Σούπερ Ελ Νίνιο: Η «θερμοδυναμική βόμβα» του Ειρηνικού που μπορεί να φέρει καύσωνες, ξηρασίες και πλημμύρες

 medlabnews.gr 

Το Ελ Νίνιο φαίνεται πως επιστρέφει και οι διεθνείς μετεωρολογικοί οργανισμοί προειδοποιούν ότι ο πλανήτης πρέπει να προετοιμαστεί για μήνες ακραίων καιρικών φαινομένων. Μια απότομη αλλαγή στο αρχικά δροσερό ξεκίνημα του Ιουνίου, αναμένεται να συμβεί και να επηρεάσει εκατομμύρια ανθρώπους, σημειώνοντας παράλληλα τοπικά ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών για την εποχή.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό, οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας στον τροπικό Ειρηνικό αυξάνονται και υπάρχει περίπου 80% πιθανότητα να αναπτυχθούν συνθήκες Ελ Νίνιο στο διάστημα Ιουνίου–Αυγούστου 2026. Η NOAA, από την πλευρά της, αναφέρει ότι το φαινόμενο είναι πιθανό να εμφανιστεί σύντομα, με 82% πιθανότητα για Μάιο–Ιούλιο 2026 και μεγάλη πιθανότητα να συνεχιστεί και τον χειμώνα 2026–2027.

Το Ελ Νίνιο είναι ένα φυσικό κλιματικό φαινόμενο που χαρακτηρίζεται από ασυνήθιστη θέρμανση των νερών στον κεντρικό και ανατολικό τροπικό Ειρηνικό. Δεν προκαλεί παντού τα ίδια φαινόμενα, αλλά αλλάζει την κυκλοφορία της ατμόσφαιρας και μπορεί να επηρεάσει τη θερμοκρασία, τις βροχοπτώσεις, τους μουσώνες, τις ξηρασίες και τις καταιγίδες σε πολλές περιοχές του κόσμου.

Η ανησυχία είναι μεγαλύτερη επειδή το νέο Ελ Νίνιο έρχεται σε έναν ήδη θερμότερο πλανήτη. Ο WMO προειδοποιεί ότι ένα δυνητικά ισχυρό Ελ Νίνιο μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καύσωνα στην ξηρά και στη θάλασσα, αλλά και να ενισχύσει φαινόμενα όπως ξηρασίες και έντονες βροχοπτώσεις.

Οι πιθανές επιπτώσεις δεν θα είναι ίδιες παντού. Σε ορισμένες περιοχές μπορεί να φέρει έντονες βροχές και πλημμύρες, ενώ σε άλλες ξηρασία, αποτυχία καλλιεργειών και αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιών. Ειδικοί έχουν ήδη επισημάνει αυξημένο κίνδυνο για περιοχές όπως η Νότια Αμερική, η Νότια Ασία, η Ινδονησία, η Αυστραλία, η Κεντρική Αμερική και τμήματα των ΗΠΑ.

Παράλληλα, το 2026 έχει ήδη ξεκινήσει με ανησυχητικά δεδομένα για τις πυρκαγιές. Σύμφωνα με στοιχεία που μετέδωσε το Reuters, από τον Ιανουάριο έως τον Απρίλιο του 2026 είχαν καεί πάνω από 150 εκατομμύρια εκτάρια παγκοσμίως, αριθμός αυξημένος κατά 20% σε σχέση με το προηγούμενο ρεκόρ. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η ενίσχυση του Ελ Νίνιο μπορεί να επιδεινώσει περαιτέρω την κατάσταση καθώς προχωρά το καλοκαίρι στο βόρειο ημισφαίριο.

Ο όρος «σούπερ Ελ Νίνιο» χρησιμοποιείται όταν το φαινόμενο προβλέπεται ή εξελίσσεται σε πολύ ισχυρή μορφή. Οι επίσημοι οργανισμοί επιβεβαιώνουν υψηλή πιθανότητα επιστροφής του Ελ Νίνιο, αλλά η ακριβής έντασή του παραμένει ακόμη αβέβαιη. Το NOAA διατηρεί κατάσταση El Niño Watch, δηλαδή επιτήρηση για πιθανή ανάπτυξη του φαινομένου, όχι πλήρη τελική επιβεβαίωση μέγιστης έντασης.

