Από την υπόθεση Pelicot στα online δίκτυα κακοποίησης: πώς οργανώνεται ο βιασμός μέσα από φόρουμ και κλειστές ομάδες

 medlabnews.gr iatrikanea

Οι γυναίκες που πέφτουν θύματα σεξουαλικής βίας δεν κινδυνεύουν μόνο σε έναν σκοτεινό δρόμο ή από έναν άγνωστο δράστη. Σε πολλές περιπτώσεις, ο κίνδυνος βρίσκεται ήδη μέσα στο σπίτι τους, δίπλα τους, στο πρόσωπο ενός συζύγου ή συντρόφου. Αυτό είναι το ανατριχιαστικό συμπέρασμα μιας μεγάλης διεθνούς έρευνας του CNN, η οποία αποκάλυψε ένα online οικοσύστημα όπου άνδρες ανταλλάσσουν βίντεο, «οδηγίες» και τεχνικές για το πώς να ναρκώνουν, να βιάζουν και να βιντεοσκοπούν γυναίκες ενώ αυτές κοιμούνται ή βρίσκονται σε κατάσταση αναισθητοποίησης.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, μία από τις πιο σοκαριστικές πρακτικές αυτών των κοινοτήτων είναι το λεγόμενο “eye check”, ένα είδος «ελέγχου» με το οποίο οι χρήστες προσπαθούν να δείξουν ότι η γυναίκα δεν έχει συνείδηση και δεν αντιδρά. Το CNN κατέγραψε ότι σε πορνογραφική πλατφόρμα που εστίαζε σε τέτοιου είδους υλικό υπήρχαν χιλιάδες βίντεο με γυναίκες που φαίνονταν αναίσθητες κατά τη διάρκεια σεξουαλικών πράξεων, ενώ η πλατφόρμα δεχόταν πάνω από 60 εκατομμύρια επισκέψεις τον μήνα. Η ίδια έρευνα αποκάλυψε και ιδιωτική ομάδα στο Telegram, αφιερωμένη σε τέτοιο περιεχόμενο, με σχεδόν 1.000 μέλη.

Ακόμη πιο σοκαριστικό είναι ότι δημοσιογράφος του CNN, που μπήκε μυστικά σε τέτοια ομάδα, ήρθε σε επαφή με άνδρα ο οποίος παραδέχθηκε ότι συνέθλιβε χάπια στο ποτό της συζύγου του για να τη βιάζει στον ύπνο της. Το εύρημα αυτό δεν δείχνει απλώς διακίνηση αρρωστημένου περιεχομένου, αλλά πραγματική, ενεργή, οργανωμένη εγκληματική συμπεριφορά με θύματα γυναίκες που συχνά δεν γνωρίζουν καν τι τους έχει συμβεί.

Η υπόθεση θυμίζει αναπόφευκτα την παγκοσμίως γνωστή υπόθεση της Gisèle Pelicot στη Γαλλία. Οι αρχές και η διεθνής δημοσιογραφική κάλυψη έχουν τεκμηριώσει ότι ο Dominique Pelicot χρησιμοποιούσε την πλατφόρμα Coco για να στρατολογεί άνδρες που βίαζαν τη βαριά ναρκωμένη σύζυγό του επί σειρά ετών. Ο ίδιος καταδικάστηκε σε 20 χρόνια κάθειρξης, ενώ δεκάδες ακόμη άνδρες καταδικάστηκαν. Το Coco έκλεισε από τις γαλλικές αρχές το 2024 και, σύμφωνα με την εισαγγελία όπως μεταδόθηκε διεθνώς, είχε συνδεθεί με 23.051 ποινικές υποθέσεις και 480 θύματα. Τον Ιανουάριο του 2025 απαγγέλθηκαν κατηγορίες και στον ιδρυτή της πλατφόρμας.

