Αρθρίτιδα: τι είναι, είδη, συμπτώματα, οστεοαρθρίτιδα, ρευματοειδής και ουρική αρθρίτιδα

https://scholar.google.gr/citations?hl=el&user=x0_XklQAAAAJ
του Αλέξανδρου Γιατζίδη, Μ.D., medlabnews.gr iatrikanea

Η αρθρίτιδα δεν είναι μία μόνο νόσος, αλλά όρος που περιλαμβάνει περισσότερες από 100 παθήσεις που επηρεάζουν το μυοσκελετικό σύστημα και κυρίως τις αρθρώσεις. Το άρθρο εξηγεί τι είναι η αρθρίτιδα, ποια είναι τα βασικά είδη της, όπως η οστεοαρθρίτιδα, η ρευματοειδής αρθρίτιδα και η ουρική αρθρίτιδα / ποδάγρα, και ποια συμπτώματα πρέπει να προσέχει κανείς. Περιλαμβάνει επίσης πληροφορίες για τη διάγνωση, τις εξετάσεις και τους τρόπους με τους οποίους ο ασθενής μπορεί να βοηθήσει τον εαυτό του. Η αρθρίτιδα αναφέρεται συχνά ως μια μόνο ασθένεια. Στην πραγματικότητα όμως, είναι ένας όρος που αναφέρεται σε περισσότερες από 100 ιατρικές παθήσεις που επηρεάζουν το μυοσκελετικό σύστημα, ειδικά τις αρθρώσεις όπου συναντώνται δύο ή περισσότερα οστά.

Σε μερικές μορφές αρθρίτιδας επηρεάζονται επίσης και οι ιστοί στο εξωτερικό της άρθρωσης.

Ποιοι παθαίνουν Αρθρίτιδα; 

Παρόλο που η αρθρίτιδα είναι πιο κοινή σε ενήλικους άνω των 65, άνθρωποι όλων των ηλικιών (και τα παιδιά) μπορούν να προσβληθούν. Κοντά στα δύο τρίτα των ανθρώπων με αρθρίτιδα είναι κάτω των 65. Η αρθρίτιδα είναι πιο συχνή στις γυναίκες σε όλα τις ηλικιακές ομάδες και προσβάλλει όλες τις εθνικές και φυλετικές ομάδες.

Τρεις από τις πιο συνήθεις μορφές αρθρίτιδας είναι:

Εκφυλιστικές αρθρίτιδες
 

Στις εκφυλιστικές αρθρίτιδες ανήκει η οστεοαρθρίτιδα η οποία είναι η πιο κοινή μορφή αρθρίτιδας. 

Η Οστεοαρθρίτιδα 

προκαλείται όταν μια άρθρωση μεταξύ δύο οστών υφίσταται φθορά. Σε μια υγιή άρθρωση, τα άκρα των οστών καλύπτονται από ένα λείο στρώμα χόνδρου. Ο χόνδρος σταματά το τρίψιμο των οστών μεταξύ τους και βοηθά στην ομαλή κίνηση της άρθρωσης. Ο χόνδρος προστατεύει επίσης τα οστά. Στην οστεοαρθρίτιδα, ο χόνδρος παθαίνει βλάβη πράγμα που μπορεί να είναι το αποτέλεσμα τραυματισμού ή κατάγματος, ή του να είναι κάποιος υπέρβαρος ή/και κληρονομικών παραγόντων.

Αιτίες οστεοαρθρίτιδας

• Υπερβολική κινητικότητα / μη σταθερότητα της άρθρωσης
• Κληρονομική προδιάθεση
• Φλεγμονή, λοίμωξη
• Ανισορροπία βιοχημική (συγκέντρωση άχρηστων ουσιών στον συκώτι)
• Αλλαγές που συμβαίνουν με την πάροδο ηλικίας στον μηχανισμό επιδιόρθωσης του κολλαγόνου
• Ορμονικοί παράγοντες
• Τραύμα ή μηχανική βλάβη
• Κακή διατροφή (Διαταραχή ισορροπίας οξέων - αλκαλίων)

Oι φλεγμονώδεις αρθρίτιδες 

Οι φλεγμονώδεις αυτοάνοσες αρθρίτιδες έχουν ως κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την έναρξη της βλάβης από τον αρθρικό υμένα. Μερικά από τα νοσήματα που έχουν σαν κλινικό εύρημα φλεγμονώδη αρθρίτιδα είναι η ρευματοειδής αρθρίτιδα, ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, η ψωριασική αρθρίτιδα, η αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα και άλλες. Τα νοσήματα αυτά έχουν μικρότερη συχνότητα στο γενικό πληθυσμό σε σχέση με την εκφυλιστική αρθρίτιδα και προσβάλλουν πολλαπλά όργανα με ζωτική λειτουργία, γεγονός που κάνει την αντιμετώπισή τους πιο δύσκολη. Λόγω της πολυπλοκότητας και της χρονιότητας αυτών των νοσημάτων, οδηγούν συχνά σε οστικές παραμορφώσεις και μερική αναπηρία. Αυτό καθιστά επιτακτική την άμεση αντιμετώπισή τους μετά την αρχική διάγνωση.   


Η ρευματοειδής αρθρίτιδα  είναι μια ασθένεια που προκαλεί φλεγμονή των αρθρώσεων, συνήθως στα χέρια, πόδια και γόνατα. Μπορεί επίσης να επηρεάζει άλλα όργανα στο σώμα. Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι αυτοάνοσο νόσημα. Είναι δηλαδή μια ασθένεια στην οποία το ανοσοποιητικό σύστημα ενός ατόμου προσβάλλει τους ιστούς που περιβάλλουν την άρθρωση. Αυτό προκαλεί φλεγμονή και οδηγεί σε πρήξιμο, πόνο και δυσκαμψία των επηρεαζόμενων αρθρώσεων. Η επίμονη φλεγμονή βλάπτει το χόνδρο και το οστό και μπορεί να οδηγήσει σε παραμόρφωση της άρθρωσης. 

