Δεν κόβουν μόνο την πείνα: Τι δείχνουν οι νέες μελέτες για GLP-1, επιθυμίες και σεξουαλική λειτουργία

 medlabnews.gr iatrikanea

Τα φάρμακα της κατηγορίας GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη και η τιρζεπατίδη, ξεκίνησαν ως φάρμακα για τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και στη συνέχεια άλλαξαν ριζικά τη θεραπευτική προσέγγιση της παχυσαρκίας. Σήμερα όμως η επιστημονική συζήτηση έχει περάσει σε ένα νέο επίπεδο: μήπως τα φάρμακα αυτά δεν επηρεάζουν μόνο την πείνα και το βάρος, αλλά και ευρύτερες συμπεριφορές που σχετίζονται με την επιθυμία, την ανταμοιβή, το αλκοόλ, το κάπνισμα, τα ψώνια, ακόμη και το σεξ;

Η απάντηση, με βάση τα έως τώρα δεδομένα, είναι προσεκτικά θετική: φαίνεται ότι οι GLP-1 αγωνιστές μπορούν να επηρεάσουν κυκλώματα ανταμοιβής στον εγκέφαλο, αλλά τα στοιχεία δεν είναι ακόμη αρκετά ώριμα ώστε να μιλάμε για βέβαιη, προβλέψιμη ή ίδια επίδραση σε όλους τους ανθρώπους. Οι περισσότερες ισχυρές ενδείξεις αφορούν τη μείωση της όρεξης και του βάρους. Οι ενδείξεις για αλλαγές σε εθιστικές συμπεριφορές, libido και σεξουαλική λειτουργία είναι ενδιαφέρουσες, αλλά ακόμη υπό διερεύνηση.

Πώς δρουν τα φάρμακα GLP-1;

Τα GLP-1 φάρμακα μιμούνται ή ενισχύουν τη δράση μιας ορμόνης που συμμετέχει στη ρύθμιση του σακχάρου, της γαστρικής κένωσης και του κορεσμού. Με απλά λόγια, βοηθούν πολλούς ασθενείς να νιώθουν πιο γρήγορα και για περισσότερη ώρα χορτάτοι. Γι’ αυτό και έχουν τόσο μεγάλη επίδραση στην απώλεια βάρους.

Στην Ευρώπη, ο EMA αναφέρει ότι στη μελέτη για το Wegovy οι ασθενείς που έλαβαν σεμαγλουτίδη έχασαν κατά μέσο όρο περίπου 16% του σωματικού τους βάρους στις 68 εβδομάδες, έναντι περίπου 6% στην ομάδα placebo.

Όμως οι υποδοχείς GLP-1 δεν περιορίζονται στο έντερο και στο πάγκρεας. Υπάρχουν και σε περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με την ανταμοιβή, την παρόρμηση και την αναζήτηση ευχαρίστησης. Αυτό εξηγεί γιατί πολλοί ερευνητές εξετάζουν πλέον αν τα ίδια φάρμακα μπορεί να επηρεάζουν και συμπεριφορές όπως η κατανάλωση αλκοόλ, η επιθυμία για γλυκά, το κάπνισμα ή άλλες καταναγκαστικές συμπεριφορές.

Τι δείχνουν οι νέες μελέτες για τη συμπεριφορά;

Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Brain Sciences το 2024 ανέλυσε αναφορές χρηστών από κοινωνικές πλατφόρμες και εξέτασε πιθανές επιδράσεις των GLP-1 αγωνιστών σε ουσίες και συμπεριφορές όπως αλκοόλ, καφεΐνη, νικοτίνη, κάνναβη, ψυχοδιεγερτικά, καταναγκαστικές αγορές και σεξουαλική επιθυμία. Το συμπέρασμα ήταν ότι υπάρχουν ενδείξεις πιθανής μείωσης craving και ορισμένων παρορμητικών ή εθιστικών συμπεριφορών, αλλά απαιτούνται καλύτερα σχεδιασμένες κλινικές μελέτες.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον υπάρχει για το αλκοόλ. Ανασκοπήσεις και νεότερα ανθρώπινα δεδομένα δείχνουν ότι τα GLP-1 φάρμακα μπορεί να μειώνουν την επιθυμία και την κατανάλωση αλκοόλ σε ορισμένους ανθρώπους, χωρίς όμως να έχουν ακόμη καθιερωθεί ως θεραπεία για διαταραχή χρήσης αλκοόλ. Το NIH ανέφερε το 2026 ότι συνδυασμός θεραπείας με GLP-1 και ψυχοκοινωνική υποστήριξη μπορεί να μειώσει τη βαριά κατανάλωση αλκοόλ, αλλά το πεδίο παραμένει ερευνητικό.

Και το σεξ; Αυξάνεται ή μειώνεται η libido;

Εδώ τα δεδομένα είναι πιο σύνθετα. Δεν υπάρχει μία ενιαία απάντηση. Σε ορισμένους χρήστες αναφέρεται αύξηση της σεξουαλικής επιθυμίας, πιθανώς λόγω απώλειας βάρους, καλύτερης εικόνας σώματος, βελτίωσης μεταβολικής υγείας και αυτοπεποίθησης. Σε άλλους αναφέρεται μείωση libido, κόπωση, ναυτία, αλλαγή διάθεσης ή αίσθηση «μειωμένης ανταμοιβής» από δραστηριότητες που παλαιότερα προκαλούσαν ευχαρίστηση.