Η νέα έρευνα δείχνει ότι η υπόθεση Pelicot δεν ήταν ένα μεμονωμένο τέρας της επικαιρότητας, αλλά μέρος ενός ευρύτερου φαινομένου: της ψηφιακής κανονικοποίησης της κακοποίησης. Σε αυτά τα online περιβάλλοντα, ο βιασμός παρουσιάζεται όχι ως έγκλημα, αλλά ως «τεχνικό πρόβλημα» που κάποιοι προσπαθούν να λύσουν με οδηγίες, εμπειρίες, βίντεο και ανταλλαγή «συμβουλών». Η γυναίκα μετατρέπεται σε αντικείμενο, η συναίνεση εξαφανίζεται από τη συζήτηση και η βία οργανώνεται με όρους σχεδόν κοινότητας.

Αυτό που αναφέρει το CNN είναι ότι το σχετικό site είχε πάνω από 60 εκατομμύρια επισκέψεις τον μήνα. Ωστόσο, ανεξάρτητοι fact-checkers, όπως το Snopes και το Yahoo News, διευκρίνισαν ότι ο αριθμός αυτός αφορά το σύνολο των επισκέψεων στη σελίδα και όχι τον αριθμό των χρηστών που παρακολούθησαν ή συμμετείχαν ενεργά σε περιεχόμενο σχετικό με την «Ακαδημία Βιαστών». Παρ’ όλα αυτά, η παρανόηση του αριθμού οδήγησε σε μια εκρηκτική δημόσια συζήτηση, με εκατομμύρια χρήστες στα κοινωνικά δίκτυα να αναπαράγουν την εσφαλμένη εντύπωση ότι «62 εκατομμύρια άνδρες» συμμετείχαν σε μια διαδικτυακή σχολή βιασμού.

Οι γυναίκες που μίλησαν

Οι μαρτυρίες θυμάτων αποκαλύπτουν πόσο δύσκολο είναι να αναγνωριστεί αυτή η μορφή κακοποίησης.

Η Zoe Watts, που ήταν παντρεμένη επί 18 χρόνια και έχει αποκτήσει τέσσερα παιδιά, περιέγραψε πώς ο σύζυγός της της αποκάλυψε ότι τη νάρκωνε και τη βίαζε για χρόνια, ενώ ήταν σοκαρισμένη: «Το είπε μια Κυριακή μετά την εκκλησία, σαν να διάβαζε λίστα για ψώνια. Μου είπε ότι χρησιμοποιούσε τα φάρμακα του γιου μας και με νάρκωνε για χρόνια. Φοβόμαστε να κυκλοφορήσουμε το βράδυ μόνες, φοβόμαστε να περπατάμε στον δρόμο μήπως κάποιος μας επιτεθεί, ακόμα και όταν κάποιος άγνωστός μας κάνει αίτημα φιλίας στο Facebook. Δεν φοβόμαστε αυτόν που κοιμάται δίπλα μας, αλλά ίσως θα έπρεπε».

Φοβούμενη για τα παιδιά της και προσπαθώντας να διαχειριστεί ό,τι είχε μάθει δεν μίλησε αμέσως γι’ αυτό. Έπειτα από μια κρίση πανικού το είπε στην αδερφή της και εκείνη στη μητέρα τους, η οποία κάλεσε την αστυνομία. Το να τον καταγγείλει ήταν αυτό που έπρεπε να κάνει, αλλά ήταν πολύ δύσκολο. Για χρόνια τα παιδιά της ήταν θύματα bullying στο σχολείο, ενώ έπρεπε να εξηγεί πώς μπορεί να υπάρξει κακοποίηση μέσα σε έναν γάμο. «Μου έλεγαν: “Μα είναι ο άντρας σου” ή «Πώς γίνεται να μην το κατάλαβες”. Υπάρχει μια αμφιβολία και μια ντροπή που έρχεται με όλο αυτό. Σκέφτομα ότι έπρεπε να το είχα καταλάβει ή ότι έπρεπε να συνδέσω τα γεγονότα νωρίτερα».

Ο άντρας της καταδικάστηκε σε φυλάκιση 11 ετών, αλλά για εκείνη είναι ακόμη πολύ δύσκολο να μιλά για όσα συνέβησαν.