Η ρευματοειδής αρθρίτιδα προσβάλλει όλες τις αρθρώσεις του σώματος όπου παρατηρούνται τα παρακάτω συμπτώματα:

·  πόνος στις αρθρώσεις και δυσκαμψία

·  πρήξιμο, ερυθρότητα και υπερβολική θερμοκρασία

·  κούραση, αδυναμία, δυσκολία στον ύπνο

·  τα συμπτώματα είναι χειρότερα το πρωί και ελαττώνονται με τις δραστηριότητες της ημέρας

·  Η Ρ.Α. μπορεί να προσβάλλει και άλλα όργανα όπως φλεγμονή των αγγείων, έλκη, συμφόρηση λεμφαδένων, φλεγμονή των μεμβρανών γύρω από την καρδιά και πνεύμονες, διόγκωση του σπλήνα κ.ά.

Oι πόνοι είναι συνεχείς, είτε κινούνται είτε όχι οι αρθρώσεις, παρουσιάζουν έξαρση τις πρώτες πρωινές ώρες, με αποτέλεσμα να ξυπνούν την ασθενή και συνοδεύονται από έντονη και μακράς χρονικής διάρκειας πρωινή δυσκαμψία (30 έως 60 λεπτά). H κατάσταση αυτή εξελίσσεται με περιοδικές κρίσεις χωρίς όμως να αφήνει στα μεσοδιαστήματα τον ασθενή χωρίς πόνους. Mετά από κάποια χρόνια εάν δεν αντιμετωπισθεί θεραπευτικά, οι αρθρώσεις που έχουν προσβληθεί καταστρέφονται ολοκληρωτικά και παραμορφώνονται. Γι’ αυτό και ο κόσμος την αποκαλεί παραμορφωτική αρθρίτιδα. O ασθενής θα πρέπει να γνωρίζει ότι, αν και σπάνια, η νόσος μπορεί να προσβάλλει και άλλα όργανα εκτός από τις αρθρώσεις, γι’ αυτό και οτιδήποτε περίεργο σύμπτωμα εμφανίζει, θα πρέπει να ενημερώνει τον ειδικό γιατρό.

H έγκαιρη διάγνωση, μετά από κλινική εξέταση και τις κατάλληλες εργαστηριακές εξετάσεις, θα αποκαλύψει εύκολα τη νόσο και η κατάλληλη θεραπεία μπορεί να αναστείλει την εξέλιξή της και η ασθενής να αποφύγει τις παραμορφώσεις. H θεραπεία είναι μικτή, αφενός με αντιφλεγμονώδη φάρμακα που μειώνουν τους πόνους και τα πρηξίματα των αρθρώσεων και αφετέρου με φάρμακα τα οποία δρουν στη ρίζα της νόσου και σταματούν την εξέλιξή της. H κορτιζόνη συμμετέχει πολλές φορές στη θεραπεία της Pευματοειδούς αρθρίτιδας, χορηγούμενη είτε ενδαρθρικά για τον έλεγχο κάποιας έντονης αρθρίτιδας, είτε από το στόμα σε χρόνια βάση για την καταστολή της γενικευμένης φλεγμονής. Oι δόσεις της κορτιζόνης στη Pευματοειδή αρθρίτιδα είναι μικρές και δεν προκαλούν παρενέργειες.

Oι γυναίκες που λαμβάνουν χρόνια κορτιζόνη θα πρέπει να ελέγχονται περιοδικά για οστεοπόρωση και να λαμβάνουν από την πρώτη στιγμή της κορτιζονοθεραπείας προληπτικά αντιοστεοπορωτική αγωγή. Θα πρέπει να τονισθεί ότι, επειδή η νόσος είναι χρόνια, θα πρέπει και η θεραπεία να είναι χρόνια και η ασθενής πρέπει να οπλισθεί με την απαραίτητη επιμονή και υπομονή. Eυτυχώς τα τελευταία χρόνια καινούρια φάρμακα ήρθαν να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα, τα οποία είναι πιο αποτελεσματικά και με λιγότερες παρενέργειες.

Οι Μεταβολικές αρθρίτιδες

Από τις μεταβολικές αρθρίτιδες συχνότερη είναι η ουρική αρθρίτιδα. Η ποδάγρα ή Ουρική Αρθρίτιδα
 προκαλείται όταν σχηματίζονται μικροσκοπικά κρύσταλλα ουρικού οξέος στις αρθρώσεις. Αυτό προκαλεί ερεθισμό και φλεγμονή των ιστών. Επηρεάζει πρώτα συνήθως την άρθρωση του μεγάλου δακτύλου του ποδιού, αλλά μπορεί να προχωρήσει στα γόνατα, τους αστραγάλους και τα χέρια. Προσβολές μπορούν να εμφανιστούν πολύ γρήγορα και, αν δεν γίνει θεραπεία, ενδέχεται να διαρκέσουν για μια εβδομάδα. Χωρίς σωστή διαχείριση οι προσβολές μπορούν να συμβαίνουν συχνότερα και να διαρκούν περισσότερο.

Χαρακτηρίζεται από 
α) αύξηση της συγκέντρωσης του ουρικού οξέως στον ορό του αίματος

β) από επανειλημμένες από οξείας αρθρίτιδας όπου κρύσταλλοι ουρικού μονονατρίου βρίσκονται στα λευκοκύτταρα του υγρού της άρθρωσης.

γ) αυξημένη εναπόθεση ουρικού μονονατρίου μέσα και γύρω από τις αρθρώσεις των άκρων πράγμα που πολλές φορές οδηγεί στην καταστροφή των αρθρώσεων,

δ) από νεφρική προσβολή στην οποία υπάρχει συμμετοχή του σπειράματος του σωληναρίου, του διάμεσου ιστού και των αγγείων και

ε) από ουρολιθίαση

Το ουρικό οξύ προέρχεται

α) από τον καταβολισμό των πουρινών που συνθέτουν το γενετικό υλικό. Όταν τα κύτταρα παθαίνουν απόπτωση απελευθερώνουν το DNA και τα χρωμοσώματά τους και οι πουρίνες αποικοδομούνται σε ουρικό οξύ και

β) από την αποικοδόμηση των πουρινών που περιέχονται στις τροφές (ζωικά λευκώματα).

