MEDLABNEWS.GR / IATRIKA NEA: Γαστρεντερολογία

Responsive Ad Slot

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Γαστρεντερολογία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Γαστρεντερολογία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Ανησυχία προκαλεί η αύξηση καρκίνων του γαστρεντερικού σε νεαρότερες ηλικίες

Ανησυχία προκαλεί η αύξηση καρκίνων του γαστρεντερικού σε νεαρότερες ηλικίες
medlabnews.gr iatrikanea

Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική κοινότητα παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία μια σημαντική και σταθερή άνοδο των καρκίνων του γαστρεντερικού συστήματος που εμφανίζονται σε νεαρότερες ηλικίες, ακόμη και πριν από τα 50 έτη. Αν και ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτέλεσε το πρώτο «καμπανάκι κινδύνου», νέα δεδομένα δείχνουν ότι το φαινόμενο δεν περιορίζεται μόνο σε αυτόν, αλλά επεκτείνεται σε ένα ευρύ φάσμα γαστρεντερικών κακοηθειών, όπως ο καρκίνος του παγκρέατος, του στομάχου, του οισοφάγου, της σκωληκοειδούς απόφυσης, των χοληφόρων και οι νευροενδοκρινείς όγκοι.

Με βάση δημοσίευση του ASCO post τον Ιανουάριο 2026, η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας - Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος) αναφέρουν ότι σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, η συχνότητα των γαστρεντερικών καρκίνων πρώιμης έναρξης αυξήθηκε κατά σχεδόν 15% την περίοδο 2010–2019. Η αύξηση αυτή είναι ταχύτερη σε σύγκριση με άλλους καρκίνους που εμφανίζονται σε νεαρότερες ηλικίες, όπως ο καρκίνος του μαστού, και αφορά δυσανάλογα γυναίκες, καθώς και άτομα μαύρης, ισπανικής και αυτόχθονης καταγωγής.

Ένα φαινόμενο που ξεκίνησε δεκαετίες πριν

Η αύξηση του καρκίνου του παχέος εντέρου σε άτομα κάτω των 50 ετών καταγράφεται ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, με ετήσιο ρυθμό αύξησης 1–2%. Σήμερα, αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες θανάτου από καρκίνο σε άνδρες και γυναίκες κάτω των 50 ετών. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι τα άτομα που γεννήθηκαν μετά το 1990 έχουν διπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου και τετραπλάσιο κίνδυνο καρκίνου του ορθού σε σύγκριση με όσους γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1950.

Παρότι τα υψηλότερα ποσοστά διάγνωσης παρατηρούνται σε ηλικίες 40–49 ετών, η ταχύτερη αύξηση καταγράφεται σε άτομα 20 και 30 ετών. Όσο νεότερη είναι η ηλικία, τόσο πιο απότομη φαίνεται να είναι η άνοδος της συχνότητας.

Ο ρόλος της κληρονομικότητας και οι περιορισμοί της

Ένα μέρος αυτών των καρκίνων σχετίζεται με γενετική προδιάθεση. Υπολογίζεται ότι το 15–30% των περιπτώσεων φέρει παθογόνες κληρονομικές μεταλλάξεις, όπως το σύνδρομο Lynch. Ωστόσο, η κληρονομικότητα από μόνη της δεν μπορεί να εξηγήσει τη ραγδαία αύξηση που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια, γεγονός που στρέφει το ενδιαφέρον των ερευνητών σε περιβαλλοντικούς και βιολογικούς παράγοντες.

Τρόπος ζωής: Μια ελλιπής εξήγηση

Παράγοντες όπως η παχυσαρκία, η κακή διατροφή, η σωματική αδράνεια, το κάπνισμα και η κατανάλωση αλκοόλ έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου. Ωστόσο, ένα μεγάλο ποσοστό νεαρών ασθενών δεν πληροί αυτούς τους παράγοντες κινδύνου. Πολλοί είναι φυσιολογικού βάρους, σωματικά δραστήριοι και ακολουθούν υγιεινό τρόπο ζωής, γεγονός που υποδηλώνει ότι «κάτι άλλο» στο σύγχρονο περιβάλλον συμβάλλει στην ανάπτυξη της νόσου.

Το μικροβίωμα στο επίκεντρο της έρευνας

Μία από τις πιο σημαντικές και πρόσφατες ανακαλύψεις αφορά τον ρόλο του εντερικού μικροβιώματος. Μελέτες έχουν δείξει ότι η παρουσία ενός συγκεκριμένου βακτηρίου, του E. coli που παράγει την τοξίνη colibactin, είναι τρεις φορές συχνότερη σε ασθενείς κάτω των 40 ετών με καρκίνο του παχέος εντέρου σε σύγκριση με μεγαλύτερους ασθενείς.

Η colibactin είναι μια γονιδιοτοξική ουσία που μπορεί να προκαλέσει μεταλλάξεις στο DNA των κυττάρων του εντέρου, αφήνοντας χαρακτηριστικά «μοριακά αποτυπώματα» που εντοπίζονται συχνότερα σε καρκίνους πρώιμης έναρξης. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το βακτήριο αυτό φαίνεται να εγκαθίσταται στο μικροβίωμα ήδη από την παιδική ηλικία, πιθανώς επηρεαζόμενο από διατροφή δυτικού τύπου και χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών.

Η αύξηση του καρκίνου του παγκρέατος σε νεαρές γυναίκες

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η αύξηση του καρκίνου του παγκρέατος σε νεότερες ηλικίες, κυρίως σε γυναίκες. Παγκοσμίως, αποτελεί πλέον τον τέταρτο συχνότερο καρκίνο πρώιμης έναρξης, με δεκάδες χιλιάδες νέες διαγνώσεις ετησίως. Η πρόγνωση παραμένει εξαιρετικά φτωχή, και η διάγνωση μεταστατικής νόσου σε άτομα 30 ή 40 ετών έχει τεράστιο ψυχολογικό και κοινωνικό αντίκτυπο.

