστ για να δείτε αν πάσχετε

Πρώτη δημοσίευση: Σεπτέμβριος 2019 — MEDLABNEWS.GR | Επιμέλεια: medlabnews.gr iatrikanea

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 8 Μαΐου 2026

Ο Σύλλογος Εριφύλη για τον βιοδείκτη HRD στον Καρκίνο Ωοθηκών: Όταν μια σωστή απόφαση εφαρμόζεται λάθος

medlabnews.gr iatrikanea

Ο Σύλλογος "Εριφύλη", Πρωτοβουλία Ασθενών με Γυναικολογικό Καρκίνο, απέστειλε επιστολή προς τον Υπουργό Υγείας, εκφράζοντας σοβαρές ανησυχίες για την υπουργική απόφαση (ΦΕΚ 20/10/2025) που αφορά την κρατική αποζημίωση μιας κρίσιμης διαγνωστικής εξέτασης για τις ασθενείς με καρκίνο ωοθηκών.

Τι είναι αυτή η εξέταση και γιατί είναι σημαντική;

Ο καρκίνος των ωοθηκών είναι από τις πιο δύσκολες μορφές καρκίνου. Αποκαλείται "σιωπηλός δολοφόνος" γιατί συχνά δεν δίνει συμπτώματα νωρίς, με αποτέλεσμα 6 στις 10 γυναίκες να διαγιγνώσκονται σε προχωρημένο στάδιο και έχει υψηλά ποσοστά υποτροπής.

Ο βιοδείκτης HRD είναι ένα κρίσιμο εργαλείο στα χέρια του ιατρικού προσωπικού, που καθορίζει ποιες γυναίκες με καρκίνο ωοθηκών μπορεί να ωφεληθεί από συγκεκριμένη στοχευμένη θεραπεία που αποζημιώνεται ήδη από το ελληνικό κράτος.

Χωρίς αυτό το τεστ, μπορεί να υπάρχει καθυστέρηση στην σωστή θεραπεία, όταν σχεδόν οι μισές γυναίκες με καρκίνο ωοθηκών είναι υποψήφιες για αυτή τη θεραπεία.

Ποιο είναι το πρόβλημα;

Ενώ η συμπερίληψη της εξέτασης HRD στις αποζημιούμενες εξετάσεις είναι ένα βήμα που ο σύλλογος και η επιστημονική κοινότητα είχαν ζητήσει εδώ και καιρό, η απόφαση περιέχει τρία σοβαρά σφάλματα:

Πρώτον, η μέθοδος εξέτασης που ορίζεται στο ΦΕΚ δεν είναι η επιστημονικά αναγνωρισμένη και δεν χρησιμοποιείται σε κανένα πιστοποιημένο τεστ διεθνώς. Η σωστή μέθοδος — που χρησιμοποιείται και για άλλες παρόμοιες εξετάσεις στο ίδιο ΦΕΚ — είναι διαφορετική και εξασφαλίζει αξιόπιστα αποτελέσματα. Επίσης η εξέταση πρέπει να γίνεται σε πιστοποιημένα εργαστήρια.

Δεύτερον, δεν αναφέρεται ο χρόνος που πρέπει να γίνεται η εξέταση. Η χρησιμότητα αυτού του βιοδείκτη αφορά την αρχική διάγνωση της προχωρημένης νόσου.

Σε αυτό το αρχικό στάδιο, έχει ιδιαίτερη σημασία - όπως δείχνουν οι κλινικές μελέτες - να ελεγχθεί ο συγκεκριμένος βιοδείκτης για να παρθεί η κατάλληλη θεραπευτική απόφαση, η οποία αποζημιώνεται ήδη από το ελληνικό κράτος

Και τρίτον η απόφαση ορίζει λανθασμένα ποιες ασθενείς δικαιούνται την εξέταση. Σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες αλλά και τα ελληνικά θεραπευτικά πρωτόκολλα, το τεστ πρέπει να γίνεται στις ασθενείς με πλήρη ή μερική ανταπόκριση στην πρώτη γραμμή χημειοθεραπείας (με βάση την πλατίνα σε συνδυασμό με Βevacizumab) και όχι σε ασθενείς χωρίς ανταπόκριση.

Τι ζητά ο σύλλογος;

Ο σύλλογος "Εριφύλη", με την υποστήριξη καθηγητών ογκολογίας και γενετιστών, από τα μεγαλύτερα νοσοκομεία της χώρας, ζητά από το Υπουργείο Υγείας την άμεση διόρθωση της απόφασης, ώστε:

l Η εξέταση πρέπει να πραγματοποιείται νωρίς, αμέσως μετά τη διάγνωση και τη χειρουργική επέμβαση, ώστε να καθοδηγεί τη θεραπευτική αγωγή από την αρχή.

l Να χρησιμοποιείται η σωστή μέθοδος που εξασφαλίζει αξιόπιστα αποτελέσματα. Επίσης η εξέταση πρέπει να γίνεται σε πιστοποιημένα εργαστήρια.

l Τα κριτήρια για το ποιες ασθενείς δικαιούνται την εξέταση να ευθυγραμμίζονται με όσα εφαρμόζονται στην κλινική πράξη και διεθνώς.

l Επίσης να κοστολογηθεί σύμφωνα με το Consensus για τους Βιοδείκτες, που συνέταξε η ΕΟΠΕ τον Ιούνιο του 2024

Η σωστή εφαρμογή του ελέγχου HRD δεν αφορά μόνο την ποιότητα της φροντίδας των ασθενών, αλλά και τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας. Η εξατομικευμένη θεραπεία αποφεύγει άσκοπες θεραπείες που δεν ωφελούν, μειώνοντας παράλληλα το συνολικό κόστος.

«Δεν μιλάμε για μια τυπική διαγνωστική εξέταση.

Μιλάμε για ένα εργαλείο που καθορίζει ποια γυναίκα θα πάρει τη θεραπεία που μπορεί να της σώσει τη ζωή.
Η Πολιτεία έκανε ένα σημαντικό βήμα, αλλά αν δεν διορθωθούν άμεσα τα λάθη στην εφαρμογή, το όφελος αυτό κινδυνεύει να χαθεί.
Ζητάμε το αυτονόητο: οι ασθενείς να έχουν πραγματική πρόσβαση στη σωστή διάγνωση και τη σωστή θεραπεία, την κατάλληλη στιγμή.

Οι γυναίκες αυτές, με προχωρημένο καρκίνο των ωοθηκών, θέλουν να ζήσουν και να είναι ενεργά μέλη της κοινωνίας μας και κοντά στους αγαπημένους τους ανθρώπους. Θέλουν να δουν τα παιδιά τους να μεγαλώνουν » δήλωσε η Μαρία Παπαγεωργίου, Πρόεδρος του Συλλόγου "Εριφύλη".