Η υπερουριχαιμία χωρίζεται στην α) πρωτογενή και β) δευτερογενή. Η πρωτογενής υπερουριχαιμία μπορεί να έχει δύο διαφορετικές αιτίες: i) ελαττωμένη απέκκριση του ουρικού οξέος στα ούρα ή ii) αυξημένη βιοσύνθεση λόγω βλάβης της ρυθμίσεως.

Η δευτερογενής υπερουριχαιμία οφείλεται σε διαταραχές του μεταβολισμού του ουρικού οξέος οι οποίες επέρχονται δευτερογενώς λόγω άλλων μεταβολικών διαταραχών.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Η αρθρίτιδα μπορεί να επηρεάζει διαφορετικά άτομα με διαφορετικούς τρόπους αλλά τα πιο κοινά συμπτώματα είναι πόνος, πρήξιμο και δυσκαμψία σε μια ή περισσότερες αρθρώσεις, και κόπωση. Τα περισσότερα άτομα αισθάνονται άλγη και πόνους στους μυς και τις αρθρώσεις τους από καιρό σε καιρό και ένας τέτοιος πόνος είναι συχνά βραχύβιος. Ωστόσο, ο πόνος στις αρθρώσεις σας και η δυσκαμψία μέσα ή γύρω από τις αρθρώσεις, που δεν έχουν προφανή αιτία, θα μπορούσαν να οφείλονται σε αρθρίτιδα.

Τα συμπτώματα / ενδείξεις της αρθρίτιδας που πρέπει να προσέχετε περιλαμβάνουν

1.   Πόνο ή πρήξιμο γύρω από τις αρθρώσεις

2.   Πόνο στα γόνατα ή τα ισχία (γοφούς) όταν ανεβαίνετε σκάλες ή περπατάτε

3.   Δυσκαμψία στις αρθρώσεις νωρίς το πρωί

4.   Δυσκολία στο ντύσιμο π.χ. δένοντας κορδόνια παπουτσιών ή κουμπώνοντας κουμπιά

5.   Δυσκολία μπαίνοντας και βγαίνοντας από αυτοκίνητα

6.   Κόπωση

7.   Μυϊκή αδυναμία

8.   Απώλεια κίνησης ή κινητικότητας

9.   Ένα γενικό αίσθημα αδιαθεσίας

10.  Απώλεια βάρους

11. Ήπιο πυρετό ή νυχτερινούς ιδρώτας

12.  Δερματικά ερυθήματα 


Αυτά τα συμπτώματα δεν είναι ειδικά της αρθρίτιδας, ωστόσο, και μπορούν να προκληθούν από άλλες ασθένειες. Αυτά τα συμπτώματα δεν είναι παρόντα σε όλους τους τύπους αρθρίτιδας.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Αν έχετε οποιαδήποτε από τα προαναφερθέντα συμπτώματα, είναι σημαντικό να δείτε το γιατρό σας. Η έγκαιρη διάγνωση θα μειώσει τον πόνο, θα ελαχιστοποιήσει την επιδείνωση της πάθησής σας και θα σας βοηθήσει να διατηρήσετε την κινητικότητά σας. Ο γιατρός σας θα ελέγξει το ιατρικό σας ιστορικό και θα κάνει εξέταση. Ενδέχεται επίσης να χρειαστούν άλλες εξετάσεις όπως εξετάσεις αίματος, ακτινογραφίες και διαγνωστικές εξετάσεις. Ο ρευματοειδής παράγοντας είναι ένα αντίσωμα που ανιχνεύεται στους περισσότερους ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Η ταχύτητα καθίζησης ερυθρών αιμοσφαιρίων (ΤΚΕ) και η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP) μετρούν το επίπεδο φλεγμονής στον οργανισμό σας

Ιδιαίτερα χρήσιμος για την έγκαιρη ανίχνευση της ΡΑ είναι ο προσδιορισμός αντισωμάτων έναντι μιας ουσίας που εμφανίζεται φυσιολογικά και ονομάζεται κυκλικό κιτρουλινοποιημένο πεπτίδιο (αντι-CCP αντισώματα).

Μια άλλη εξέταση είναι η ανάλυση του αρθρικού υγρού που περιβάλλει τις αρθρώσεις, ώστε να επιβεβαιωθεί η παρουσία φλεγμονώδους νόσου. Ο γιατρός σας μπορεί επίσης να σας παραπέμψει σε ρευματολόγο που είναι ειδικός σ’ αυτό τον τομέα ιατρικής.

Ποια είναι η θεραπευτική αγωγή;

Δεν υπάρχει μία μόνο θεραπευτική αγωγή για την αρθρίτιδα, ωστόσο πολλές μορφές αρθρίτιδας μπορούν να ελέγχονται αποτελεσματικά για να σας προσφέρουν μια καλύτερη ποιότητα ζωής. Ο στόχος της θεραπείας είναι η πρόληψη ή ο έλεγχος της καταστροφής των αρθρώσεων και η μείωση των συμπτωμάτων.

Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούμε αντιρευματικά φάρμακα τροποποιητικά της νόσου (DMARD) σε πρώιμο στάδιο της θεραπείας. Ο γιατρός σας θα παρακολουθεί την βελτίωση των συμπτωμάτων και τυχόν παρενέργειες όταν παίρνετε DMARD.

Τα DMARD που μπορεί να χρησιμοποιηθούν είναι:

·  Υδροξυχλωροκίνη
·  Άλατα χρυσού
·  Πενικιλλαμίνη
·  Λεφλουνομίδη
·  Σουφασαλαζίνη
·  Αζαθιοπρίνη
·  Κυκλοσπορίνη
·  Μεθοτρεξάτη

Η επιλογή του κατάλληλου φαρμάκου είναι ευθύνη του θεράποντα ιατρού, μετά από κατάλληλη ενημέρωση και συναίνεση του ασθενούς. Η μεθοτρεξάτη είναι το πιο συχνά συνταγογραφούμενο DMARD και βελτιώνει αποτελεσματικά τα συμπτώματα της ΡΑ όταν χρησιμοποιείται μόνη της ή με άλλα DMARDs, ή 
με άλλα φάρμακα που ονομάζονται τροποποιητές βιολογικής απάντησης (βιολογικοί παράγοντες).