Παρότι δεν έχουν εντοπιστεί σαφείς βιολογικοί δείκτες ή ανατομικές διαφορές που να εξηγούν την αύξηση αυτή, τα δεδομένα υποδηλώνουν ότι πρόκειται για ένα πραγματικό και επιταχυνόμενο φαινόμενο.

Γιατί η έγκαιρη διάγνωση είναι κρίσιμη

Παρά τις επιθετικότερες θεραπείες που συχνά λαμβάνουν οι νεότεροι ασθενείς, τα ποσοστά επιβίωσης δεν είναι πάντα καλύτερα από εκείνα των μεγαλύτερων ηλικιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα σε ασθενείς κάτω των 35 ετών, η πρόγνωση είναι χειρότερη, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για έγκαιρη διάγνωση.

Σήμερα, ο προσυμπτωματικός έλεγχος για καρκίνο του παχέος εντέρου συνιστάται από την ηλικία των 45 ετών για άτομα μέσου κινδύνου, ενώ για τους υπόλοιπους γαστρεντερικούς καρκίνους δεν υπάρχουν ακόμη επίσημες κατευθυντήριες οδηγίες. Νέες εξετάσεις αίματος πολλαπλής ανίχνευσης καρκίνου βρίσκονται υπό ανάπτυξη, αλλά δεν είναι ακόμη έτοιμες για ευρεία χρήση.

Η ανάγκη για ενημέρωση και έρευνα

Η κατανόηση των αιτιών που οδηγούν στην αύξηση των γαστρεντερικών καρκίνων πρώιμης έναρξης αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Η ανακάλυψη αξιόπιστων, οικονομικά προσιτών βιοδεικτών και η ενίσχυση της δημόσιας ενημέρωσης μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην πρόληψη και στη βελτίωση της επιβίωσης.

Η ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τα πρώιμα συμπτώματα και η απομάκρυνση της αντίληψης ότι «ο καρκίνος αφορά μόνο μεγαλύτερες ηλικίες» είναι κρίσιμα βήματα για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος που, δυστυχώς, φαίνεται να αφορά ολοένα και περισσότερους νέους ανθρώπους.

Η ασπιρίνη μειώνει τον κίνδυνο αρκετών καρκίνων του πεπτικού συστήματος.


επιμέλεια medlabnews.gr iatrikanea

Η τακτική χρήση ασπιρίνης σχετίζεται με σημαντική μείωση του κινδύνου για την εμφάνιση αρκετών ειδών καρκίνου του πεπτικού συστήματος, ακόμη και μερικών με μεγάλη θνησιμότητα, όπως του παγκρέατος και του ήπατος, σύμφωνα με μία νέα ιταλική επιστημονική μελέτη, τη μεγαλύτερη του είδους της μέχρι σήμερα. Η μείωση του κινδύνου κυμαίνεται από 22% έως 38% ανάλογα με το είδος του καρκίνου.


Οι ερευνητές, με επικεφαλής τη δρα Κριστίνα Μποσέτι της Μονάδας Επιδημιολογίας Καρκίνου του Τμήματος Ογκολογίας του Ινστιτούτου Μάριο Νέγκρι του Μιλάνου, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό «Annals of Oncology» της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ιατρικής Ογκολογίας, αξιολόγησαν (μετα-ανάλυση) στοιχεία από 45 έρευνες που αφορούσαν συνολικά περίπου 156.000 ανθρώπους.

Διαπιστώθηκε ότι η λήψη τουλάχιστον μίας ή δύο ασπιρινών την εβδομάδα σχετίζεται με μείωση του κινδύνου για καρκίνο του παγκρέατος κατά 22%, του εντέρου κατά 27%, του οισοφάγου κατά 33%, του στομάχου κατά 36%, ενώ του ήπατος ή της χολής κατά 38%. Δεν βρέθηκε, αντίθετα, μείωση του κινδύνου στην περίπτωση των καρκίνων της κεφαλής και του λαιμού.

Ο κίνδυνος, επίσης, βρέθηκε να μειώνεται με αυξημένη δόση ασπιρίνης. Μία δόση 75 έως 100 μιλιγκράμ την ημέρα σχετιζόταν με μείωση 10% του κινδύνου του εντέρου, μία δόση 325 μιλιγκράμ την ημέρα με μείωση κινδύνου κατά 35%, ενώ μία καθημερινή δόση 500 μιλιγκράμ σχετιζόταν με μειωμένο κατά 50% κίνδυνο.

Που οφείλεται ο πόνος αριστερά κάτω χαμηλά της κοιλιάς;

Ο πόνος στην αριστερή κάτω κοιλιά μπορεί να οφείλεται σε απλά αίτια που περνούν χωρίς ιδιαίτερη αντιμετώπιση, αλλά και σε σοβαρές παθήσεις που απαιτούν άμεση εισαγωγή στο νοσοκομείο  ή και χειρουργείο. Είναι λιγότερο συχνός από τον πόνο στη δεξιά κάτω κοιλιά.

Ο πόνος στην αριστερή κοιλιά απαντάται περισσότερο σε μεγαλύτερους ηλικιακά ασθενείς. Οι πόνοι στο κάτω αριστερό μέρος της κοιλιάς, σχετίζονται συνήθως με το παχύ έντερο. Οι κολίτιδες διαφόρων μορφών (ελκώδης κολίτιδα, ασθένεια του Crohn, σπαστική κολίτιδα), είναι αιτίες πόνων στην εν λόγω περιοχή.


Ο οξύς πόνος στην αριστερή κάτω κοιλιά μπορεί να οφείλεται σε γαστρεντερικά, γυναικολογικά, ουρολογικά και άλλα αίτια.