Συγκλονιστικές μαρτυρίες θυμάτων του γυναικολόγου. «Με βίασε την ώρα της εξέτασης». Ελεύθερος μέχρι να δικαστεί σε δεύτερο βαθμό

 medlabnews.gr iatrikanea

Ελεύθερος μέχρι να δικαστεί σε δεύτερο βαθμό αφέθηκε ο 70χρονος γυναικολόγος από τη Ρόδο, ο οποίος είχε καταδικαστεί πρωτοδίκως τον Φεβρουάριο του 2025 σε κάθειρξη 73 ετών και 9 μηνών για ασέλγεια και βιασμό γυναικών-ασθενών του κατά τη διάρκεια ιατρικών εξετάσεων στο δημόσιο νοσοκομείο του νησιού. Η απόφαση ελήφθη από το Μικτό Ορκωτό Εφετείο Δωδεκανήσου και, σύμφωνα με τα σημερινά δημοσιεύματα, ο γιατρός θα παραμείνει ελεύθερος έως την εκδίκαση της υπόθεσης τον ερχόμενο Νοέμβριο.

Στον καταδικασθέντα επιβλήθηκαν περιοριστικοί όροι: υποχρεωτική παρουσία δύο φορές τον μήνα στο Αστυνομικό Τμήμα Ρόδου και απαγόρευση εξόδου από τη χώρα. Μέχρι σήμερα βρισκόταν στις φυλακές από την ημέρα της πρωτόδικης καταδίκης του.

Η υπόθεση είχε συγκλονίσει το πανελλήνιο. Ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2020, όταν μία 55χρονη γυναίκα υπέβαλε μήνυση, ανοίγοντας τον δρόμο για ακόμη 20 γυναίκες να προσφύγουν στη Δικαιοσύνη με ανάλογες καταγγελίες.

Στην πρωτόδικη δίκη ο γυναικολόγος κρίθηκε ένοχος για τα αδικήματα που αφορούσαν τις 20 από τις 21 καταγγέλλουσες, ενώ για μία περίπτωση αθωώθηκε. Τα δημοσιεύματα της περιόδου εκείνης ανέφεραν ότι καταδικάστηκε για εννέα περιπτώσεις βιασμού και άλλες πράξεις ασέλγειας, χωρίς να του αναγνωριστεί κανένα ελαφρυντικό.

Συγκλονιστικές μαρτυρίες θυμάτων. «Με βίασε την ώρα της εξέτασης»

Μία γυναίκα είχε περιγράψει ότι «με βίασε την ώρα της εξέτασης και δεν μπορούσα να αντιδράσω», ενώ άλλη είχε πει ότι δεν ξαναπήγε σε γυναικολόγο μετά από εκείνη την εμπειρία. Σε άλλη καταγγελία, έγκυος στον πέμπτο μήνα περιέγραφε ότι ο γιατρός άρχισε να τη φιλά στην κοιλιά, στο κεφάλι και στον λαιμό, μέχρι που «το πιγούνι του ακουμπούσε τα γεννητικά μου όργανα».

Γυναίκες που πήγαν για εξέταση και έπεσαν θύματά του μίλησαν στην εκπομπή και την Εύη Γιαρκιά και περιέγραψαν τα όσα φρικώδη έζησαν.

Η εμπειρία ήταν σοκαριστική. Εγώ, συγκεκριμένα, δεν έχω πάει σε γυναικολόγο από το 2016. Με βίασε την ώρα της εξέτασης και δεν μπορούσα να αντιδράσω», λέει ένα εκ των θυμάτων με δάκρυα στα μάτια.

«Υπέφερε, πονούσε, την ψηλάφιζε με τα δάχτυλα. Ανάρμοστα πράγματα για ένα ιατρείο» λέει μητέρα άλλου θύματος

«Ήταν πολύ οικείος, λες κι είχαμε κάποια σχέση. Η σεξουαλική πράξη θα γινόταν εξ ολοκλήρου... Είσαι στο δημόσιο νοσοκομείο, δεν είναι στο προσωπικό του ιατρείο. Δεν σου πάει κάπου το μυαλό. Είχε κατεβάσει το παντελόνι του… », προσθέτει μια άλλη γυναίκα.

Μία από τις ασθενείς του, έσπασε την σιωπή της την Κυριακή (23.02.2025), στην εκπομπή «Ακόμα Δεν Είδες Τίποτα», περιγράφοντας την φρίκη που έζησε όταν εξετάστηκε από τον γιατρό στον 5ο μήνα της εγκυμοσύνης της.

Όπως εξήγησε το θύμα, τη στιγμή που ένιωσε ευάλωτη γιατί έμαθε ότι πρέπει να γεννήσει με καισαρική, ο γιατρός, υποτίθεται για να την καθησυχάσει, ξεκίνησε να την φιλάει στην κοιλιά, το κεφάλι, τον λαιμό μέχρι εν τέλει να τις αγγίξει τα γεννητικά όργανα με το πιγούνι του.

«Εγώ σε αυτόν τον γιατρό πήγα 5 μηνών έγκυος. Τις τελευταίες ημέρες δεν αισθανόμουν καλά και μου έκλεισε ραντεβού. Ξεκινάμε την εξέταση και μου είπε πως ίσως πρέπει να κάνω καισαρική και εγώ συγκινήθηκα γιατί δεν περίμενα να γεννήσω τόσο γρήγορα. Τότε αυτός άρχισε μου φίλησε την κοιλιά, το κεφάλι μου και να μου μιλάει ψιθυριστά. Το πιγούνι του ακουμπούσε τα γεννητικά μου όργανα», εξήγησε αρχικά.

«Με έβαλε στη γυναικολογική καρέκλα και αρχίζει και κάνει κινήσεις. Εγώ σοκαρίστηκα. Έβλεπα το ταβάνι και έκλαιγα. Μου λέει ‘έλα γλυκούλα μου μην κλαις’ και αρχίζει να με φιλάει στο λαιμό και στο μάγουλο. Δεν τον συγχωρώ. Αισθάνομαι δικαιωμένη αλλά δεν πρόκειται να το ξεπεράσω», συνέχισε το θύμα τονίζοντας πόσο πολύ την επηρέασαν οι πράξεις του γυναικολόγου.

Ο γιατρός καταδικάστηκε με απόφαση του Μικτού Ορκωτού Δικαστηρίου της Ρόδου, χωρίς να του αναγνωριστεί κανένα ελαφρυντικό, ούτε καν αυτό του πρότερου σύννομου βίου, παρά τις προσπάθειες από μέρους της υπεράσπισης.

Ο κατηγορούμενος κρίθηκε ένοχος για όλα τα αδικήματα που αφορούσαν τις 20 από τις 21 καταγγέλλουσες, καθώς η μία εξ αυτών δεν παραστάθηκε στην ακροαματική διαδικασία, αλλά ούτε και εκπροσωπήθηκε από συνήγορο.

Η ποινή που του επιβλήθηκε θεωρείται ως μία από τις βαρύτερες ποινές που έχουν επιβληθεί στην Ελλάδα για αδικήματα αυτού του είδους.