Επειδή η αρθρίτιδα επηρεάζει άτομα με διαφορετικό τρόπο, οι αποφάσεις θεραπευτικής αγωγής της αρθρίτιδας σας θα προσαρμόζονται αναλόγως. Είναι πολύ σημαντικό να αναπτύξετε μια καλή συνεργασία με το γιατρό σας.

Πώς μπορείτε να βοηθήσετε τον εαυτό σας;

Είναι σημαντικό να αναλάβετε ενεργό ρόλο στην κατανόηση και αντιμετώπιση της πάθησής σας. Ο ακόλουθος κατάλογος σημείων ελέγχου θα σας βοηθήσει να αρχίσετε τα πρώτα βήματα για να καταφέρετε να ζείτε καλά με την αρθρίτιδά σας.

1.  Αναλάβετε τον έλεγχο γνωρίζοντας την ασθένειά σας - μάθετε ποιον τύπο έχετε και ανακαλύψτε έπειτα τους καλύτερους τρόπους να βελτιώσετε την κατάστασή σας

2.  Μην καθυστερείτε, δείτε το γιατρό σας

3.  Μάθετε σχετικά με τις επιλογές θεραπείας σας

4.  Βρείτε νέους τρόπους να παραμείνετε δραστήριοι – η τακτική άσκηση βοηθά στην ανάπτυξη και διατήρηση υγιών 
οστών, μυών και αρθρώσεων. Π.χ. περπάτημα

5.  Μάθετε τεχνικές για να σας βοηθούν να διαχειρίζεστε τον πόνο σας - μιλήστε στο γιατρό σας για τη διαχείριση του 
πόνου σας, αυτό μπορεί να περιλαμβάνει άλλους τομείς εκτός από φάρμακα - Φυσιοθεραπεία (μια θεραπεία που μπορεί να βοηθήσει με την κινητικότητα και την ανεξαρτησία) και Υδροθεραπεία (άσκηση σε ζεστό νερό), που μπορούν να σας βοηθήσουν.

6.  Αποδεχθείτε τα συναισθήματά σας και ζητήστε υποστήριξη

7.  Κάνετε επιλογές τροφών που «μετρούν» - ακολουθείτε μια υγιεινή ισορροπημένη διατροφή για να διατηρείτε το βάρος σας σε φυσιολογικά επίπεδα σε σχέση με το ύψος σας

8.  Ισορροπήστε τη ζωή σας - όταν έχετε αρθρίτιδα, χρειάζεται να βρείτε τη σωστή ισορροπία μεταξύ της εργασίας, 
της δραστηριότητας και της ανάπαυσης. Να είστε ευέλικτοι - αν έχετε μια άσχημη ημέρα, αλλάξτε τα σχέδιά σας. Βρείτε νέες δραστηριότητες που μπορείτε να κάνετε με την αρθρίτιδά σας που θα σας δώσουν ικανοποίηση. Π.χ. χορός και ελαφρά άσκηση

9.  Διαχείριση άγχους (στρες) και χαλάρωση – Αναγνωρίστε το πότε σας πιάνει άγχος. Βρείτε δραστηριότητες που θα ανακουφίζουν το άγχος – μάθετε τεχνικές χαλάρωσης όπως ο διαλογισμός. Αφήστε κάποιο ελεύθερο χρόνο για να χαλαρώνετε π.χ. ένα αγαπημένο μέρος στον κήπο

ΠΗΓΕΣ 
Rheumatology Secrets, Arthritis Research Campaign

Ελληνική Ρευματολογική Εταιρεία www.ere.gr

Ελληνική Εταιρεία Αντιρευματικού Αγώνα www.arthritis.org.gr 

Διαβάστε επίσης

• Τι πρέπει να κάνετε για να ανακουφιστείτε από τον πόνο στην μέση;
• Πόνος στην πλάτη. Ποιες οι αιτίες, πότε πρέπει να πάτε στον γιατρό και τι πρέπει να κάνετε για την πρόληψή του;
• Τα ωμέγα-3 λιπαρά μπορεί να βοηθούν στη μείωση της φλεγμονής σε ορισμένες μορφές αρθρίτιδας.
• Τι είναι ο ρευματολόγος και για ποιους λόγους πρέπει να τον επισκεφτείτε
• Τι είναι η CRP (C αντιδρώσα πρωτεΐνη); Πόσο χρήσιμη είναι στη διάγνωση φλεγμονής αλλά και στην πρόληψη καρδιακής προσβολής; 

Πρώτη δημοσίευση: 12 Οκτωβρίου 2012 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Αλέξανδρος Γιατζίδης

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 2 Ιουνίου 2026

Η φλεγμονή τι είναι; Eξετάσεις που τη δείχνουν. Ποιες τροφές καταπολεμούν τις φλεγμονές;

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακής βιολόγου, medlabnews.gr iatrikanea

Η φλεγμονή είναι η αντίδραση του οργανισμού σε τραυματισμό, ερεθισμό, βλάβη ή λοίμωξη και αποτελεί βασικό μηχανισμό άμυνας και επούλωσης. Όταν όμως η φλεγμονή γίνεται χρόνια, μπορεί να συνδεθεί με σοβαρές παθήσεις και να εξελίσσεται χωρίς εμφανή συμπτώματα. Το άρθρο εξηγεί τι είναι η φλεγμονή, ποια είναι τα βασικά σημεία της, ποιες εξετάσεις όπως η ΤΚΕ και η CRP μπορούν να τη δείξουν και ποιες τροφές θεωρούνται χρήσιμες σε μια αντιφλεγμονώδη διατροφή. 

Σύμφωνα με έρευνες οι φλεγμονές συνδέονται με την εκδήλωση δεκάδων παθήσεων και είναι επικίνδυνες για την υγεία μας.

Συχνά αναπτύσσονται στον οργανισμό μας κάνοντας τη ζημιά τους «σιωπηλά», αφού δεν εκδηλώνουν κάποιο σύμπτωμα για να γίνουν αντιληπτές. Δεν είναι τυχαίο ότι εκτός από τη συμβολή τους στην εμφάνιση πολλών παθήσεων, όπως οι καρδιοπάθειες, οι φλεγμονές έχουν συνδεθεί ακόμη και με την εμφάνιση μορφών καρκίνου, όπως είναι αυτοί του ήπατος και του τραχήλου της μήτρας. «Ένοχοι» και στις δύο αυτές περιπτώσεις θεωρούνται οι ιοί.