Η Amanda Stanhope, από την Αγγλία, θυμάται ότι ο σύζυγός της την έπειθε πως «φαντάζεται πράγματα», ενώ εκείνη ξυπνούσε με σημάδια στο σώμα της, χωρίς να θυμάται τίποτα. «Προσπαθούσε να αλλάξει την πραγματικότητα».

Η ιστορία και το θάρρος της Gisele Pelicot τη βοήθησαν να σταθεί στα πόδια της και να αντιμετωπίσει τα όσα της είχαν συμβεί. «Έσπασε τη σιωπή και τη ντροπή. Αφού μπόρεσε εκείνη, θα μπορούσα και εγώ».

Για περίπου πέντε χρόνια υπήρχαν πάρα πολλές φορές που είχε κοιμηθεί χωρίς να θυμάται τίποτα ή είχε ξυπνήσει με τον σύζυγό της να τη βιάζει. Του ζητούσε να σταματήσει μα εκείνος της έκανε gaslighting, δηλαδή άλλαζε την πραγματικότητα και ισχυριζόταν πως δεν συνέβησαν έτσι όπως τα έλεγε εκείνη. «Μου έλεγε πως έπαιρνα πολλά φάρμακα και φαντάζομαι ιστορίες. Μου ελεγε ότι είμαι τρελή. Οπότε ενώ έβλεπα τα σημάδια, υπήρχαν πάνω στο σώμα μου, εκείνος άλλαζε τα δεδομένα και με αμφισβητούσε».

Με τη στήριξη του αδερφού της κατάφερε να τον καταγγείλει στην αστυνομία. Ο πρώην σύντροφος της κατηγορήθηκε για βιασμό και σεξουαλική κακοποίηση. Αυτοκτόνησε πριν ξεκινήσει η δίκη.

Τώρα εκείνη μοιράζεται την ιστορία της στα social media, ως μέρος της διαδικασίας για να το ξεπεράσει, αλλά όπως επισημαίνει το τραύμα είναι πολύ σοβαρό και μεγάλο: «Στα μάτια μου όλοι είναι πιθανοί βιαστές και κακοποιητές. Μου στέρησε την αθωωότητα απέναντι στους ανθρώπους».

Η Valentina μητέρα δύο παιδιών στην Ιταλία, ανακάλυψε βίντεο που είχε τραβήξει ο επί 20 χρόνια σύζυγός της και εξολογήθηκε στο CNN ότι ένιωσε σαν κομμμάτι κρέας. «Δεν θυμάμαι τίποτα, αλλά το τραύμα είναι πάντα εκεί. Ήμουν τυχερή που ανακάλυψα τα βίντεο. Δεν θα μπορούσα να καταλάβω κάτι, γιατί δεν είχα σημάδια. Όσο κι αν προσπαθώ να το αφήσω πίσω είναι πάντα εκεί. Αρκεί ένα κρεβάτι ή μία απλή κάμερα για να μου προκαλέσει άγχος. Ακόμη και μια μυρωδιά μπορεί να με κάνει να ταραχτώ πολύ».

Αν και παρακολουθεί συνεδρίες με ψυχολόγο, το τραύμα είναι έντονο και δυνατό. «Μοιάζω χαρούμενη έξω, αλλά όταν επιστρέφω στο σπίτι πρέπει να αντιμετωπίσω τους εφιάλτες μου ξανά». Ο πρώην σύζυγός της καταδικάστηκε το 2021, αλλά εκείνη ακόμη παλεύει να κατανοήσει το κίνητρό του. Όπως και η Gisele Pelicot, έτσι και εκείνη είπε ότι ο σύζυγός της περνούσε πολλές ώρες στο διαδίκτυο.

Ένα φαινόμενο που δύσκολα καταγράφεται

Η κακοποίηση με χρήση ουσιών, μέσα στο ίδιο σου το σπίτι από τον σύντροφό σου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό αόρατη, καθώς τα θύματα συχνά δεν έχουν μνήμη των γεγονότων, η ντροπή και η αμφιβολία λειτουργούν αποτρεπτικά και τα νομικά συστήματα δεν καταγράφουν ξεχωριστά τέτοιες περιπτώσεις.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, δεν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία, ακριβώς επειδή τα περισσότερα περιστατικά δεν δηλώνονται.