Γαστρεντερικά αίτια περιλαμβάνουν 

  • τη γαστρεντερίτιδα
  • τη δυσκοιλιότητα
  • την εκκολπωματίτιδα
  • τη συστροφή σιγμοειδούς
  • την αριστερή βουβωνοκήλη ή μηροκήλη και άλλα
Η γαστρεντερίτιδα συνήθως προκαλεί γενικευμένο κοιλιακό πόνο. Είναι η συχνότερη αιτία κοιλιακού πόνου στα παιδιά συνήθως εξαιτίας ιώσεων. Απαιτείται προσεκτικός έλεγχος όταν η γαστρεντερίτιδα προκαλεί πόνο στην αριστερή κάτω κοιλιά και θα πρέπει να είναι διάγνωση αποκλεισμού. Η δυσκοιλιότητα συχνά οφείλεται σε κάποιο οργανικό πρόβλημα (πχ γαστρεντερίτιδα). Και αυτή θα πρέπει να αποτελεί διάγνωση αποκλεισμού. Η εκκολπωματίτιδα αφορά στο 90% των περιπτώσεων το σιγμοειδές και συνεπώς ο πόνος αντανακλά συνήθως στην αριστερή κοιλιά. Στην οξεία εκκολπωματίτιδα υπεύθυνα για τα συμπτώματα είναι μικρά“σακουλάκια” που σχηματίζονται στο τοίχωμα του εντέρου, στα σημεία όπου τα αγγεία τρέφουν το έντερο και εισχωρούν κάθετα στο τοίχωμά του, τα εκκολπώματα.
Η συντριπτική πλειονότητα των εκκολπωμάτων δημιουργείται στο παχύ έντερο και εντοπίζεται κυρίως στο σιγμοειδές, το οποίο βρίσκεται στην αριστερή πλευρά της κοιλιάς. Η παρουσία εκκολπωμάτων ονομάζεται εκκολπωμάτωση και αποτελεί ίσως την πιο συνήθη νόσο του κατώτερου πεπτικού σωλήνα. Όταν δεν φλεγμαίνουν τα εκκολπώματα συνήθως δεν δίνουν συμπτώματα αλλά μπορεί μέσα τους να παγιδευτούν κόπρανα από το έντερο ή να αναπτυχθούν μικρόβια και να προκληθεί φλεγμονή, δηλαδή εκκολπωματίτιδα.
Η συστροφή σιγμοειδούς είναι η πιο συχνή μορφή συστροφής. Μπορεί να οδηγήσει σε εντερική απόφραξη (ειλεός) και να έχει αργή και ύπουλη έναρξη σε ηλικιωμένα άτομα. Μια περισφιγμένη αριστερή βουβωνοκήλη ή μηροκήλη μπορεί να παρουσιαστεί με πόνο στην αριστερή κοιλιά. Ο πόνος θα είναι πολύ έντονος και θα συνοδεύεται από μη ανατάξιμη διόγκωση πάνω στη βουβωνική χώρα, ενώ μπορεί να συνυπάρχουν συμπτώματα εντερικής απόφραξης. Ο ασθενής με μη ανατάξιμη περισφιγμένη βουβωνοκήλη ή μηροκήλη χρειάζεται άμεσα χειρουργική ανάταξη και αποκατάσταση της βουβωνοκήλης ή μηροκήλης. Σε σπάνιες περιπτώσεις, η σκωληκοειδίτιδα μπορεί να αντανακλά αριστερά, ιδίως σε ασθενείς με μη-καθηλωμένο ελεύθερο τυφλό έντερο ή με πολύ μακριά σκωληκοειδή απόφυση. Το γεγονός αυτό μπορεί να καθυστερήσει τη χειρουργική αντιμετώπιση με σκωληκοειδεκτομή.

Γυναικολογικά αίτια πόνου στην αριστερή κάτω κοιλία μπορεί να σχετίζονται με:

  • έκτοπο κύηση στην αριστερή σάλπιγγα
  • πρόωρο τοκετό
  • αποκόλληση πλακούντα
  • σαλπιγγίτιδα
  • πυελικό απόστημα
  • πόνοι περιόδου
Γυναικολογικά αίτια πόνου στην αριστερή κάτω κοιλία θα πρέπει να λαμβάνονται πάντοτε υπόψη και να ζητείται η συμβουλή γυναικολόγου.
Ο πόνος στην αριστερή κάτω κοιλιά μπορεί να οφείλεται σε έκτοπο κύηση στην αριστερή σάλπιγγα. Εάν έχει επέλθει ρήξη, τότε η αιμορραγία είναι σημαντική και η ασθενής πρέπει να οδηγηθεί γρήγορα στο χειρουργείο. Η επαπειλούμενη κύηση ή η αποβολή μπορεί να παρουσιάσει πόνο ιδίως όταν συνδυάζεται με ιστορικό αιμορραγίας από τον κόλπο. Πόνος μπορεί να εμφανιστεί και σε πιο προχωρημένη κύηση και μπορεί να υποδηλώνει πρόωρο τοκετό, αποκόλληση πλακούντα κ.α. Η πυελική φλεγμονώδης νόσος λόγω σαλπιγγίτιδας ή/και πυελικού αποστήματος εκδηλώνεται με εκκρίσεις από τον κόλπο και απαντάται συχνότερα σε γυναίκες με πολλούς σεξουαλικούς συντρόφους, ιστορικό προηγούμενης φλεγμονής πυέλου και χρήση σπιράλ. Πόνοι στη μέση της περιόδου (Mittelschmerz) μπορεί να είναι αρκετά έντονοι ώστε να οδηγήσουν τη γυναίκα ακόμα και στο νοσοκομείο. Άλλα αίτια πόνου είναι η συστροφή εξαρτήματος (ωοθήκης-σάλπιγγας), τα εκφυλισμένα ινομυώματα και πυελικοί όγκοι.

Ουρολογικά αίτια πόνου στην αριστερή κάτω κοιλιά περιλαμβάνουν:

  • επιδιδυμίτιδα-ορχίτιδα
  • συστροφή όρχεος
  • κωλικό νεφρού-ουρητήρα
  • ουρολοίμωξη
  • κωλικό νεφρού 
Ο κωλικός νεφρού είναι αιφνίδιος και διαλείπων. Μια πέτρα μπορεί να προκαλέσει αιματουρία. Οι ουρολοιμώξεις χαρακτηρίζονται από συχνοουρία, πόνο στην ούρηση, αιματουρία, έπειξη για ούρηση και δύσοσμα ούρα.