Τι είναι η φλεγμονή;

Η φλεγμονή είναι η τοπική αντίδραση του οργανισμού που εκδηλώνεται μετά από ένα τραύμα ή μια ασθένεια ή σε ερεθισμό, βλάβη ή λοίμωξη (μικρόβια). Η φλεγμονή αποτελεί την τοπική αντίδραση  ζώντων ιστών σε διάφορους βλαπτικούς παράγοντες Πρόκειται για έναν μηχανισμό αυτοίασης του οργανισμού αφού η αύξηση της κυκλοφορίας στην περιοχή συμβάλλει στην θεραπεία του προβλήματος. Η κατάσταση όμως μπορεί να γίνει δυνητικά επικίνδυνη στην περίπτωση που η φλεγμονή γίνεται χρόνια και δεν αντιμετωπίζεται.  Σύμφωνα μάλιστα με έρευνες οι χρόνιες φλεγμονές συνδέονται με διάφορες παθήσεις, όπως οι καρδιοπάθειες, ο καρκίνος, η νόσος Πάρκινσον και η νόσος Αλτσχάιμερ.

Αίτια φλεγμονώδους αντίδρασης φλεγμονώδους αντίδρασης αποτελούν αποτελούν: φυσικοί και χημικοί παράγοντες, έμβιοι  μικρο‐οργανισμοί, ξένα σώματα, ανοσολογικοί παράγοντες, ή νέκρωση των  ιστών

Η φλεγμονή διακρίνεται σε: 

• οξεία (παρατηρείται στις πρώτες ώρες μετά  την βλάβη)   και 

• χρόνια (η παρατεταμένη πέραν της αρχικής οξείας αντίδρασης, φλεγμονώδης  αντίδραση των ιστών)

Τα συμπτώματα της φλεγμονής συμπεριλαμβάνουν ερυθρότητα στη περιοχή, πρήξιμο, πόνο και αυξημένη θερμότητα.

Πρόκειται για μια προσπάθεια του οργανισμού να «περιχαρακώσει» τη βλάβη και να αυξήσει την συγκέντρωση θρεπτικών συστατικών ώστε να βοηθήσει στην ταχύτερη επούλωση της. Ο πόνος δε, έχει ως στόχο την ακινητοποίηση και προστασία του πάσχοντος μέρους μέχρι πλήρους ίασης. Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι η φλεγμονή δεν είναι το πρόβλημα αλλά η προσπάθεια του οργανισμού να λύσει ένα πρόβλημα.

Η φλεγμονή ακολουθεί μια βλάβη. Χτυπήσαμε το χέρι μας που στη συνέχεια πονάει και είναι πρησμένο, φλεγμαίνει. Το πρόβλημα ήταν το χτύπημα, το πρήξιμο και ο πόνος αφορούν στην προσπάθεια του οργανισμού να διορθώσει την βλάβη που προκλήθηκε με το χτύπημα.

Οι βλάβες μπορούν να προκληθούν ξαφνικά και βίαια (οξέως) ή σταδιακά και σε σταθερή βάση (χρονίως). Αν το σώμα μας έχει όλα τα συστατικά που χρειάζεται για να επουλώσει, ολοκληρώνει τη διαδικασία και έτσι η φλεγμονή περνά. Αν όχι η διαδικασία χρονίζει και η προσπάθεια επούλωσης γίνεται πρόβλημα η ίδια.  

Η κατάληξη (-ίτιδα) προστίθεται στο όνομα του οργάνου που αφορά για χαρακτηρίσει την περιοχή της φλεγμονής. Αρθρίτιδα για τις αρθρώσεις, δερματίτιδα για το δέρμα, αγγειίτιδα για τα αγγεία κ.ο.κ. Αφορά μια πληροφορία που έχει να κάνει με το σημείο της φλεγμονής και όχι με την αίτια που την προκάλεσε.

Εξετάσεις που δείχνουν φλεγμονή

Η ταχύτητα καθίζησης ερυθρών (ΤΚΕ) είναι μια μη ειδική εξέταση για φλεγμονώδεις και νεκρωτικές καταστάσεις. Η ΤΚΕ μπορεί επίσης να αυξηθεί σε καταστάσεις φυσιολογικές, όπως η εγκυμοσύνη. Σε αυτές τις περιπτώσεις, υπάρχει μία αλλαγή στις πρωτεΐνες του αίματος που οδηγούν σε συσσωμάτωση των ερυθρών αιμοσφαιρίων και αύξηση της ΤΚΕ. Η ΤΚΕ μετρά την ταχύτητα με την οποία τα ερυθροκύτταρα που βρίσκονται μέσα σε ένα ειδικό σωληνάριο και τα οποία έχουν αναμιχθεί με συγκεκριμένο αντιπηκτικό, καθιζάνουν. Τα ερυθροκύτταρα τα οποία έχουν συσσωματωθεί εξαιτίας φλεγμονών και νεκρωτικών καταστάσεων, καθιζάνουν πιο γρήγορα σε σχέση με τα μεμονωμένα ερυθρά αιμοσφαίρια. Έτσι η ΤΚΕ, η οποία εκφράζεται σε mm / ώρα, θα είναι αυξημένη σε τέτοιες φλεγμονώδεις και νεκρωτικές καταστάσεις. Υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ της ΤΚΕ και της πορείας αυτών των νοσημάτων. Καθώς η νόσος βελτιώνεται, η ΤΚΕ μειώνεται.