Ειδικοί επισημαίνουν ότι ορισμένες μορφές πορνογραφίας κανονικοποιούν τη βία, οι αλγόριθμοι προωθούν όλο και πιο ακραίο περιεχόμενο και οι πλατφόρμες συχνά δεν λογοδοτούν επαρκώς για το περιεχόμενό τους. Όπως λέει η Clare McGlynn ,καθηγήτρια Νομικής στο Πανεπιστήμιο Durham και ειδική στη βία κατά των γυναικών στο CNN ότι «η αυξανόμενη παρουσία ηδονοβλεπτικού υλικού σε mainstream πορνογραφικές πλατφόρμες ευνοεί και ενθαρρύνει κακοποιητικές συμπεριφορές τόσο online όσο και στην πραγματική ζωή. Πρόκειται για ένα πρόβλημα που πολλοί άνδρες και συνολικά η κοινωνία δεν λαμβάνουν αρκετά σοβαρά».

Από την πλευρά της, η Annabelle Montagne, ψυχολόγος που αξιολόγησε πολλούς από τους κατηγορούμενους στη δίκη Pelicot, ανάμεσά τους και τον ίδιο τον Dominique, επισημαίνει ότι η έλξη αυτών των κοινοτήτων δεν βρίσκεται μόνο στην πράξη της κακοποίησης, αλλά και στη συλλογική δυναμική που τη συνοδεύει.

«Μέσα σε αυτές τις πλατφόρμες υπάρχει μια αίσθηση σχεδόν “αδελφότητας”», αναφέρει, εξηγώντας ότι τα μέλη δημιουργούν δεσμούς που ενισχύουν και επιβεβαιώνουν ναρκισσιστικές ανάγκες.

Ακόμη πιο αιχμηρή είναι η τοποθέτηση της Sandrine Josso, Γαλλίδας βουλευτού που έχει υπάρξει και η ίδια θύμα κακοποίησης με χρήση ουσιών και κατήγγειλε την υπόθεση. Περιγράφει αυτές τις online ομάδες ως «σχολές βίας».

«Θα τις αποκαλούσα ακόμη και διαδικτυακή ακαδημία βιασμού», λέει χαρακτηριστικά. «Υπάρχουν όλα τα “μαθήματα” και οι “ειδικότητες” που χρειάζονται για να γίνει κάποιος ένας “καλός” βιαστής ή σεξουαλικός θηρευτής».

Σύμφωνα με το CNN, η πλατφόρμα Motherless.com, που αναδεικνύει τέτοιοι υλικό συγκεντρώνει περίπου 62 εκατομμύρια επισκέψεις μέσα σε έναν μήνα και φιλοξενεί περισσότερα από 20.000 βίντεο που κατατάσσονται στο sleep content. Πολλά από αυτά τα clips συγκεντρώνουν δεκάδες χιλιάδες προβολές, κάτι που αναδεικνύει όχι μόνο την έκταση του υλικού, αλλά και το επίπεδο αλληλεπίδρασης και αποδοχής που υπάρχει γύρω από αυτό.

Εκείνο που είναι βέβαιο είναι ότι η έμφυλη και σεξουαλική βία δεν περιορίζεται πια μόνο στη φυσική παρουσία του δράστη. Το διαδίκτυο λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής, ως χώρος μύησης, ανταλλαγής υλικού, ενθάρρυνσης και ατιμωρησίας. Και αυτό ίσως είναι το πιο ανησυχητικό στοιχείο: ότι κάποιοι δεν δρουν πια μόνοι, αλλά νιώθουν ότι ανήκουν σε μια κοινότητα που τους εκπαιδεύει, τους επιβεβαιώνει και τους εξοπλίζει.

Για τις γυναίκες που υφίστανται βία στην Ελλάδα, λειτουργεί η γραμμή SOS 15900 όλο το 24ωρο, 365 ημέρες τον χρόνο, ενώ υπάρχει και πανελλαδικό δίκτυο συμβουλευτικών κέντρων και ξενώνων φιλοξενίας.