Άλλα αίτια πόνου αριστερά κάτω στην κοιλιά είναι το ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής (σε άτυπες εκδηλώσεις του) το οποίο μπορεί να διαφύγει κατά την αρχική διάγνωση, ο έρπητας ζωστήρας και άλλα σπανιότερα όπως η πλήρης αναστροφή σπλάχνων και η θρόμβωση πυελικών φλεβών. 

Χρόνιος πόνος αριστερά κάτω στην κοιλιά μπορεί να οφείλεται σε : δυσκοιλιότητα (οφείλεται συνήθως σε λειτουργικό αίτιο πχ δίαιτα χαμηλή σε υπόλειμμα), ευερέθιστο έντερο (σπαστική κολίτιδα), κακοήθειες του παχέος εντέρου (συνοδεύονται από αλλαγές στις εντερικές συνήθειες, απώλεια βάρους και αίμα από το ορθό) και νόσο Crohn ή έλκώδη κολίτιδα(συνοδεύονται από διάρροιες με βλέννη ή αίμα). Χρόνιος πόνος αριστερά κάτω μπορεί να παρουσιαστεί σε γυναίκες με με ενδομητρίωση ή όγκους της πυέλου. Επίσης σε προβλήματα από την κατ'ισχίον άρθρωση.

Τι πρέπει να προσέξετε
Ο πόνος στην κοιλιά δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται εμπειρικά. Επίσης, δεν πρέπει να λαμβάνονται παυσίπονα ώσπου να διερευνηθεί η αιτία του πόνου.
Σε κάθε περίπτωση, ο ασθενής θα πρέπει να απευθύνεται στον γιατρό του, με σκοπό να αποκλεισθεί ή να αντιμετωπισθεί πιθανή σοβαρή πάθηση.
Τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι, οι διαβητικοί, οι γυναίκες, οι νεφροπαθείς και οι βαρέως πάσχοντες κινδυνεύουν περισσότερο. Η κλινική εικόνα των ασθενών αυτών μπορεί να είναι ήπια αλλά να υποκρύπτει σοβαρό ενδοκοιλιακό πρόβλημα.

Διαβάστε επίσης

Πεπτικό έλκος με καούρες, πόνο, δυσφορία ψηλά στη κοιλιά. Τι ΔΕΝ κάνει να τρώτε; Ροφήματα που ωφελούν.


του Κωνσταντίνου Λούβρου, M.D., medlabnews.gr iatrikanea


Το πεπτικό έλκος είναι η διάβρωση του βλεννογόνου του στομάχου ή του δωδεκαδακτύλου. 
Το πεπτικό έλκος μπορεί να εκδηλωθεί σε οποιοδήποτε μέρος της ανώτερης γαστρεντερικής οδού, αλλά απαντάται συνήθως στο στομάχι ή στα πρώτα εκατοστά του λεπτού εντέρου. Η κατάχρηση του οινοπνεύματος είναι ένας από τους συνηθέστερους  και από παλαιότερα διατροφικούς λόγους για την δημιουργία έλκους στον δωδεκαδάκτυλο.

Το πεπτικό έλκος, γνωστό και από την εποχή του Ιπποκράτους, είναι μια συχνή πάθηση. Εκτιμάται ότι περίπου ένας στους δέκα θα αναπτύξουν πεπτικό έλκος κατά τη διάρκεια τη ζωής τους ή διαφορετικά το πεπτικό έλκος αφορά τον πληθυσμό σε ποσοστό μέχρι και 10%.
Στις αρχές του 20ου αιώνα τα έλκη αποδίδονταν στο stress και σε διαιτητικούς παράγοντες, ενώ για τη θεραπεία ο «ασθενής» εισερχόταν στο νοσοκομείο με σύσταση για ξεκούραση και διάφορες δίαιτες αποκλεισμού.
Από το 1950 δόθηκε έμφαση στη βλαπτική δράση του γαστρικού οξέος με τη χρήση, αρχικά, αντιόξινων και στη συνέχεια ανταγωνιστών των υποδοχέων της ισταμίνης (ρανιτιδίνη).
Η επανεμφάνιση ελκών στους ίδιους ασθενείς οδήγησε στη ανακάλυψη τη δεκαετία του 1980 ενός άλλου επιβαρυντικού παράγοντα, του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού, ενώ αργότερα δόθηκε βάρος και στις βλάβες, που προκαλούν και τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα.

Τη δεκαετία του 1990 εμφανίστηκαν και τα πρώτα φάρμακα, που αναστέλλουν τη δράση της αντλίας των υδρογονοκατιόντων (δηλαδή της έκκρισης του γαστρικού οξέος), όπως η ομεπραζόλη.
Άλλοι παράγοντες, που δρουν συνεργικά στη δημιουργία του έλκους είναι το κάπνισμα, το stress, καθώς και γενετικοί (κληρονομικοί) παράγοντες.

Πού οφείλεται το πεπτικό έλκος

• σε λοίμωξη από το ελικοβακτηρίδιο (Helicobacter pylori)
• στη μακροχρόνια λήψη ασπιρίνης ή μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων (ΜΣΑΦ)
• στο κάπνισμα
• στο αλκοόλ
• σε καταστάσεις έντονου στρες (πχ μετά από μία μεγάλη επέμβαση)

Το κάπνισμα ενοχοποιείται για την δημιουργία έλκους επειδή αυξάνει την έκκριση υδροχλωρικού οξέος και μειώνει την έκκριση προσταγλανδινών , ενώ ταυτόχρονα επιβραδύνει την επούλωση του έλκους και αυξάνει την πιθανότητα υποτροπής.
Έλκος μπορεί να εμφανισθεί στον καθένα, ανεξάρτητα από την ηλικία, το φύλλο, τη φυλή, την εθνικότητα ή το επάγγελμα. Πάντως ορισμένοι παράγοντες μπορεί να προδιαθέτουν στη δημιουργία έλκους.
Για παράδειγμα, κάποιος που οι γονείς ή οι στενοί συγγενείς του έχουν έλκος, έχει περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσει έλκος. Επιπλέον οι ενήλικες εμφανίζουν συχνότερα έλκος από τα παιδιά και η συχνότητα εμφάνισης έλκους αυξάνει με την ηλικία.
Ιστορικά φαίνεται ότι τα έλκη εμφανίζονται συχνότερα στους άνδρες από ότι στις γυναίκες. Πάντως πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι αυξάνεται η συχνότητα του έλκους στις γυναίκες και πιθανώς σήμερα τα ποσοστά να είναι ίδια με εκείνα των ανδρών.