Ιδιαίτερο βάρος είχε και το στοιχείο ότι αρκετές από τις πράξεις που περιγράφηκαν, σύμφωνα με τις καταγγέλλουσες, έγιναν σε περιβάλλον δημόσιου νοσοκομείου, την ώρα που οι ασθενείς θεωρούσαν πως βρίσκονταν σε ασφαλές ιατρικό πλαίσιο. Αυτό ακριβώς είναι που κάνει την υπόθεση ακόμη πιο σοκαριστική: οι γυναίκες δεν πήγαν σε έναν άγνωστο χώρο, αλλά σε έναν γιατρό τον οποίο εμπιστεύθηκαν για την υγεία τους.

Ο ίδιος αρνείται από την πρώτη στιγμή όλες τις κατηγορίες. Στην απολογία του είχε υποστηρίξει ότι όσα αναφέρουν οι 21 γυναίκες είναι ψευδή. Η αποφυλάκισή του, πάντως, δεν αναιρεί την πρωτόδικη καταδίκη· σημαίνει ότι μέχρι την τελική κρίση του Εφετείου θα παραμείνει εκτός φυλακής υπό όρους

Πολυκυστικές ωοθήκες: τι είναι, ποια είναι τα συμπτώματα και πώς γίνεται η διάγνωση

του Γιώργου Μονεμβασίτη *, Μ.D., medlabnews.gr iatrikanea

Τι εννοούμε με τον όρο πολυκυστικές ωοθήκες και πόσο συχνή είναι η εμφάνισή τους στο γυναικείο πληθυσμό;

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι μια συχνή ορμονική διαταραχή που μπορεί να επηρεάζει τον κύκλο, τη γονιμότητα, το βάρος, την τριχοφυΐα και τον μεταβολισμό. Το άρθρο εξηγεί τι είναι οι πολυκυστικές ωοθήκες, ποια είναι τα βασικά συμπτώματα του συνδρόμου και πώς γίνεται η σωστή διάγνωση. Με τον όρο πολυκυστικές ωοθήκες περιγράφουμε εκείνες τις ωοθήκες που περιέχουν πολλές μικρές κύστεις, οι οποίες συνήθως δεν ξεπερνούν τα 8 χιλιοστά σε μέγεθος, και που εντοπίζονται τις πιο πολλές φορές ακριβώς κάτω από την επιφάνεια της ωοθήκης.

Οι μικρές αυτές κύστεις είναι ωοθυλάκια που περιέχουν ωάρια, λόγω όμως ορμονικών διαταραχών, τα ωοθυλάκια αυτά δεν έχουν αναπτυχθεί πλήρως και παρουσιάζουν στασιμότητα στη πορεία εξέλιξης τους. Οι πολυκυστικές ωοθήκες είναι συχνές στις γυναίκες και απαντώνται περίπου στο 20 – 30% των γυναικών.

Τι εννοούμε με τον όρο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και ποια είναι τα συμπτώματα του συνδρόμου αυτού;

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών αποτελεί ένα σύνολο ετερογενών στοιχείων τα οποία καλύπτουν ένα μεγάλο φάσμα κλινικών εκδηλώσεων, από τις πιο ήπιες, όπως οι διαταραχές περιόδου, στις πιο σοβαρές όπως ο κίνδυνος ανάπτυξης σακχαρώδους διαβήτη. Τα πρώτα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως στην εφηβεία, αν και σε πολλές γυναίκες μπορεί να εμφανιστούν αργότερα. Πρόκειται για μια συχνή διαταραχή που απαντά στο 10 – 15% των γυναικών.

Τα συμπτώματα του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών είναι:

• Ασταθής έμμηνος ρύση ή απουσία.
• Υπογονιμότητα.
• Αύξηση της τριχοφυΐας (στο πρόσωπο, το στήθος, το στομάχι, την πλάτη)
• Λιπαρότητα και ακμή
• Κοιλιακός πόνος
• Αυξημένο βάρος ή παχυσαρκία, συνήθως συσσώρευση λίπους στην κοιλιά
• Διαβήτης τύπου 2
• Υψηλή χοληστερίνη
• Υψηλή πίεση
• Ανδροειδής τριχόπτωση
• Υπερχρωματικά στίγματα και λεκέδες
• Ροχαλητό και άπνοιες κατά τον ύπνο

Συνήθως βρίσκουμε ένα ή δύο απ' αυτά τα συμπτώματα, σε διαφορετική βαρύτητα ,σε γυναίκες που παρουσιάζουν σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Σπάνια βρίσκουμε περισσότερα από αυτά και σχεδόν ποτέ όλα μαζί

Ποια είναι η αιτία του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών;

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι αποτέλεσμα τόσο γενετικής προδιάθεσης όσο και επίδρασης περιβαλλοντικών παραγόντων. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν ενδείξεις ότι υπάρχουν σημαντικές γενετικές διαταραχές στην έκκριση των ανδρογόνων ορμονών, ειδικά όσον αφορά την παραγωγή τεστοστερόνης, όπως και γενετικές διαταραχές στη δράση μιας άλλης ορμόνης, της ινσουλίνης. Πολλές γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών παρουσιάζουν αντίσταση στην ινσουλίνη, μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από αντίσταση των ιστών να απαντήσουν στην ινσουλίνη, γεγονός που οδηγεί σε αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης στο αίμα και προδιαθέτει σε διαταραχή στην παραγωγή ανδρογόνων, και ειδικότερα της τεστοστερόνης. Η γενετική προδιάθεση σε συνδυασμό με επίκτητους παράγοντες, όπως το βάρος σώματος και οι διατροφικές συνήθειες, έχουν ως αποτέλεσμα σημαντικές ορμονικές διαταραχές, που με τη σειρά τους προκαλούν συμπτώματα σαν και αυτά που αναφέρθηκαν πιο πάνω.

Πώς γίνεται η διάγνωση του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών;

Δεν υπάρχει μοναδική εξέταση που να μας επιβεβαιώνει το σύνδρομο. Θα πρέπει να γίνει ένα πλήρες ιστορικό, μια γυναικολογική εξέταση, ένα υπερηχογράφημα εσωγεννητικών οργάνων, ένα ορμονικό προφίλ και μέτρηση ζαχάρου ή ακόμη καλύτερα καμπύλη ζαχάρου και ινσουλίνης. Η διάγνωση τίθεται από τα αποτελέσματα όλων αυτών των εξετάσεων.

Στη φυσική εξέταση, θα γίνει αξιολόγηση της τριχοφυΐας, γι’ αυτό είναι προτιμότερο να αποφύγουμε την αποτρίχωση μερικές μέρες πριν την επίσκεψη.

Κατά τη γυναικολογική εξέταση, οι ωοθήκες τις περισσότερες φορές έχουν αυξημένο μέγεθος λόγω των πολλών μικρών κυστών που βρίσκονται μέσα σε αυτές. Αυτό μπορούμε να το διαπιστώσουμε ευκολότερα με τον υπέρηχο που γίνεται και την μέτρηση όγκου ωοθηκών.

