Πέθανε στα 49 του ο Παρασκευάς Άντζας: Η ALS, η σκληρή νόσος που «χτυπά» τους κινητικούς νευρώνες και το ερώτημα για τους ποδοσφαιριστές

 επιμέλεια medlabnews.gr iatrikanea

Πένθος έχει προκαλέσει στο ελληνικό ποδόσφαιρο ο θάνατος του Παρασκευά Άντζα, σε ηλικία μόλις 49 ετών. Ο παλαίμαχος διεθνής αμυντικός, που συνέδεσε το όνομά του κυρίως με τον Ολυμπιακό, αλλά και με την Ξάνθη, τη Δόξα Δράμας και την Εθνική Ελλάδας, έδινε τα τελευταία χρόνια μάχη με την ALS, δηλαδή την πλαγία αμυοτροφική σκλήρυνση, γνωστή και ως νόσος του κινητικού νευρώνα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, τις τελευταίες ημέρες νοσηλευόταν στη ΜΕΘ Δράμας.

Ο Άντζας υπήρξε ένας από τους πιο δυναμικούς αμυντικούς της γενιάς του. Αγωνίστηκε σε υψηλό επίπεδο με τον Ολυμπιακό, κατέκτησε τίτλους, έπαιξε στο Champions League και φόρεσε τη φανέλα της Εθνικής Ελλάδας. Η είδηση του θανάτου του συγκλόνισε τον αθλητικό κόσμο όχι μόνο λόγω της προσφοράς του στο ποδόσφαιρο, αλλά και λόγω της μικρής του ηλικίας.

Τι είναι η ALS

Η ALS – Amyotrophic Lateral Sclerosis, ή στα ελληνικά πλαγία αμυοτροφική σκλήρυνση, είναι μια σπάνια, προοδευτική νευροεκφυλιστική νόσος. Προσβάλλει τους κινητικούς νευρώνες, δηλαδή τα νευρικά κύτταρα που μεταφέρουν εντολές από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό προς τους μυς. Όταν αυτοί οι νευρώνες καταστρέφονται, οι μύες σταδιακά αδυνατίζουν, ατροφούν και χάνουν τη λειτουργικότητά τους.

Η νόσος μπορεί να αρχίσει ύπουλα. Τα πρώτα συμπτώματα συχνά περιλαμβάνουν μυϊκή αδυναμία σε χέρι ή πόδι, κράμπες, μυϊκές συσπάσεις, δυσκολία στην ομιλία ή στην κατάποση. Με την εξέλιξη της νόσου επηρεάζονται η κίνηση, η ομιλία, η μάσηση, η κατάποση και τελικά η αναπνοή.

Η ALS δεν είναι μεταδοτική. Στις περισσότερες περιπτώσεις η ακριβής αιτία παραμένει άγνωστη. Ένα μικρό ποσοστό περιπτώσεων είναι κληρονομικό, όμως η πλειονότητα θεωρείται σποραδική, δηλαδή εμφανίζεται χωρίς σαφές οικογενειακό ιστορικό.

Γιατί είναι τόσο βαριά νόσος

Η ALS είναι νόσος με σοβαρή πρόγνωση. Σύμφωνα με το αμερικανικό National Institute of Neurological Disorders and Stroke, οι περισσότεροι ασθενείς καταλήγουν από αναπνευστική ανεπάρκεια συνήθως μέσα σε 3 έως 5 χρόνια από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων, αν και υπάρχουν ασθενείς που ζουν περισσότερο.

Δεν υπάρχει σήμερα οριστική θεραπεία που να αναστρέφει τη νόσο. Η ιατρική αντιμετώπιση στοχεύει κυρίως στην επιβράδυνση της εξέλιξης, στη διατήρηση της λειτουργικότητας, στην αναπνευστική υποστήριξη, στη διατροφή, στην επικοινωνία και στην ποιότητα ζωής.

Το «σύνδρομο Serie A» και οι ποδοσφαιριστές

Η ALS έχει απασχολήσει ιδιαίτερα την αθλητιατρική και τη νευρολογία λόγω της συχνότερης καταγραφής περιστατικών σε επαγγελματίες ποδοσφαιριστές, ειδικά στην Ιταλία. Ο όρος «σύνδρομο Serie A» χρησιμοποιήθηκε δημοσιογραφικά για να περιγράψει την ανησυχία που προκάλεσαν οι περιπτώσεις ALS σε πρώην ποδοσφαιριστές των ιταλικών πρωταθλημάτων.