Η C-Αντιδρώσα Πρωτεΐνη (CRP) είναι μια παθολογική γλυκοπρωτεΐνη του ορού που παράγεται από το ήπαρ κατά τη διάρκεια οξείας φλεγμονής. Η CRP είναι ανιχνεύσιμη μέσα σε 6-10 ώρες μετά τη φλεγμονώδη αντίδραση του οργανισμού και μπορεί να αυξηθεί μέχρι και 4.000 φορές, όταν η φλεγμονώδης απόκριση οξείας φάσης βρίσκεται στην κορύφωσή της. Επειδή εξαφανίζεται γρήγορα όταν η φλεγμονή υποχωρεί, η ανίχνευση της είναι ενδεικτική της παρουσίας της φλεγμονώδους διαδικασίας. Είναι ο καλύτερος δείκτης της σοβαρότητας της παγκρεατίτιδας όταν μετράται 48 ώρες μετά την έναρξη των συμπτωμάτων. Η C-Αντιδρώσα Πρωτεΐνη έχει συνδεθεί με το μεταβολικό σύνδρομο, μια ομάδα σημείων που περιλαμβάνουν την κοιλιακή παχυσαρκία, την υπερτριγλυκεριδαιμία, την χαμηλή HDL (καλή χοληστερόλη), την υπέρταση και τα υψηλά επίπεδα γλυκόζης νηστείας στο αίμα. Θεωρείται πλέον ότι η χρόνια φλεγμονή, όπως αποδεικνύεται από τα χρονίως αυξημένα επίπεδα της C-Αντιδρώσας Πρωτεΐνης, μπορεί να είναι ένα επιπλέον συστατικό του μεταβολικού συνδρόμου. Η μέτρηση της CRP μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως «εργαλείο» για την αξιολόγηση ασθενών με μέτριο κίνδυνο ανάπτυξης καρδιακών παθήσεων.

Η CRP είναι ένας άμεσος δείκτης της οξείας φλεγμονής, ανέρχεται μέσα σε ώρες από την αρχή της φλεγμονής και επανέρχεται ταχύτατα στο φυσιολογικό μετά την φλεγμονή. Η ΤΚΕ αργεί να ανέλθει σε μια φλεγμονή και συνήθως  χρειάζεται μια-δυο ημέρες για να γίνει παθολογική, αλλά αργεί και να επανέλθει στο φυσιολογικό μετά από την πάροδο της φλεγμονής.

Η CRP είναι ένας άμεσος δείκτης της φλεγμονής. Αντίθετα η ΤΚΕ είναι ένας έμμεσος δείκτης και αυτό διότι εξαρτάται από την συγκέντρωση στο αίμα διαφόρων παραγόντων, όπως είναι το ινωδογόνο, οι β-σφαιρίνες, οι α-σφαιρίνες, οι λευκωματίνες και άλλους παράγοντες (πχ ο αιματοκρίτης) που πολλές φορές δεν έχουν σχέση με την οξεία φλεγμονή.

Ποιες τροφές καταπολεμούν τις φλεγμονές

Επιλέξτε τροφές που δεν θα αυξάνουν τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Φροντίζετε να μην λείπουν από τη διατροφή σας οι φυτικές ίνες. Καλό είναι για το σκοπό αυτό να επιλέγετε τρόφιμα με πολλές φυτικές ίνες όπως τα δημητριακά, τα φρούτα και τα λαχανικά.

Περιορίστε το ζωικό λίπος που μπορεί να πυροδοτήσει μια φλεγμονή επιλέγοντας να τρώτε άπαχο κρέας. Καταναλώνετε το ελαιόλαδο με το φαγητό σας που διαθέτει αντιοξειδωτική του δράση και είναι πιο υγιεινό από τα υπόλοιπα είδη λίπους.

Οι επεξεργασμένες τροφές, σε αντίθεση με αυτές που δεν έχουν υποστεί επεξεργασία, έχουν χαμηλή περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά όπως βιταμίνες, μεταλλικά στοιχεία και ένζυμα (χημικές ενώσεις απαραίτητες για να πραγματοποιηθούν χημικές αντιδράσεις μέσα στο σώμα μας).

Αποφεύγετε τα λεγόμενα «κακά» δηλαδή τα κορεσμένα λιπαρά.  Ειδικά τώρα το καλοκαίρι μπορείτε να λαμβάνετε τα «καλά» λιπαρά που χρειάζεται ο οργανισμός σας τρώγοντας ψάρια. Είναι πλούσια σε ω3 λιπαρά οξέα, τα οποία σύμφωνα με έρευνες συμβάλλουν στην πρόληψη των θρόμβων και περιορίζουν τυχόν φλεγμονές. Τα «παχιά» ψάρια όπως οι σαρδέλες ή η ρέγκα είναι υψηλής περιεκτικότητας σε αυτά τα λιπαρά.

Αν σας αρέσει η σοκολάτα επιλέξτε τη μαύρη: τα φλαβονοειδή που περιέχει αποτρέπουν το σχηματισμό θρόμβων, γεγονός που περιορίζει τον κίνδυνο εγκεφαλικού ή καρδιακού επεισοδίου.

Τα μήλα και το κρεμμύδι περιορίζουν τα οιδήματα και τις φλεγμονές καθώς είναι τροφές πλούσιες σε κερσετίνη.  Η κερσετίνη είναι ένα αντιοξειδωτικό που συμβάλλει στην καταπολέμηση των φλεγμονών και ανήκει στην οικογένεια των φλαβονοειδών (συγκεκριμένα των φλαβονολών).

Σε περιπτώσεις φλεγμονωδών νοσημάτων η συμπλήρωση της διατροφής με βιταμίνη C και φυσικά αντιοξειδωτικά όπως η ρεσβερατρόλη, το άλφα λιποϊκό οξύ, η κουερσετίνη και οι φαινόλες από το πράσινο τσάι μπορούν σύμφωνα με μελέτες να βοηθήσουν σημαντικά στη μείωση της φλεγμονής.  