Κατά το υπερηχογράφημα σύνηθες εύρημα είναι οι πολυάριθμες μικρές κύστες περιφερειακά στην ωοθήκη. Επίσης βρίσκουμε συνήθως ένα παχύ ενδομήτριο (εσωτερική επένδυση της μήτρας) λόγω της άστατης εμμηνορρυσίας .

Ποιες είναι οι επιπτώσεις του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών στην υγεία της γυναίκας;

Αναφορικά με την παρουσία των κύστεων στις ωοθήκες, αυτές δεν προκαλούν προβλήματα, ούτε απαιτούν χειρουργική αφαίρεση, ούτε και διατρέχουν τον κίνδυνο εξαλλαγής σε καρκίνο. Στις γυναίκες που έχουν μεγάλα διαστήματα χωρίς περίοδο είναι απαραίτητη η υπερηχογραφική εκτίμηση του ενδομητρίου, καθώς ο κίνδυνος ανάπτυξης κακοήθειας αυξάνεται, γι’ αυτό και συστήνεται προληπτική ορμονική θεραπεία σε αρχικά στάδια στις γυναίκες αυτές, κάτι που όχι μόνο σταθεροποιεί τον κύκλο τους, αλλά και απομακρύνει τον κίνδυνο κακοήθους μετάλλαξης του ενδομητρίου. Γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και αντίσταση στην ινσουλίνη, εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο για ανάπτυξη σακχαρώδους διαβήτη, κάτι το οποίο είναι πιο πιθανό να συμβεί στις υπέρβαρες γυναίκες. Επίσης, οι γυναίκες αυτές εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα στο μέλλον.

Πώς επηρεάζει το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών την εγκυμοσύνη.

Φαίνεται να υπάρχει:

• υψηλότερο ποσοστό αποβολών
• διαβήτης κύησης
• υπέρταση και
• πρόωροι τοκετοί

σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών.

Επιπλοκές του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών

Η άστατη περίοδος και η απουσία της ωορρηξίας κάνουν τις γυναίκες να παράγουν οιστρογόνα χωρίς την εναλλαγή της παραγωγής προγεστερόνης. Η προγεστερόνη προκαλεί φυσικά περίοδο και ' ηρεμεί ' το γεννητικό σύστημα (συμπεριλαμβανομένων και των μαστών). Έτσι η έλλειψή της προκαλεί παχύ ενδομήτριο που αιμορραγεί άστατα. Υπάρχει πιθανότητα υπερπλασίας του ενδομητρίου ή καρκίνου.

Οι γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, έχουν περισσότερες πιθανότητες για διαβήτη, υψηλή χοληστερόλη, υψηλή πίεση και καρδιολογικά προβλήματα.

Ρυθμίζοντας τα συμπτώματα σε νεαρή ηλικία, βοηθάμε να μειωθεί ο κίνδυνος.

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών στην εμμηνόπαυση

Έρευνες έχουν δείξει ότι τα επίπεδα των ανδρογόνων κατά την εμμηνόπαυση αυξάνουν. Έτσι έχουμε αύξηση της τριχοφυΐας σε αυτήν την ηλικία.

Ποια μέτρα βοηθούν στην αντιμετώπιση του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών;

Αρχικά, η απώλεια βάρους για τις υπέρβαρες γυναίκες θεωρείται ως ο πιο σημαντικός στόχος. Η απώλεια βάρους βοηθά σημαντικά στην αποκατάσταση των ορμονικών επιπέδων και τη βελτίωση του κύκλου της γυναίκας. Παράλληλα, η σωστή διατροφή και η συστηματική άσκηση βοηθούν σημαντικά στη μείωση της ινσουλίνης στο αίμα. Ο συνδυασμός του σωστού βάρους σώματος με μια ισορροπημένη διατροφή μειώνει τον κίνδυνο για ανάπτυξη σακχαρώδους διαβήτη και καρδιαγγειακών νοσημάτων στο μέλλον.

Πώς μπορεί να ρυθμιστεί η περίοδος μιας γυναίκας με πολυκυστικές ωοθήκες;

Η ρύθμιση της περιόδου γίνεται με ορμονική θεραπεία, η συχνότερη μορφή της οποίας είναι το αντισυλληπτικό χάπι. Μια τέτοια θεραπεία γίνεται με παρακολούθηση από τον θεράποντα ιατρό, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η σωστή φαρμακευτική αγωγή για την ασθενή. Η ορμονική θεραπεία για τη ρύθμιση του κύκλου συχνά συνδυάζεται με ορμονική θεραπεία για την αντιμετώπιση της αυξημένης τριχοφυϊας σε μορφή ενός φαρμάκου και με τις δύο δράσεις.

Πώς αντιμετωπίζονται τα προβλήματα γονιμότητας στις γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών;

Το συχνότερο πρόβλημα γονιμότητας που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι η διαταραχή της ωοθυλακιορρηξίας. Η αντιμετώπιση της διαταραχής αυτής είναι κυρίως με φαρμακευτικά μέσα, εκ των οποίων το πιο συχνά χρησιμοποιούμενο είναι η κλομιφένη (clomiphene citrate). Η κλομιφένη προκαλεί ωοθυλακιορρηξία στο 80% των περιπτώσεων και εγκυμοσύνες στο 60-70%. Οι γυναίκες που δεν παρουσιάζουν ωοθυλακιορρηξία μετά από θεραπεία με κλομιφένη μπορούν να υποβληθούν σε ενέσιμη ορμονική θεραπεία με γοναδοτροπίνες. Αλλα φαρμακευτικά μέσα είναι η Μετφορμίνη με κλομιφαίνη που μπορεί να χρησιμοποιηθεί αν η χρήση της κλομιφαίνης αποτύχει. Ο συνδυασμος των δυο φαρμάκων μπορεί να βοηθήσει τις γυναίκες με πολυκυστικές ωοθήκες να έχουν ωορρηξία με χαμηλότερες δόσεις φαρμάκων και η Γοναδοτροπίνη, φάρμακο που χρησιμοποιείται και στην εξωσωματική γονιμοποίηση. Χορηγείται σε ενέσιμη μορφή. Χρειάζεται παρακολούθηση.

Εναλλακτικά, πρόκληση ωοθυλακιορρηξίας μπορεί να γίνει και μετά από drilling των ωοθηκών, μια χειρουργική επέμβαση η οποία γίνεται λαπαροσκοπικά με πολύ καλά αποτελέσματα.

Τέλος, αν όλες οι παραπάνω επιλογές δεν επιτύχουν, το ζευγάρι μπορεί να ακολουθήσει τη διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης.