Η ισχυρότερη επιστημονική ένδειξη προέρχεται από ιταλική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Brain το 2005. Η μελέτη εξέτασε 7.325 Ιταλούς επαγγελματίες ποδοσφαιριστές που αγωνίστηκαν σε Serie A και Serie B από το 1970 έως το 2001. Καταγράφηκαν 5 περιπτώσεις ALS, ενώ αναμένονταν στατιστικά 0,77. Το συνολικό standardized morbidity ratio ήταν 6,5, δηλαδή περίπου εξαπλάσιος κίνδυνος σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό, με ευρύ διάστημα εμπιστοσύνης λόγω μικρού αριθμού περιστατικών.

Η ίδια μελέτη βρήκε και σχέση διάρκειας έκθεσης: ποδοσφαιριστές με περισσότερα από 5 χρόνια επαγγελματικής δραστηριότητας είχαν υψηλότερο σχετικό κίνδυνο από όσους είχαν μικρότερη διάρκεια καριέρας. Αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του αιτιώδη σχέση, αλλά ενισχύει την υπόθεση ότι παράγοντες που σχετίζονται με το επαγγελματικό ποδόσφαιρο μπορεί να συμμετέχουν στον κίνδυνο.

Νεότερη μελέτη του 2020 κατέληξε επίσης ότι οι επαγγελματίες ποδοσφαιριστές είχαν υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης ALS από τον γενικό πληθυσμό και ότι η νόσος εμφανιζόταν σε μικρότερη ηλικία σε σχέση με το αναμενόμενο.

Τι μπορεί να εξηγεί τη συσχέτιση

Η συσχέτιση ALS και επαγγελματικού ποδοσφαίρου δεν έχει μία αποδεδειγμένη εξήγηση. Οι βασικές υποθέσεις που έχουν μελετηθεί είναι:

1. Επαναλαμβανόμενοι τραυματισμοί και κακώσεις κεφαλής ή σώματος, ιδιαίτερα σε αθλήματα επαφής.
2. Πολύ έντονη και μακροχρόνια σωματική καταπόνηση, που ενδεχομένως λειτουργεί ως παράγοντας στρες για ευάλωτο νευρικό σύστημα.
3. Περιβαλλοντικές εκθέσεις, όπως φυτοφάρμακα σε γήπεδα, διαλύτες ή άλλες χημικές ουσίες.
4. Πιθανές παλαιότερες πρακτικές φαρμακευτικής ή εργογονικής υποστήριξης, χωρίς όμως σαφή απόδειξη ότι εξηγούν την ALS.
5. Γενετική προδιάθεση, η οποία πιθανώς αλληλεπιδρά με περιβαλλοντικούς ή επαγγελματικούς παράγοντες.

Η επιστημονική θέση σήμερα είναι προσεκτική: υπάρχει ένδειξη αυξημένου κινδύνου σε επαγγελματίες ποδοσφαιριστές, ιδιαίτερα από ιταλικά δεδομένα, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ένας μοναδικός αιτιολογικός μηχανισμός. Η βεβαιότητα για την ύπαρξη συσχέτισης είναι μέτρια προς υψηλή, αλλά η βεβαιότητα για το «γιατί» παραμένει χαμηλότερη.

Μια νόσος που χρειάζεται περισσότερη έρευνα

Ο θάνατος του Παρασκευά Άντζα φέρνει ξανά στο προσκήνιο μια νόσο που παραμένει δύσκολη, σκληρή και ανεπαρκώς κατανοητή. Για τους ασθενείς και τις οικογένειές τους, η ALS δεν είναι απλώς μια ιατρική διάγνωση. Είναι μια καθημερινή μάχη με την απώλεια της κίνησης, της αυτονομίας, της ομιλίας και τελικά της αναπνοής.

Για το ποδόσφαιρο, η υπόθεση ALS στους πρώην επαγγελματίες παίκτες παραμένει ένα ανοιχτό επιστημονικό και ηθικό ερώτημα. Χρειάζονται καλύτερα μητρώα, μακροχρόνια παρακολούθηση αθλητών, καταγραφή κακώσεων, περιβαλλοντικών εκθέσεων και ιατρικού ιστορικού, ώστε να απαντηθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια αν και πώς το επαγγελματικό ποδόσφαιρο αυξάνει τον κίνδυνο.

Ο Παρασκευάς Άντζας έφυγε νέος. Η ιστορία του, όμως, μπορεί να γίνει αφορμή για περισσότερη ενημέρωση, έρευνα και προστασία των αθλητών.