Διαβάστε επίσης

• Τι είναι η CRP (C αντιδρώσα πρωτεΐνη); Πόσο χρήσιμη είναι στη διάγνωση φλεγμονής αλλά και στην πρόληψη καρδιακής προσβολής;
• Μην ξεχνάτε να ελέγχετε το μαγνήσιο. Η έλλειψη του προκαλεί μουδιάσματα, κράμπες, ημικρανίες, κόπωση. Σε ποιες τροφές υπάρχει το μαγνήσιο;
• Τι είναι η ουρία; Τι σημαίνει η αυξημένη και τι η μειωμένη τιμής της στο αίμα;
• Για να κάνετε γενική αίματος χρειάζεται να είστε νηστικοί; Για ποιες εξετάσεις δεν πρέπει να πιείτε ή να φάτε τίποτα πριν;
• Έχετε τριγλυκερίδια; Τι πρέπει να αλλάξετε στην διατροφή και τον τρόπο ζωής σας για να τα μειώσετε;

Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή
MSc

Πρώτη δημοσίευση: Ιούνιος 2015 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Κλεοπάτρα Ζουμπουρλή

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 2 Ιουνίου 2026

Γαστρεντερίτιδα ή τροφική δηλητηρίαση; Συμπτώματα, διαφορές, αντιμετώπιση και πότε πάμε γιατρό

του Κωνσταντίνου Λούβρου, M.D., medlabnews.gr iatrikanea 

Η γαστρεντερίτιδα και η τροφική δηλητηρίαση μπορεί να μοιάζουν πολύ, γιατί και οι δύο προκαλούν ξαφνική διάρροια, εμετούς, κοιλιακές κράμπες, πυρετό, πονοκέφαλο και αδυναμία. Η τροφική δηλητηρίαση συνήθως σχετίζεται με κατανάλωση μολυσμένου φαγητού ή νερού και τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε λίγες ώρες, ενώ η γαστρεντερίτιδα συχνά οφείλεται σε ιούς και μεταδίδεται εύκολα από άτομο σε άτομο ή από μολυσμένες επιφάνειες. Το βασικό πρακτικό μέλημα και στις δύο περιπτώσεις είναι η αποφυγή της αφυδάτωσης και η αναγνώριση σημείων που χρειάζονται γιατρό, όπως αίμα στα κόπρανα, λίγα ούρα, ζάλη ή επιδείνωση των συμπτωμάτων. 

Τα βαριά για την εποχή φαγητά, τα λαχανικά, αλλά και η κακή συντήρηση μπορούν να οδηγήσουν σε αλλοιώσεις των τροφών, με δυσάρεστες συνέπειες για την υγεία μας.  Από την άλλη η εποχή ευνοεί τις ιώσεις και την γαστρεντερίτιδα. 

Η Γαστρεντερίτιδα είναι μια πάθηση του γαστρεντερολογικού συστήματος που χαρακτηρίζεται από έντονες υδαρείς διάρροιες, εμετούς, πυρετό και κοιλιακούς πόνους. Είναι το πιο συχνό αίτιο νόσησης στον κόσμο και προκαλείτε από μόλυνση του εντέρου από τοξίνες, μικρόβια και ιούς

Η Τροφική δηλητηρίαση συμβαίνει όταν καταναλώνετε φαγητό ή νερό που περιέχει βακτήρια, παράσιτα, ιούς ή τοξίνες που δημιουργούνται από αυτά τα μικρόβια. Οι περισσότερες περιπτώσεις τροφικής δηλητηρίασης προκαλούνται από κοινά βακτήρια όπως η σαλμονέλα, ο σταφυλόκοκκος και η E. coli.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Τα συμπτώματα στη γαστρεντερίτιδα αρχίζουν συνήθως ξαφνικά και περιλαμβάνουν διάρροιες και εμέτους. Επίσης μπορεί να συνοδεύονται από στομαχόπονο, πονοκέφαλο και μυϊκούς πόνους. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων η γαστρεντερίτιδα διαρκεί 3-5 ημέρες. 

Τα συμπτώματα από τους πιο κοινούς τύπους τροφικής δηλητηρίασης γενικά εκδηλώνονται 2 - 6 ώρες από την κατανάλωση του φαγητού. Ο χρόνος μπορεί να είναι μεγαλύτερος (ακόμα και κάποιες ημέρες) ή μικρότερος, ανάλογα με το αίτιο της τροφικής δηλητηρίασης. Τα πιθανά συμπτώματα περιλαμβάνουν κοιλιακές κράμπες, διάρροια, έμετο, πυρετό και ρίγη, πονοκέφαλο και αίσθημα αδυναμίας.

Τα συμπτώματα της νόσου εμφανίζονται ξαφνικά, χωρίς προειδοποίηση και είναι κοινά σε όλους.

Μπορεί να προκληθούν όλα ή μερικά από τα ακόλουθα συμπτώματα:

• ναυτία και έμετο που μπορεί να διαρκέσει μια ή δύο ημέρες

• διάρροια, που συνήθως διαρκεί μία με τρεις ημέρες, αλλά μπορεί να διαρκέσει έως και 10 ημέρες

• Απώλεια της όρεξης

• Πονοκέφαλοι

• Κοιλιακό άλγος

• Κοιλιακές κράμπες

• Αιμορραγικές κενώσεις (δυσεντερία - γεγονός που υποδηλώνει λοίμωξη από αμοιβάδα,''Campylobacter'',''Salmonella'',''Shigella''ή κάποια παθογόνα στελέχη του''Escherichia coli'')

• πυρετό (θερμοκρασία πάνω από 37,5^oC σε ενήλικες και πάνω από 38^oC σε παιδιά)

• Λιποθυμία και αδυναμία

Θεραπεία

Η γαστρεντερίτιδα είναι συνήθως ήπια και η θεραπεία θα εξαρτηθεί από το είδος της γαστρεντερίτιδας.

Μπορεί να δοθεί συνταγή για φάρμακα κατά τη ναυτίας για ναυτία και εμετό.

Τα αντιβιοτικά χρειάζονται μόνο αν η γαστρεντερίτιδα προκαλείται από βακτήρια ή παράσιτα. Ένα δείγμα της διάρροιας, είναι δυνατόν να εξεταστεί για το σκοπό αυτό.

Μερικοί άνθρωποι μπορεί να χρειαστούν ενδοφλέβια (μέσα στη φλέβα) υγρά αν είναι πολύ αφυδατωμένοι.

Το κυριότερο μέλημα στην περίπτωση της ιογενούς γαστρεντερίτιδας, είναι η αποφυγή της αφυδάτωσης του ασθενούς, ο οποίος συνήθως λόγω των εμέτων, αδυνατεί να πάρει τα υγρά που χάνει με τις διάρροιες.