Για την ακμή και τη λιπαρότητα δίνονται αντισυλληπτικά δισκία σε συνδυασμό με αντιανδρογόνα. Πρέπει να τονιστεί ότι σε γυναίκες με αμηνόρροια , η συνεχής δράση των οιστρογόνων που προκαλείται στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών μπορεί να έχει δυσμενή επίδραση στη μήτρα και στο μαστό(σπανίως ανάπτυξη κακοήθειας). Γι’ αυτό η χορήγηση αντισυλληπτικών δισκίων χαμηλής δοσολογίας είναι θεραπεία εκλογής στις γυναίκες που δεν επιθυμούν εγκυμοσύνη.

* Ο Γιώργος Μονεμβασίτης είναι Μαιευτήρας-Γυναικολόγος.

Επ. Καθηγητής Παν/μίου Cornell, H.Π.Α., 
Εξειδικευτής στην Ουρογυναικολογία και Χειρουργική Χαλάρωσης Πυέλου.

Τηλ. 210 8053176 Μαρούσι, τηλ 210 7777787 Δορυλαίου 10-12 Αθήνα

Διαβάστε επίσης

• Aποτελεσματική θεραπεία ακμής με μπλε φως!
• Που οφείλονται οι διαταραχές του κύκλου μιας γυναίκας και πώς αντιμετωπίζονται οι ανωμαλίες της περιόδου;
• ΠΑΠ ΤΕΣΤ, ΓΙΑ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ
• Human Papillomaviruses (HPV). Kονδυλώματα - μυρμηκιες
• Πόσο σοβαρή μπορεί να είναι η τραχηλίτιδα της μήτρας, τι την προκαλεί και πώς αντιμετωπίζεται;
• Ουρολοίμωξη. Που οφείλεται, ποια τα συμπτώματα σε γυναίκες, άντρες, παιδιά και ποιοι οι τρόποι μετάδοσης;

Πρώτη δημοσίευση: Ιούνιος 2011 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Γιώργος Μονεμβασίτης

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 11 Απριλίου 2026

Ινομυώματα: ποια είναι τα συμπτώματα και τι προβλήματα μπορεί να προκαλέσουν σε εγκυμοσύνη και γονιμότητα

του Γιώργου Μονεμβασίτη, M.D.*, medlabnews.gr iatrikanea

Τα ινομυώματα (fibroids) είναι καλοήθεις όγκοι. Είναι από τους πιο συχνούς καλοήθεις όγκους της μήτρας. Αποτελούνται από ίνες κολλαγόνου (ινο-μύωμα) και μυϊκού ιστού (ινο-μύ-ωμα) και έχουν συνήθως σφαιρικό σχήμα. Πολύ σπάνια μπορούν να εξελιχθούν σε κακοήθεις όγκους. 

Κυρίως διαγιγνώσκονται σε νεαρές γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, κυρίως επειδή μπορεί να εμποδίζουν την γονιμότητα. Η ανάπτυξή τους εξαρτάται από τις ορμόνες του κύκλου. Το μέγεθός τους τους ποικίλει. Έτσι μπορεί να είναι πολύ λίγα εκατοστά έως και τόσο μεγάλα που καταλαμβάνουν ολόκληρη την κοιλιά και φαίνονται σαν πρήξιμο της κοιλιάς.

Ένα ποσοστό 40-50% των γυναικών δημιουργεί και αναπτύσσει ινομυώματα στην αναπαραγωγική ηλικία. Η ηλικία που εμφανίζονται είναι συνήθως μετά τα 35, αλλά πιο σπάνια μπορούν να εμφανιστούν και σε ηλικίες κάτω των 30.  

Ανάλογα με τη θέση τους σε σχέση με την ανατομία της μήτρας διακρίνουμε:

1) τα υπορογόνια που βρίσκονται στην εξωτερική επιφάνεια της μήτρας
2) τα ενδοτοιχωματικά που εγκλωβίζονται στο πλάτος του τοιχώματος της μήτρας και
3) τα υποβλεννογόνια, τα οποία προβάλουν μέσα στην ενδομητρική κοιλότητα.

Η μήτρα μπορεί να δημιουργήσει ινομυώματα μέσα στο εσωτερικό της, που λέγεται ενδομήτριο (υποβλεννογόνια), στο τοίχωμά της (ενδοτοιχωματικά) και τέλος στην εξωτερική της επιφάνεια (υπορρογόνια). Τα ενδομήτρια ινομυώματα δημιουργούν συνήθως υπογονιμότητα και μηνορραγίες. Τα τοιχωματικά μπορούν κι αυτά να προκαλέσουν προβλήματα, όπως και τα προηγούμενα, όταν ξεπεράσουν το μέγεθος των 4-5 εκατοστών. Τα εξωτερικά ή υποορογόνια, όπως ονομάζονται, σπανίως προκαλούν ενοχλήσεις και χειρουργούνται μόνο σε περιπτώσεις που, λόγω μεγέθους, πιέζουν τα γύρω όργανα. 
Τα ινομυώματα φαίνεται να τα δημιουργεί ο ίδιος μας ο οργανισμός. Σε ποσοστό 40 -50% υπάρχει κάποιο γενετικό σφάλμα που βρίσκεται στα γονίδιά μας το οποίο δημιουργεί τα ινομυώματα και καθορίζει και την ταχύτητα ανάπτυξης τους. 
Τα ινομυώματα περιέχουν στην επιφάνεια των κυττάρων τους “υποδοχείς”. Τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη, που είναι οι γυναικείες ορμόνες , συνδέονται με τους “υποδοχείς” και δίνουν εντολή για αύξηση των ινομυωμάτων. Ανάλογα με τον αριθμό των υποδοχέων στην επιφάνεια των ινομυωμάτων καθορίζεται και η ταχύτητα ανάπτυξής τους. Ο αριθμός των υποδοχέων στην επιφάνεια των κυττάρων, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, καθορίζεται γενετικά. Μετά την εμμηνόπαυση μειώνονται οι γυναικείες ορμόνες, οπότε σταματάει και η ανάπτυξη των ινομυωμάτων, τα οποία συρρικνώνονται. 

Τα συμπτώματα

Τα ινομυώματα ποικίλλουν σε αριθμό, μέγεθος και θέση στη μήτρα. Μπορεί να είναι μονήρη (μεμονωμένα) ή πολλαπλά (μέχρι και περισσότερα των 20) και το μέγεθός τους μπορεί να είναι από αυτό μιας φακής έως ενός μικρού καρπουζιού. Τα συμπτώματα λοιπόν, αποτελούν μια συνάρτηση των παραπάνω παραγόντων (αριθμός και μέγεθος), όπως επίσης και της ανατομικής θέσης που κατέχουν στη μήτρα.

Τα πιο συχνά συμπτώματα που προκαλούν τα ινομυώματα είναι:

– βαριές και παρατεταμένης διάρκειας περίοδοι, με πήγματα και κατά συνέπεια αναιμία, εύκολη κόπωση, ζαλάδα, νωθρότητα: τα ινομυώματα βρίσκονται στο εσωτερικό της μήτρας και την εμποδίζουν να συσπαστεί αποτελεσματικά κατά το τέλος της περιόδου.