Συμπτώματα του πεπτικού έλκους

Τα συμπτώματα του πεπτικού έλκους ποικίλλουν από απλά δυσπεπτικά ενοχλήματα (ερυγές, μετεωρισμός, ναυτία, έμετοι) έως και το κλασικό κοιλιακό άλγος, που εστιάζεται στο επιγάστριο (δηλαδή κάτω από το στέρνο και πάνω από τον αφαλό) και σχετίζεται με τη λήψη τροφής.
Τα πεπτικά έλκη, τα οποία μπορεί να είναι και ασυμπτωματικά, παρουσιάζουν συνήθως τα εξής συμπτώματα:
H δυσφορία συχνά:
• Είναι βύθια, και ο πόνος σαν δάγκωμα
• Έρχεται και φεύγει για μερικές μέρες η εβδομάδες
• Συμβαίνει 2-3 ώρες μετά το φαγητό
• Συμβαίνει στη μέση της νύκτας όταν το στομάχι είναι άδειο
• Ανακουφίζεται με το φαγητό
• Ανακουφίζεται με αντιόξινα φάρμακα

Άλλα συμπτώματα είναι:
• Απώλεια βάρους
• Μειωμένη η κακή όρεξη
• Φούσκωμα
• καύσο στομάχου
• δυσπεψία
• πόνο στο πάνω κεντρικό σημείο της κοιλιάς, 
• αίσθημα φουσκώματος
• πόνο που αντανακλάται στην πλάτη
• σιελόρροια
• ναυτία
• εμετό
• κόπρανα με μαύρο χρώμα

Επιπλοκές του έλκους αποτελούν:

• Αιμορραγία
• Διάτρηση (σπάνια)
• Διείσδυση σε άλλα όργανα όπως πάγκρεας και ήπαρ (σπάνια)
• Απόφραξη.

Πώς γίνεται η διάγνωση του πεπτικού έλκους

Η διάγνωση του έλκους γίνεται με αιματολογικές εξετάσεις, με γαστροσκόπηση (για το στομάχι και το αρχικό τμήμα του δωδεκαδακτύλου ) είτε με ακτινογραφία μετά από λήψη βαριούχου γεύματος. Με την γαστροσκόπηση, ανευρίσκεται η ελκωτική βλάβη και γίνεται έτσι η διαφορική διάγνωση μεταξύ καλοήθους έλκους και κακοήθειας (αν χρειαστεί, λαμβάνονται και δείγματα βιοψιών).
Η πιο κοινή εργαστηριακή εξέταση για τη διάγνωση του πεπτικού έλκους είναι ο προσδιορισμός στο αίμα των αντισωμάτων του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού (Helicobacter pylori). Η παρουσία των αντισωμάτων αυτών σημαίνει ότι μολυνθήκατε κάποια στιγμή από αυτό τον μικροοργανισμό.
Μπορεί επίσης να ζητηθεί η συλλογή δείγματος κοπράνων για να αναζητηθεί σε αυτό το αντιγόνο του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού (Helicobacterpylori). Ωστόσο, αυτή η εξέταση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί σε άτομα με αίμα στα κόπρανά τους.
Υπάρχει επίσης μία αναπνευστική δοκιμασία γνωστή ως «δοκιμασία αναπνοής ουρίας» που στοχεύει στον εντοπισμό της ενζυμικής δραστηριότητας του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού (Helicobacterpylori).
Μπορεί να ζητηθεί επίσης μέτρηση της αιμοσφαιρίνης για τον έλεγχο της αναιμίας.
Γίνεται επίσης εξέταση για τον προσδιορισμό της αφανής αιματουρίας (FOB) στα κόπρανα με στόχο να ανιχνευτεί αίμα σε αυτά.

Θεραπεία
Το πεπτικό έλκος θεραπεύεται με φαρμακευτική αγωγή ή με χειρουργική επέμβαση, ανάλογα με την αιτία που έχει προκαλέσει τη φλεγμονή. 

Με τη χρήση των νέων φαρμάκων και με την αγωγή εκρίζωσης ελικοβακτηριδίου η πλειονότητα των πεπτικών ελκών επουλώνονται. Η βλάβη από τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ) και την ασπιρίνη αντιμετωπίζεται επίσης συντηρητικά με φαρμακευτική αγωγή, ενώ η χειρουργική επέμβαση εφαρμόζεται στην περίπτωση που το έλκος έχει προκαλέσει σοβαρή και μη ελεγχόμενη αιμορραγία.
Θα πρέπει να τονιστεί ότι η αλόγιστη χρήση των φαρμάκων γαστροπροστασίας μπορεί πλέον να δημιουργήσει προβλήματα, όπως δυσαπορρόφηση βιταμινών, αυτόματα κατάγματα σε εμμηνοπαυσιακές γυναίκες, υπεργαστριναιμία   και ατροφική γαστρίτιδα. Για το λόγο αυτό, καθώς και για το γεγονός ότι συχνά τα συμπτώματα μειώνονται με τη χρήση των φαρμάκων αυτών  ακόμα και σε κακοήθες έλκος (καρκίνος), επιβάλλεται η συμβουλή από ειδικό ιατρό για τη χορήγησή τους, πριν να υπάρξει καθυστερημένη διάγνωση για νεόπλασμα στομάχου.