Το λάθος που γίνεται συνήθως στην προκειμένη περίπτωση είναι η χρησιμοποίηση αντιδιαρροϊκών φαρμάκων ως μέσον αποφυγής της αφυδάτωση

Προβιοτικά, χρήσιμα για την ισορροπία του μικροβιώματος του εντέρου

Τα προβιοτικά είναι «ζωντανοί οργανισμοί, οι οποίοι όταν χορηγούνται σε επαρκείς ποσότητες, επιφέρουν όφελος στην υγεία του ξενιστή». Τα συχνότερα προβιοτικά αποτελούνται από ωφέλιμα βακτήρια. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ενίσχυση του μικροβιώματος όταν αυτό βρίσκεται εκτός ισορροπίας. Όταν προσληφθούν, μπορούν να βοηθήσουν στην αναπλήρωση και τη διατήρηση της ισορροπίας του μικροβιώματος στο έντερο.

Αντιμετώπιση στο σπίτι

• Να παίρνετε αρκετά υγρά , χρησιμοποιώντας υδατικά διαλύματα όταν υπάρχουν πολλές κενώσεις, για αναπλήρωση των υγρών και των ηλεκτρολυτών που χάνονται.

• Τα υγρά δεν θα σταματήσουν τον εμετό και τη διάρροια αλλά δεν θα σας αφήσουν να πάθετε αφυδάτωση.

• Αν αισθανθείτε πεινασμένοι να φάτε. Ξεκινήστε με μαλακές τροφές, όπως κράκερ, ρύζι, μπανάνες ή τοστ. Θα πρέπει να ξαναρχίσετε τα κανονικά υγρά και τη διατροφή σε 48-72 ώρες, ακόμη κι αν η διάρροια συνεχίζεται.

• Όταν νιώσετε καλύτερα, μπορείτε να φάτε σε μικρές ποσότητες μπανάνα ή μήλο, τροφές που θα δώσουν στον οργανισμό το απαραίτητο κάλιο.

• Καλό είναι να τρώτε σούπα με ρύζι ή φιδέ με λίγο αλάτι, αν δεν υπάρχει πρόβλημα με την αρτηριακή πίεση ή άλλα οργανικά προβλήματα που απαγορεύουν αυστηρά την κατανάλωση αλατιού.

• Πίνετε σε μικρές ποσότητες τσάι με λεμόνι. Το τσάι χαρακτηρίζεται και για την αντιδιαρροϊκή του δράση.

• Σε πολλές μαρτυρίες αναφέρεται πως τα αναψυκτικά τύπου Cola εμφανίζουν παρόμοιες ιδιότητες με το τσάι. Πράγματι, λόγω τις περιεκτικότητάς τους σε τανίνες, οι οποίες περιορίζουν την κινητικότητα του εντέρου και άρα των αριθμό των κενώσεων, παρατηρείται μείωση των συμπτωμάτων, αλλά υπάρχει περίπτωση να δημιουργούν πρόβλημα στη χλωρίδα του εντέρου. Άρα, η ζημιά που προκαλούν αξιολογείται ως σοβαρότερη, γι' αυτό καλό είναι να περιορίζεται η κατανάλωσή τους.

• Αποφύγετε τα γαλακτοκομικά προϊόντα (γάλα, τυρί, γιαούρτι). Αν νοσήσει παιδί που η διατροφή του στηρίζεται στο γάλα, συστήνεται η προσθήκη ρυζάλευρου ή και η αραίωση του γάλακτος. Καλό επίσης είναι να αποφεύγετε τα γλυκά, τις λιπαρές τροφές, τις σάλτσες, κ.ά..

• Να ξεκουράζεστε πολύ.

• Θα πρέπει να επιστρέψετε στο γιατρό σας ή στο νοσοκομείο αν δεν είστε σε θέση να κρατήσετε αρκετά υγρά, αισθανθείτε ζάλη όταν είστε όρθιοι ή δείτε σημαντική επιδείνωση των συμπτωμάτων

Να δείτε το γιατρό σε περίπτωση  που έχετε:

• στομαχικό πόνος που επιδεινώνεται

• συχνό εμετό ή διάρροια ή και τα δύο

• αίμα ή βλέννα στα κόπρανα σας (διάρροια)

• ουρήσει λίγο ή καθόλου, ή τα ούρα σας είναι  σκούρα ή δύσοσμα.

Το πόσο διαρκεί  η γαστρεντερίτιδα εξαρτάται από το μικροοργανισμό που προκαλεί τη λοίμωξη. Οι ιογενείς και οι  βακτηριακές γαστρεντερίτιδες έχουν ήπια συμπτώματα και διαρκούν μερικές ημέρες.

Διαβάστε επίσης

• Γαστρεντερίτιδα. Τι είναι, τι προκαλεί, πώς εξαπλώνεται και πώς μπορεί να προληφθεί η εξάπλωση της.

• Τι πρέπει να κάνετε αν πάθετε τροφική δηλητηρίαση. Ποια τα συμπτώματα που προκαλεί το χαλασμένο φαγητό; 
• Tροφική δηλητηρίαση: 20 συνηθισμένα και ασυνήθιστα αίτια. Ποιά είναι τα συμπτώματα και πως μπορούμε να προστατευτούμε;

• Ο δεκάλογος της σωστής πρόληψης της τροφικής δηλητηρίασης

  Πυρετός, διάρροιες μπορεί να οφείλονται σε άπλυτα λαχανικά ή κακοσυντηρημένα τρόφιμα. Τι είναι και πώς αντιμετωπίζεται η Σαλμονέλωση

• Πόνος στην κοιλιά. Τι μπορεί να σημαίνει;

• Άμεση αντιμετώπιση δηλητηρίασης από ουσίες, φάρμακα, εντομοκτόνα, είδη καθαρισμού, μονοξείδιο του άνθρακα και άλλα. Πρώτες βοήθειες

• Αναμένεται αύξηση εμφάνισης γαστρεντερίτιδας από νοροϊό. Τι είναι, τι προκαλεί, πώς εξαπλώνεται και πώς μπορεί να προληφθεί η εξάπλωση της.

Πρώτη δημοσίευση: Δεκέμβριος 2014 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Κωνσταντίνος Λούβρος, M.D.

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 22 Μαΐου 2026