– υπογονιμότητα: τα ινομυώματα, ακόμα και μικρά σε μέγεθος, όταν ασκούν πίεση ή παραμορφώνουν την είσοδο της μήτρας (τράχηλος) ή τα στόμια των σαλπίγγων, εμποδίζουν την ομαλή δίοδο του σπέρματος προς τις σάλπιγγες όπου γίνεται η γονιμοποίηση.

– συχνουρία, συχνές ουρολοιμώξεις, ακράτεια ούρων: τα μεγάλα συνήθως σε μέγεθος ινομυώματα, ασκούν πίεση στην ουροδόχο κύστη που βρίσκεται σε άμεση επαφή με τη μήτρα, εμποδίζοντας την πλήρη διάτασή της και την ομαλή λειτουργία της.

– αποβολές πρώτου τριμήνου κύησης: τα ινομυώματα που συνήθως καταλαμβάνουν χώρο στην κοιλότητα της μήτρας, εμποδίζουν την ομαλή εμφύτευση του εμβρύου στην εσωτερική επιφάνεια της μήτρας (ενδομήτριο).

– κοιλιακά άλγη, συνήθως σταδιακής έναρξης και με διαλείποντα ή συνεχή χαρακτήρα: τα ινομυώματα, λόγω μεγέθους προκαλούν την αίσθηση βάρους, ενώ λόγω ανεπαρκούς αιματώσεώς τους προκαλούν ισχαιμικούς πόνους παρόμοιους με αυτούς που προκαλεί η καρδία κατά το έμφραγμα του μυοκαρδίου. Οξύς και ισχυρός πόνος μπορεί να προκληθεί σπάνια κατά τη συστροφή ενός μισχωτού ινομυώματος γύρω από τον άξονά του.

Διάγνωση Αν και σε πολλές περιπτώσεις είναι εύκολη η διάγνωση των ινομυωμάτων κατά τη διάρκεια της γυναικολογικής εξέτασης, επιπλέον εξετάσεις είναι απαραίτητες προκειμένου η διάγνωση να είναι ακριβής. Οι εξετάσεις αυτές περιλαμβάνουν: Υπερηχογράφημα της μήτρας, κοιλιακό ή/και διακολπικό. Υστεροσαλπιγγογραφία. Με την εξέταση αυτή διαπιστώνεται ακτινολογικά η ροή ειδικής σκιαγραφικής ουσίας μέσω της μήτρας και των σαλπίγγων. Η εξέταση αυτή μας δίνει σημαντικές πληροφορίες για την κοιλότητα της μήτρας και τη διαβατότητα των σαλπίγγων. Υστεροσκόπηση. Εξετάζεται λεπτομερώς η ενδομητρική κοιλότητα, με τη χρήση ενδοσκοπίου μέσω του τραχήλου εξέταση αυτή συνήθως πραγματοποιείται λίγες ημέρες μετά το τέλος της περιόδου, όταν το ενδομήτριο είναι λεπτό και τα στόμια των σαλπίγγων ευκολότερα ορατά. Λαπαροσκόπηση. Στην επέμβαση αυτή, που πραγματοποιείται με γενική αναισθησία, η κοιλιακή κοιλότητα της ασθενούς διατείνεται με διοξείδιο του άνθρακα έτσι ώστε τα όργανα να είναι πιο ορατά. Κατόπιν ένα ενδοσκόπιο εισάγεται στο εσωτερικό της κοιλιάς μέσα από μια μικροσκοπική τομή κοντά στον αφαλό. Με τη βοήθεια του ενδοσκοπίου και παρατηρώντας με μεγάλη προσοχή, ο ειδικός χειρουργός ελέγχει την κατάσταση των κοιλιακών οργάνων και εντοπίζει αν υπάρχουν παθολογικές καταστάσεις (π.χ. ενδομητρίωση, πυελικές συμφύσεις, ινομυώματα) που προκαλούν υπογονιμότητα. Μαγνητική τομογραφία. Με την εξέταση αυτή είναι δυνατόν να προσδιοριστεί η θέση και το μέγεθος των ινομυωμάτων και να διαπιστωθεί αν τα ινομυώματα αυτά παραμορφώνουν ή όχι την μητρική κοιλότητα. Αν και ως μέθοδος είναι πολύ ακριβής, σπάνια χρησιμοποιείται για τη διάγνωση ινομυωμάτων. Περισσότερο χρησιμοποιείται για τη διαφορική διάγνωση τους και τοπογραφική συσχέτισή τους.

ΙΝΟΜΥΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ

Τα ινομυώματα αφαιρούνται πριν από την κύηση όταν: 

• Λόγω μεγέθους, παραμορφώνουν την ενδομήτρια κοιλότητα-
• Προβάλλουν μέσα στην κοιλότητα του ενδομητρίου.
• Αν η γυναίκα είχε προηγούμενες αποβολές.
• Αποτυχημένες προσπάθειες με εξωσωματική γονιμοποίηση.
• Αν είναι πάνω από 3-5 και διαταράσσουν την αρχιτεκτονική του μυομητρίου, δηλαδή του τοιχώματος της μήτρας.

Κύηση 

Η γυναίκα μπορεί να μείνει έγκυος 6 μήνες μετά από χειρουργική η λαπαροσκοπική αφαίρεση ινομυώματος. Η έκβαση της κύησης όταν υπάρχει ινομύωμα - ινομυώματα συνήθως είναι ομαλή. Αν γίνει η διάγνωση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, η αντιμετώπιση είναι μόνο παρακολούθηση. Η αφαίρεσή τους αντενδείκνυται κατά τη διάρκεια καισαρικής τομής. Σπανίως, αν είναι μεγάλα, μπορεί να προκαλέσουν αιμορραγία κατά τη διάρκεια της κύησης ή μετά τον τοκετό. Οι παλίνδρομες κυήσεις του πρώτου τριμήνου δεν προκαλούνται από την ύπαρξη ινομυωμάτων. 

Τοκετός 

Συνήθως, όταν αφαιρούνται τοιχωματικά ινομυώματα μεγαλύτερα από 4-5 εκατοστά, σωστό είναι ο τοκετός να γίνεται με καισαρική τομή. Εξαίρεση αποτελούν τα υποορογόνια ή μισχωτά ινομυώματα, δηλαδή εκτός μήτρας, όπου δε χρειάζεται να κοπεί το μυϊκό τοίχωμα της μήτρας. 

ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Η αντιμετώπιση των ινομυωμάτων καθορίζεται από την θέση,  το μέγεθος, την συμπτωματολογία και την ηλικία της γυναίκας. Συνήθως αποφασίζεται εκπυρήνιση (δηλ. αφαίρεσή τους). Η εκπυρήνιση  γίνεται λαπαροτομικά, λαπαροσκοπικά ή υστεροσκοπικά  ενώ μερικές φορές χορηγούνται προεγχειρητικά ορμονικά σκευάσματα (GnRH- ανάλογα) για να μειωθούν σε μέγεθος και να μειωθεί η αιμάτωσή τους . Σε γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας που έχουν ολοκληρώσει το αναπαραγωγικό τους έργο συνήθως αφαιρούνται όλα τα γυναικολογικά όργανα με ολική υστερεκτομή με τα εξαρτήματα (σάλπιγγες-ωοθήκες).