Πρόληψη
Για την πρόληψη του έλκους θα πρέπει να ακολουθείται ένας υγιής τρόπος ζωής που να περιλαμβάνει σωστή διατροφή (περιορισμό κάποιων ουσιών, όπως ο καφές, το αλκοόλ, τα καρυκεύματα, το τσάι) και διακοπή καπνίσματος. Πέραν αυτού, προληπτικά δρα και ο περιορισμός των μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων (ΜΣΑΦ). Επίσης ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται αν λαμβάνετε αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα και έχετε ιστορικό έλκους και σε αυτή την περίπτωση θα πρέπει να ενημερώνετε το γιατρό 

Στο πεπτικό έλκος απαιτείται αλλαγή των διατροφικών συνηθειών, με σκοπό τη μείωση των συμπτωμάτων και την επούλωση του έλκους.
Μπορείτε να βοηθήσετε στην επιτάχυνση της επούλωσης του έλκους σας αποφεύγοντας το κάπνισμα και το αλκοόλ. Η συνεχής χρήση των φαρμάκων όπως η ασπιρίνη, η ιβουπροφαίνη, ή η ναπροξένη μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα επανεμφάνισης του έλκους.

Διατροφικά, άτομα με έλκος θα πρέπει να μειώσουν στο ελάχιστο την κατανάλωση καφεϊνούχων ροφημάτων όπως καφές και αναψυκτικά, όπως επίσης και την κατανάλωση αλκοολούχων ποτών που είναι δυνατόν να επιφέρουν επιδείνωση των συμπτωμάτων. Η κατανάλωση εσπεριδοειδών φρούτων όπως λεμόνι, μανταρίνι, πορτοκάλι, γκρείπ φρουτ και χυμούς εσπεριδοειδών, όπως επίσης και της ντομάτας και των παραγώγων της, μπορεί να αυξήσουν τα συμπτώματα του έλκους και θα πρέπει να καταναλώνονται στο ελάχιστο. Τα άτομα με έλκος συνήθως ανέχονται καλύτερα τα βραστά λαχανικά απο τα ωμά ενώ θα πρέπει να αποφεύγονται λαχανικά που μπορεί να προκαλέσουν φουσκώματα όπως μπρόκολο και κρεμμύδι. 

• Η διατροφή των ατόμων που υποφέρουν από έλκος θα πρέπει να αποκλείει ροφήματα που περιέχουν καφεΐνη και τρόφιμα πλούσια σε πιπέρι και μπαχαρικά. Τελευταίες μελέτες δείχνουν ότι θα πρέπει να περιορίζεται και η κατανάλωση αλατιού, καθώς το αλάτι κάνει το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (η συχνότερη αιτία πρόκλησης πεπτικού έλκους) πιο επιθετικό για την εμφάνιση έλκους.
  
• Οι ασθενείς θα πρέπει να αποφεύγουν τηγανητά φαγητά, παστά ψάρια, σκληρά, διπλομαγειρεμένα, κα πνιστά ή με πολλά μπαχαρικά κρέατα, λιπαρές τροφές, γλυκά με σιρόπι και καρπούς, καθώς και λαχανικά που σχηματίζουν αέρια, όπως το κρεμμύδι, το σέλινο, το μπρόκολο κ.ά.

• Πολύ σημαντικός θεωρείται ο περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ.

• Η επιλογή της τροφής θα πρέπει να βασίζεται στην ανεκτικότητα του ασθενούς σε συγκεκριμένες τροφές. Τροφές που αρχικά μπορεί να ενοχλούν μπορεί στη συνέχεια να ενταχθούν στο διαιτολόγιο του ασθενούς.

• Καλό θα ήταν να γίνονται πολλά και μικρά γεύματα, σε τακτά και καθορισμένα χρονικά διαστήματα.

• Το βραδινό γεύμα θα πρέπει να καταναλώνεται δύο με τρεις ώρες πριν από το βραδινό ύπνο.

• Οι ασθενείς θα πρέπει να τρώνε αργά και να μασάνε σχολαστικά την τροφή τους. Θα βοηθούσε πολύ εάν πριν αλλά και μετά την κατανάλωση ενός γεύματος υπήρχαν κάποια λεπτά ξεκούρασης και χαλάρωσης του ατόμου.

Αν και συνήθως προτείνεται η αυξημένη κατανάλωση φυτικών ινών σε υγιή άτομα για την καλύτερη λειτουργία του εντέρου, στα άτομα με πεπτικό έλκος η υπερβολική κατανάλωση τους μπορεί να προκαλέσει έντονη δυσφορία και ίσως να χρειαστεί αποχή από τρόφιμα αυξημένα σε φυτικές ίνες όπως δημητριακά με αυξημένες φυτικές ίνες, καστανό (άγριο) ρύζι κ.α.

Μια και αναφερόμαστε στο πεπτικό έλκος, δεν πρέπει να ξεχάσουμε την αναφορά μας στη μαστίχα της Χίου. Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι η μαστίχα Χίου, ακόμη και σε μικρές ποσότητες, 1 γραμμάριο για 2 εβδομάδες, μπορεί να θεραπεύσει το πεπτικό έλκος. Αυτό αποδίδεται στην αντιμικροβιακή της δράση έναντι του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού.

 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ
Εάν σας ενοχλεί το γάλα αντικαταστήστε το με γιαούρτι
    
Όχι
  • Χυμό πορτοκάλι
  • Χυμό γκρέιπφρουτ
  • Αναψυκτικά 
  •  Χυμό λεμονιού ξύδι 
  • Καυτερό πιπέρι
  • Ξερή κόκκινη πιπεριά
  • Καφέ τσάι αλκοόλ
  • Μειώστε το αλάτι

Προτιμήστε φαγητά στον ατμό ψητά ή βραστά και αποφύγετε τα τηγανητά και φαγητά με σάλτσες

Αφεψήματα που ωφελούν

Ορισμένα βότανα και αρωματικά φυτά, αποδεικνύονται πολύ ωφέλημα σε προβλήματα γαστρίτιδας. 