Έρευνα του Kinsey Institute σε 2.000 single ενήλικες στις ΗΠΑ ανέφερε ότι 59% των χρηστών GLP-1 δήλωσαν επίδραση στη dating ζωή τους και 52% επίδραση στη σεξουαλική ζωή τους. Συγκεκριμένα, 18% ανέφεραν αύξηση σεξουαλικής επιθυμίας, ενώ 16% μείωση· 16% ανέφεραν βελτίωση σεξουαλικής λειτουργίας, ενώ 12% επιδείνωση. Πρόκειται για έρευνα συμπεριφοράς/αυτοαναφοράς, όχι για κλινική απόδειξη αιτιότητας.

Άρα το ασφαλές συμπέρασμα είναι: τα GLP-1 μπορεί να επηρεάζουν τη σεξουαλική ζωή, αλλά η κατεύθυνση της επίδρασης διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Δεν πρέπει να παρουσιάζονται ούτε ως «φάρμακα που αυξάνουν τη libido» ούτε ως «φάρμακα που καταστρέφουν τη libido».

Οι παρενέργειες που έχουν ήδη τεκμηριωθεί

Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι γαστρεντερικές: ναυτία, έμετος, διάρροια, δυσκοιλιότητα και κοιλιακό άλγος. Το Ozempic και το Wegovy καθυστερούν τη γαστρική κένωση, κάτι που μπορεί να επηρεάσει και την απορρόφηση άλλων από του στόματος φαρμάκων.

Στις σοβαρότερες ή ειδικού ενδιαφέροντος ανεπιθύμητες ενέργειες που αναφέρονται στις επίσημες πληροφορίες περιλαμβάνονται οξεία παγκρεατίτιδα, νόσος χοληδόχου κύστης, υπογλυκαιμία ιδίως όταν συνδυάζονται με ινσουλίνη ή σουλφονυλουρίες, νεφρική βλάβη λόγω αφυδάτωσης από εμέτους/διάρροια, καθώς και η ανάγκη προσοχής πριν από γενική αναισθησία λόγω καθυστερημένης γαστρικής κένωσης.

Το 2025 ο EMA ζήτησε να προστεθεί η μη αρτηριτιδική πρόσθια ισχαιμική οπτική νευροπάθεια — NAION — ως πολύ σπάνια ανεπιθύμητη ενέργεια στα προϊόντα που περιέχουν σεμαγλουτίδη, μετά από αξιολόγηση σχετικών δεδομένων. Η συχνότητα χαρακτηρίστηκε πολύ σπάνια, έως 1 ανά 10.000 χρήστες.

Τι γίνεται με την ψυχική διάθεση και τις αυτοκτονικές σκέψεις;

Η συζήτηση για πιθανή σχέση GLP-1 και αυτοκτονικού ιδεασμού προκάλεσε έντονο ενδιαφέρον τα προηγούμενα χρόνια. Η FDA ανακοίνωσε ότι η προκαταρκτική αξιολόγησή της δεν βρήκε στοιχεία ότι η χρήση των GLP-1 φαρμάκων προκαλεί αυτοκτονικές σκέψεις ή πράξεις, αν και συνέχισε την παρακολούθηση των αναφορών.

Νεότερες αναλύσεις δείχνουν συνολικά ότι δεν τεκμηριώνεται σαφής αύξηση κινδύνου αυτοκτονικού ιδεασμού, αλλά το θέμα παραμένει αντικείμενο φαρμακοεπαγρύπνησης, ειδικά σε ασθενείς με προϋπάρχον ψυχιατρικό ιστορικό.

Το μεγάλο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν τα σταματάς;

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η παχυσαρκία είναι χρόνια νόσος. Όταν η φαρμακευτική αγωγή διακοπεί, σε αρκετούς ασθενείς η όρεξη επιστρέφει και μέρος του βάρους επανακτάται, εκτός αν υπάρχει σταθερή αλλαγή στη διατροφή, στη φυσική δραστηριότητα και στη μακροχρόνια παρακολούθηση.

Αυτό είναι και το κρίσιμο σημείο: τα GLP-1 δεν είναι «εύκολη λύση» ούτε αισθητικό shortcut. Είναι ισχυρά φάρμακα, με πραγματικό θεραπευτικό όφελος για κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς, αλλά και με ανεπιθύμητες ενέργειες, κόστος, αντενδείξεις και άγνωστα ακόμη δεδομένα για πολύ μακροχρόνια χρήση σε μαζικό πληθυσμό.

Συμπέρασμα

Τα φάρμακα GLP-1 φαίνεται ότι ανοίγουν μια νέα εποχή στην ιατρική της παχυσαρκίας και του μεταβολισμού. Δεν μειώνουν μόνο την όρεξη. Πιθανώς επηρεάζουν και ευρύτερα κυκλώματα ανταμοιβής, επιθυμίας και συμπεριφοράς. Αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί ορισμένοι χρήστες αναφέρουν λιγότερη επιθυμία για αλκοόλ, γλυκά, κάπνισμα ή καταναγκαστικές συμπεριφορές, αλλά και γιατί άλλοι περιγράφουν αλλαγές στη libido ή στη σεξουαλική λειτουργία.

Η επιστημονική εικόνα όμως δεν είναι ακόμη οριστική. Τα πιο ισχυρά δεδομένα αφορούν την απώλεια βάρους και τη μεταβολική βελτίωση. Τα δεδομένα για συμπεριφορά, εθισμούς και σεξουαλικότητα είναι πολλά υποσχόμενα, αλλά ακόμη ατελή. Γι’ αυτό η χρήση τους πρέπει να γίνεται με ιατρική παρακολούθηση, σωστή επιλογή ασθενούς και ρεαλιστική ενημέρωση για όσα γνωρίζουμε — και κυρίως για όσα ακόμη δεν γνωρίζουμε.

Διαβάστε επισης

Πώς λειτουργεί η σεμαγλουτίδη; Τι παρενέργειες έχει; Τι αισθάνεται αυτός που παίρνει το φάρμακο;