Αμιγώς φαρμακευτική

Έχει δύο στόχους:
1) να ανακουφίσει από τα συμπτώματα π.χ. αιμορραγία και 2) να μειώσει το μέγεθος των ινομυωμάτων.

Είναι γνωστό ότι τα ινομυώματα κατά την εμμηνόπαυση συρρικνώνονται. Υπάρχουν λοιπόν ενέσεις που προκαλούν ψευδο-εμμηνόπαυση, συρρικνώνουν τα ινομυώματα για μικρό χρονικό διάστημα (6 μήνες) μετά το οποίο επανέρχονται στο αρχικό τους μέγεθος. Επίσης, οι θεραπείες αυτές κατά τη διάρκεια της χορήγησής τους συνοδεύονται από παρενέργειες, όπως εφιδρώσεις, εκνευρισμό, κατάθλιψη και μείωση της οστικής μάζας.
Εδώ ανήκουν: 
α) τα αντισυλληπτικά χάπια και το Danazol τα οποία μειώνουν την ποσότητα της εμμήνου ρύσεως. Εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, σήμερα έχουν εγκαταλειφθεί από τους περισσότερους γυναικολόγους.
β) Τα ανάλογα των γοναδοτροπινών (GnRH analogue) είναι ορμονική θεραπεία που μειώνει στο ελάχστο την παραγωγή οιστρογόνων από τις ωοθήκες. Με την πτώση των επιπέδων των οιστρογόνων προκαλείται και συρίκνωση του μεγέθους των ινομυωμάτων και βελτίωση των συμπτωμάτων. Η πτώση, όμως των οιστρογόνων θέτει τη γυναίκα σε μια κατάσταση παρόμοια με αυτή της εμμηνόπαυσης, με τα συνοδά συμπτώματα των εξάψεων, της ατροφίας και του κινδύνου οστεοπόρωσης. Γι’αυτό η θεραπέια με GnRH ανάλογα περιορίζεται στους 6 μήνες διάρκειας διότι προκαλούν φαρμακευτική εμμηνόπαυση. Εδώ το κύριο πρόβλημα δεν είναι μόνο τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης αλλά κυρίως η μείωση της οστικής μάζας η οποία μπορεί να είναι καταστροφική σε κάποιες περιπτώσεις. Χρησιμοποιούνται πολύ και στις ημέρες μας κυρίως προεγχειρητικά.
γ) Τώρα τελευταία ερευνώνται τα SPRMs που είναι ειδικοί τροποποιητές των υποδοχέων της προγεστερόνης. Αυτά δρουν στο ενδομήτριο μειώνοντας αισθητά την διάρκεια και την σοβαρότητα των αιμορραγιών και δεύτερον μειώνουν το μέγεθος των ινομυωμάτων. Αυτά τα τελευταία φάρμακα απομένει να τα δούμε στην πράξη.

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ - ΛΑΠΑΡΟΣΚΟΠΗΣΗ 

Η θεραπεία εκλογής σήμερα είναι η λαπαροσκόπηση για όλα τα ινομυώματα. Στην λαπαροσκόπηση χειρουργούμε με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως και σε ένα ανοιχτό χειρουργείο. Η διαφορά είναι ότι δεν ανοίγουμε την κοιλιά, δεν βάζουμε κομπρέσες οι οποίες τραυματίζουν τα εσωτερικά όργανα ( συμφύσεις), δεν ακουμπάμε τα εσωτερικά όργανα με τα χέρια μας – γάντια (συμφύσεις) και τέλος δεν έχουμε ανοιχτή κοιλιά εκτεθειμένη στον ατμοσφαιρικό αέρα (αφυδάτωση ιστών – μολύνσεις – συμφύσεις). 
Λαπαροτομία (ανοιχτό χειρουργείο) γίνεται όταν έχουμε: 

• Ινομυώματα μεγαλύτερα από 9-10 εκ.
• Συνολικός αριθμός μεγαλύτερος από 5-6.
• Πολλές προηγούμενες επεμβάσεις με ανοιχτά χειρουργεία αποτελούν μια σχετική αντένδειξη, λόγω πιθανής ύπαρξης εκτεταμένων συμφύσεων

Πλεονεκτήματα λαπαροσκοπικής μεθόδου. 

• Αισθητικό αποτέλεσμα.
• Μεγέθυνση του εγχειρητικού πεδίου.
• Μειωμένη αιμορραγία (σπάνιες μεταγγίσεις αίματος)
• Μειωμένος μετεγχειρητικός πόνος.
• Ταχύτερη επάνοδο στις καθημερινές δραστηριότητες.
• Μία ημέρα νοσηλεία στο νοσοκομείο.
• Λιγότερες συμφύσεις στο εσωτερικό του οργανισμού, γεγονός που σημαίνει καλύτερη γονιμότητα σε άτοκες γυναίκες.
• Η νάρκωση κατά τη διάρκεια της επέμβασης είναι γενική διότι τοποθετείται αέριο στην κοιλιά για διάταση των τοιχωμάτων της, που δυσκολεύει την αναπνοή. Γι' αυτό είναι απαραίτητη η μηχανική υποστήριξη κατά τη διάρκεια του χειρουργείου. 

ΥΣΤΕΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ 

Τα εσωτερικά ινομυώματα (υποβλεννογόνια), τεμαχίζονται σε μικρά κομμάτια διαμέσου του τράχηλου της μήτρας με ένα ενδοσκοπικό εργαλείο που ονομάζεται υστεροσκόπιο. Το υστεροσκόπιο εισάγεται από τον τράχηλο απευθείας στην ενδομητρική κοιλότητα. Με χρήση ειδικών υγρών για διάταση της μήτρας διενεργείται διατομή του ινομυώματος κάτω από οπτικό έλεγχο. Οι κίνδυνοι να προκληθεί βλάβη στη μήτρα με αυτόν τον τρόπο είναι ελάχιστοι. Η επέμβαση απαιτεί ολική αναισθησία αλλά όχι τόσο βαθιά απαιτείται με την λαπαροσκόπηση. Η ασθενής μπορεί να φύγει από την κλινική την ίδια μέρα και να επιστρέψει άμεσα στις δραστηριότητές της. 

ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ 
Είναι οι ίδιες ή και λιγότερες από αντίστοιχα ανοιχτά χειρουργεία. Δηλαδή, λιγότερες γυναίκες χρειάζονται μετάγγιση και λιγότερες γυναίκες παθαίνουν μετεγχειρητικές λοιμώξεις και πυρετούς σε σχέση με τα ανοιχτά χειρουργεία. Αυτό είναι λογικό γιατί οι τραυματικές επιφάνειες είναι πολύ μικρότερες με την λαπαροσκοπική τεχνική. 