• Η μέντα π.χ έχει σπασμολυτική δράση, χαλαρώνει τους μυς του πεπτικού συστήματος και το αφέψημα από τα φύλλα της, βοηθά στην ανακούφιση του πόνου. Για πιο άμεση απαλλαγή του στομαχικού πόνου, μπορείτε να προσθέσετε στο αφέψημα δενδρομολόχα ή άγριο γεράνι (για τη μείωση των όξινων εκκρίσεων).
• Τα αφεψήματα χαμομηλιού και φασκόμηλου, λειτουργούν επίσης ως ήπια κατασταλτικά στην αντιμετώπιση της γαστρίτιδας και της δυσπεψίας, καθώς και 
• Το αφέψημα της γλυκόριζας, που θα το πιείτε, αφού πρώτα το αφήσετε να κρυώσει. Η γλυκόριζα, έχει την ιδιότητα να παράγει μια βλέννα στο στομάχι η οποία επικάθεται στα τοιχώματα του, περιορίζοντας έτσι, τις εκκρίσεις των οξέων.

ΠΡΟΣΟΧΗ
Το να αγνοήσετε τα συμπτώματα του έλκους δεν είναι μια καλή ιδέα. Είναι μια κατάσταση πρέπει να αντιμετωπιστεί. Αν και τα συμπτώματα μπορεί να φύγουν για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, το έλκος μπορεί να επανεμφανιστεί. Εάν αφεθεί χωρίς θεραπεία, το έλκος μπορεί να σας προκαλέσει προβλήματα που μπορεί να απειλήσουν ακόμη και τη ζωή σας. Ακόμη και με τη θεραπεία, μερικά έλκη μπορεί να επανέλθουν και μπορεί να χρειαστεί περαιτέρω θεραπεία.

Διαβάστε επίσης


Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού. Βασική αιτία γαστρικού και πεπτικού έλκους (Video).



Ένας στους δέκα Έλληνες είναι φορέας του ελικοβακτηρίδιου του πυλωρού  και  από τους φορείς, ένας στους έξι θα αναπτύξουν πεπτικό έλκος στη διάρκεια της ζωής τους, ενώ το 90% των πασχόντων από έλκος είναι αποδεδειγμένα φορείς του μικροβίου.

Το ελικοβακτηρίδιο μπορεί να ανιχνευτεί με απλές εξετάσεις. Η έγκαιρη ανίχνευση και η αντιμετώπισή του ελικοβακτηρίδιου του πυλωρού, μπορεί να προλάβει χρόνιες φλεγμονές, όπως η  γαστρίτιδα και η δωδεκαδακτυλίτιδα.

Το 1983 οι B.J. Marshall και J.R. Warren διαπίστωσαν ότι στο στομάχι πολλών ασθενών που έπασχαν από χρόνια γαστρίτιδα ή πεπτικό έλκος υπήρχε ένα μικρόβιο το οποίο κατάφεραν να καλλιεργήσουν και να απομονώσουν και το ονόμασαν, λόγω του σχήματος και της θέσης του, Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού.
Για την ανακάλυψή τους δε αυτή τιμήθηκαν με το βραβείο Νόμπελ Ιατρικής το 2005.

Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού είναι μια μορφή μικροβίου που ζει στην βλέννα η οποία καλύπτει την επιφάνεια του στομάχου και του δωδεκαδακτύλου. Είναι συνήθως μια μακροχρόνια λοίμωξη και δεν δημιουργεί ιδιαίτερα προβλήματα. Παρόλα αυτά σχετίζεται με το πεπτικό έλκος.

Το πεπτικό έλκος

Το πεπτικό έλκος μοιάζει με τις πληγές που έχουμε κατά καιρούς στο στόμα. Είναι ευαίσθητα σημεία ελλειμμάτων στην επιφάνεια του στομάχου η του δωδεκαδακτύλου.

Γαστρικά και δωδεκαδακτυλικά έλκη

Γαστρικά έλκη είναι τα έλκη στο στομάχι και δωδεκαδακτυλικά έλκη είναι εκείνα του δωδεκαδακτύλου. Είναι αποδεδειγμένο πλέον ότι το ελικοβακτηρίδιο το κύριο αίτιο των πεπτικών ελκών.

Από που προέρχεται το ελικοβακτηρίδιο

Το ελικοβακτηρίδιο είναι μικρόβιο που μολύνει τον άνθρωπο. Τα ζώα έχουν παρόμοια μικρόβια τα οποία όμως δεν μολύνουν τους ανθρώπους .Το ελικοβακτηρίδιο μεταφέρεται από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Πώς μολύνεται ο άνθρωπος;

Είναι ακόμη άγνωστο πώς αυτό το μικρόβιο μεταφέρεται από τον ένα άνθρωπο στον άλλο. Αυτά τα βακτηρίδια σπάνια ανευρίσκονται στο σάλιο, στο γαστρικό υγρό η στα κόπρανα. Η τελευταία θεωρία είναι οι άνθρωποι είναι εξαιρετικά λοιμογόνοι για λίγες μέρες η εβδομάδες και η μετάδοση γίνεται με τα δάκτυλα που έρχονται σε επαφή με μολυσμένο εμετό η κόπρανα. Η καλή υγιεινή στο σπίτι περιορίζει την μετάδοση.

Πόσο διαρκεί η λοίμωξη;
Είναι μια μακροχρόνια λοίμωξη για τους περισσότερους ασθενείς. Χωρίς ιατρική βοήθεια ο μολυσμένος άνθρωπος είναι ανίκανος να απαλλαχτεί από το μικρόβιο. Μακροχρόνια λοίμωξη, ίσως πάνω από 50 έτη έχει σαν αποτέλεσμα την απώλεια της βλέννας του στομάχου. Σε αυτό το στάδιο η λοίμωξη εξαφανίζεται σε ορισμένους ασθενείς

Που εγκαθίσταται και ζει το ελικοβακτηρίδιο;

Το ανθρώπινο στομάχι έχει ένα λεπτό στρώμα βλέννας που καλύπτει την εσωτερική επιφάνεια του στομάχου. Αυτή η βλέννα έχει προστατευτικό ρόλο ενεργώντας σαν εμπόδιο ανάμεσα στο οξύ του στομάχου και το ευαίσθητο τοίχωμα του στομάχου. Το δωδεκαδάκτυλο έχει επίσης αυτό το είδος της βλέννας, ειδικά εάν το στομάχι εκκρίνει πολύ οξύ, και σε αυτούς τους ασθενείς το ελικοβακτηρίδιο επίσης επιζεί στην εσωτερική επιφάνεια του δωδεκαδάκτυλου. Τα ελικοβακτηρίδιο προσαρμόζεται να ζει ειδικά σε αυτό το στρώμα της βλέννας.