Συνήθη ενοχλήματα μετά την επέμβαση Οι περισσότερες γυναίκες βλέπουν αίμα μετά το χειρουργείο και αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό. Φυσιολογικό είναι και το φούσκωμα όπως και ένα βάρος χαμηλά, το οποίο κρατάει για 1 – 2 εβδομάδες. Πόνοι δεξιά και αριστερά, όπως και ψηλά στο στήθος, δε μας ανησυχούν. Λίγη διάρροια, επίσης, μπορεί να υπάρξει μετά από το χειρουργείο, η οποία σταματάει σε μια - δυο μέρες. Ο πυρετός, όμως, έστω και δέκατα, δεν είναι φυσιολογικό και καλό είναι να επικοινωνούμε με τον γιατρό. 

Η περίοδος μετά την αφαίρεση Η περίοδος συνεχίζει φυσιολογικά μετά την επέμβαση και με την ίδια συχνότητα, ενώ η ποσότητα της μειώνεται διαδοχικά μέσα σε δύο περίπου κύκλους στα φυσιολογικά επίπεδα. Αν το ινομύωμα βρισκόταν μέσα στην μήτρα, τότε η αιμορραγία σταματάει άμεσα μετά την επέμβαση. 

Άλλες μέθοδοι. 

Ρομποτική αντιμετώπιση: 

αποτελεί την πλέον σύγχρονη εξέλιξη της λαπαροσκοπικής τεχνικής που εξασφαλίζει λιγότερη αιμορραγία, ενώ προσφέρει στο χειρουργό εξαιρετική τρισδιάστατη αντίληψη του εσωτερικού της κοιλιάς κατά τη διάρκεια του χειρουργείου.

Εμβολισμός

Εκτός των προαναφερθέντων μεθόδων, σε κέντρα με ανάλογη εμπειρία μπορεί να εφαρμοστεί ο εμβολισμός της μητριαίας αρτηρίας (η απόφραξη του αγγείου που τρέφει το ινομύωμα με συνέπεια τη συρίκνωσή του) και η υπερηχογραφική καταστροφή κατευθυνόμενη με μαγνητική τομογραφία. 

Θεραπεία με κατευθυνόμενη δέσμη υψηλής έντασης υπερήχων. 

Είναι μία νέα αναίμακτη μέθοδος που γίνεται με την καθοδήγηση του Μαγνητικού τομογράφου. Η ασθενής δέχεται δέσμες υπερήχων που στοχεύουν το ινομύωμα, και προκαλείται έτσι αύξηση της θερμοκρασίας στο ινομύωμα που φθάνει τους 85^ο C. Με τον τρόπο αυτό γίνεται θερμική καταστροφή του ινομυώματος και μείωση στο μέγεθός του. Η μέθοδος δεν έχει καλά αποτελέσματα σε μεγάλα ινομυώματα και σε πολλαπλά ινομυώματα, ενώ σε ποσοστό 20%, χρειάζεται και κάποια άλλη συμπληρωματική μέθοδος. Δεν υπάρχουν δεδομένα ακόμη, για την διατήρηση της γονιμοποιητικής ικανότητας της γυναίκας μετά την εφαρμογή αυτής της θεραπείας.

Καταπολέμηση με ραδιοσυχνότητες

Ο γιατρός εισάγει έναν καθετήρα στο κέντρο του ινομυώματος, πραγματοποιεί τη θεραπεία και εξέρχεται, οπότε δεν υπάρχει ούτε κίνδυνος αιμορραγίας». Το μεγάλο πλεονέκτημα της νέας μεθόδου είναι η αποφυγή της υστερεκτομής. «Πρόκειται για μια σχετικά σύντομη διαδικασία, ελάχιστα επεμβατική, που δεν απαιτεί νοσοκομειακό περιβάλλον. Το VizAblate θα μπορεί να αντιμετωπίσει μονάχα κάποιες περιπτώσεις, όπου τα ινομυώματα θα είναι μικρού μεγέθους ή σε εύκολο σημείο για να τα προσεγγίσει η συσκευή.

 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 

• Τα ινομυώματα είναι καλοήθεις όγκοι της μήτρας. Αναλόγως της θέσης και του μεγέθους τους μπορούν να προκαλέσουν μητρορραγίες και στειρότητα.
• Αποτελούν την πιο συνηθισμένη παθολογία των γυναικολογικών παθήσεων, 40-50% γυναικών δημιουργούν ινομυώματα.
• Είναι γενετικής προέλευσης.
• Η πιθανότητα κακοήθειας σε ινομυώματα είναι σπανιότατη.
• Σχεδόν όλα τα ινομυώματα χειρουργούνται ενδοσκοπικά (Λαπαροσκόπηση η Υστεροσκόπηση).
• Οι μετεγχειρητικές επιπλοκές, όπως δημιουργία συμφύσεων ή απώλεια αίματος είναι λιγότερες στη λαπαροσκόπηση σε σχέση με ανοιχτά χειρουργεία.
• Τοιχωματικά ινομυώματα πάνω από 5 εκατοστά που πιέζουν την κοιλότητα σε γυναίκες με υπογονιμότητα, πρέπει να αφαιρούνται.
• Ινομυώματα εντός της κοιλότητας της μήτρας, μεγέθους άνω του 1 εκατοστού, πρέπει να αφαιρούνται υστεροσκοπικά.

* Ο Γιώργος Μονεμβασίτης είναι Μαιευτήρας-Γυναικολόγος.

Επ. Καθηγητής Παν/μίου Cornell, H.Π.Α., 

Εξειδικευτής στην Ουρογυναικολογία και Χειρουργική Χαλάρωσης Πυέλου.

Τηλ. 210 8053176 Μαρούσι, τηλ 210 7777787 Δορυλαίου 10-12 Αθήνα

Διαβάστε επίσης

• Διατροφή, βότανα και άσκηση για τα ινομυώματα. Τι πρέπει να τρώτε και τι να αποφεύγετε;
• Πολυκυστικές Ωοθήκες. Τι είναι; Ποια τα συμπτώματα τους; Πώς αντιμετωπίζονται;
• Που οφείλονται οι διαταραχές του κύκλου μιας γυναίκας και πώς αντιμετωπίζονται οι ανωμαλίες της περιόδου;
• Οι ορμόνες Προγεστερόνη, Οιστραδιόλη, Τεστοστερόνη, FSH, LH. Πώς επιδρούν στην περίοδο, στα οστά, στην καρδιά, στο βάρος;
• Ουρολοίμωξη. Που οφείλεται, ποια τα συμπτώματα σε γυναίκες, άντρες, παιδιά και ποιοι οι τρόποι μετάδοσης;

Πρώτη δημοσίευση: Ιούνιος 2013 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Γιώργος Μονεμβασίτης

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 10 Απριλίου 2026