Τι προκαλεί;
Το ελικοβακτηρίδιο ερεθίζει την εσωτερική επιφάνεια και προκαλεί φλεγμονή στο στομάχι(γαστρίτιδα). Το ελικοβακτηρίδιο επίσης είναι σημαντικό στη ανάπτυξη πεπτικού έλκους. Ένας συνδυασμός παραγόντων , που συμπεριλαμβάνουν το ελικοβακτηρίδιο, το γαστρικό οξύ , το γενετικό υπόβαθρο , η χρησιμοποίηση της ασπιρίνης ή φαρμάκων για αρθρίτιδα και το κάπνισμα μπορεί να συνδυάζονται για να προκαλέσουν έλκος στο στομάχι η στο δωδεκαδάκτυλο. Είναι δυνατό ένα μικρό ποσοστό του πληθυσμού που μολύνεται να αναπτύξει καρκίνο στο στομάχι αργότερα στη διάρκεια της ζωής. Αυτό γίνεται εξαιτίας της χρόνιας φλεγμονής, με τη πάροδο του χρόνου, της εσωτερικής επιφάνειας του στομάχου. Δεν υπάρχουν δεδομένα σήμερα ότι η εκρίζωση του ελικοβακτηριδίου ελαττώνει τον κίνδυνο του γαστρικού καρκίνου.

Χωρίς θεραπεία , σχεδόν κάθε ασθενής που πάσχει από έλκος υποφέρει από επαναλαμβανόμενα επώδυνα επεισόδια έλκους. Παρόλα αυτά , τέτοια επεισόδια υποτροπών γίνονται εξαιρετικά σπάνια εάν το ελικοβακτηρίδιο « καθαριστεί με φαρμακευτική θεραπεία» Εκριζώνοντας το μικρόβιο δίνεται η δυνατότητα οριστικής θεραπείας στα περισσότερα γαστρικά και δωδεκαδακτυλικά έλκη.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Όταν μολύνεστε με το ελικοβακτηρίδιο , δημιουργούνται αντισώματα για να πολεμήσουν το μικρόβιο. Είναι δυνατόν να ανιχνεύσετε αυτά τα αντισώματα με μια εξέταση αίματος. Το ελικοβακτηρίδιο μπορεί επίσης να βρεθεί παίρνοντας βιοψίες από την εσωτερική επιφάνεια του στομάχου. Υπάρχει επίσης το τεστ αναπνοής. Αυτό το τεστ περιλαμβάνει την κατάποση μιας ουσίας που διασπάται στο στομάχι εάν είναι παρόν το μικρόβιο. Τα παραγόμενα προϊόντα ανιχνεύονται στην αναπνοή. Το τεστ αναπνοής είναι ίσως η πιο ακριβής και ευαίσθητη μέθοδος για να δείξει εάν υπάρχει η όχι το μικρόβιο. Είναι πάρα πολύ χρήσιμη για να δείξει εάν η θεραπεία έχει «σκοτώσει το μικρόβιο»

Ποια είναι η θεραπεία;
Το ελικοβακτηρίδιο αντιμετωπίζεται με αντιβιοτικά. Δυστυχώς το βακτηρίδιο αποδείχτηκε ότι είναι δύσκολο να καθαριστεί από το ανθρώπινο στομάχι. Αυτό συμβαίνει γιατί είναι δύσκολο να υπάρχουν υψηλές συγκεντρώσεις του αντιβιοτικού στη βλέννα που καλύπτει το στομάχι. Οι περισσότερες θεραπείες περιλαμβάνουν τη κατάποση πολλών διαφορετικών τύπων φαρμάκων ταυτόχρονα για 7-28 ημέρες. Αυτό περιλαμβάνει ένα η δύο αντιβιοτικά και ένα φάρμακο που καταστέλλει την παραγωγή οξέος. Σχεδόν κάθε λοίμωξη με το ελικοβακτηρίδιο μπορεί να θεραπευτεί εάν η θεραπεία ολοκληρώνεται. Η θεραπεία μπορεί να έχει κάποιες μικρές παρενέργειες, όπως διαταραχή της γεύσης , ναυτία ή ήπια διάρροια. Πολλές συνδυασμένες θεραπείες είναι μόνο για μία εβδομάδα αλλά εάν κάποια από αυτά τα συμπτώματα γίνονται μη ανεκτά , χρειάζεται να επικοινωνήσετε με τον γιατρό σας.

Ασθενείς με αποδεδειγμένη ύπαρξη πεπτικού έλκους είναι οι ιδανικοί ασθενείς για να κάνουν θεραπεία εκρίζωσης του ελικοβακτηριδίου. Αυτοί οι ασθενείς θα κάνουν μακροχρόνια αν όχι ριζική θεραπεία του έλκους τους, εάν η θεραπεία καθαρίσει όλα τα ίχνη του ελικοβακτηριδίου από το στομάχι. Παρόλα αυτά εάν είναι δύσκολο να καθαρίσει τελείως το στομάχι. Ασθενείς με έλκος προστατεύονται από την υποτροπή με μακροχρόνια καθημερινή θεραπεία χρησιμοποιώντας φάρμακα που ελαττώνουν τη γαστρική οξύτητα.

Copyright © 2015-2022 MEDLABNEWS.GR / IATRIKA NEA All Right Reserved. Τα κείμενα είναι προσφορά και πνευματική ιδιοκτησία του medlabnews.gr
Kάθε αναδημοσίευση θα πρέπει να αναφέρει την πηγή προέλευσης και τον συντάκτη. Aπαγορεύεται η εμπορική χρήση των κειμένων