Το Ελ Νίνιο από μόνο του δεν είναι «κλιματική αποκάλυψη». Όμως σε συνδυασμό με την ανθρωπογενή υπερθέρμανση, τις ήδη υψηλές θερμοκρασίες των ωκεανών και τα ακραία καιρικά επεισόδια των τελευταίων ετών, μπορεί να λειτουργήσει σαν επιταχυντής κινδύνου.

Με απλά λόγια: ο Ειρηνικός θερμαίνεται, η ατμόσφαιρα αντιδρά και ο κόσμος μπαίνει σε περίοδο αυξημένης κλιματικής αστάθειας. Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν αν πρόκειται για ένα μέτριο Ελ Νίνιο ή για ένα από τα ισχυρότερα φαινόμενα των τελευταίων δεκαετιών.

Το χειρότερο Ελ Νίνιο του 20ού αιώνα

Το 1982–83, το εντονότερο Ελ Νίνιο του 20ού αιώνα προκάλεσε ακραία καιρικά φαινόμενα σε ολόκληρο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων πλημμυρών στον Αμερικανικό Ειρηνικό και στις νότιες Ηνωμένες Πολιτείες, και ξηρασιών στη βορειοανατολική Βραζιλία και την Ινδονησία. Προκάλεσε επίσης έναν πολύ ήπιο χειμώνα στα μεσαία γεωγραφικά πλάτη της Ευρώπης, της Ασίας και της Βόρειας Αμερικής.

Από εκείνο το σημείο και μετά παρατηρήθηκε ότι, κατά διαστήματα, οι θερμοκρασίες στον ισημερινό Ειρηνικό παρουσίαζαν επίσης μια αρνητική ανωμαλία, δηλαδή ήταν χαμηλότερες από τις φυσιολογικές. Ταυτόχρονα, το σύστημα υψηλής πίεσης του νότιου Ειρηνικού ενισχυόταν, μαζί με τους εμπορικούς ανέμους. Αυτή η κατάσταση ήταν το αντίθετο του Ελ Νίνιο και ονομάστηκε Λα Νίνια.

Εν ολίγοις, το Ελ Νίνιο φέρνει θερμά νερά και αστάθεια, ενώ η Λα Νίνια φέρνει ψυχρότερα από τα φυσιολογικά νερά και μεγαλύτερη σταθερότητα στον Ισημερινό, τη Χιλή και το Περού. Αυτά τα φαινόμενα σχηματίζουν επαναλαμβανόμενους κύκλους, χωρίς όμως να συμβαίνουν σε σταθερές χρονικές περιόδους.

Το τελευταίο έντονο Ελ Νίνιο του 20ού αιώνα σημειώθηκε το 1997–98, προκαλώντας σοβαρές πλημμύρες στην Καλιφόρνια. Έλαβε ευρεία κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης, καθώς οι καταστροφές συνέβησαν στις ΗΠΑ.

Πώς θα μπορούσε να συμπεριφερθεί το επόμενο έντονο Ελ Νίνιο;

Ένα σούπερ-Ελ Νίνιο θα οδηγούσε αναμφίβολα, αν όχι το 2026, σίγουρα το 2027, σε μια υψηλότερη παγκόσμια μέση θερμοκρασία – λίγα δέκατα του βαθμού πάνω από ό,τι θα αναμενόταν δεδομένου του τρέχοντος ρυθμού υπερθέρμανσης του πλανήτη. Θα υπήρχαν επίσης έντονες βροχοπτώσεις στις προαναφερθείσες χώρες των Άνδεων, στην περιοχή Μαρ ντελ Πλάτα της Αργεντινής, στην Ανατολική Αφρική και σε τμήματα των νότιων Ηνωμένων Πολιτειών, με σοβαρές ξηρασίες στη Νοτιοανατολική Ασία, σε τμήματα της Αυστραλίας και στη βορειοανατολική Βραζιλία.

Στη λεκάνη της Μεσογείου, ο κύκλος Ελ Νίνιο-Λα Νίνια είναι ασθενέστερος, κυρίως λόγω των μοναδικών γεωγραφικών χαρακτηριστικών της περιοχής. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια ενός πολύ ισχυρού φαινομένου Ελ Νίνιο, μπορεί να αναμένει υψηλότερες από τις φυσιολογικές θερμοκρασίες, και ίσως μεγαλύτερη πιθανότητα ακραίων βροχοπτώσεων.

Σε κάθε περίπτωση, αυτό που κάποτε φαινόταν ως ένα φαινόμενο περιορισμένο στα αλιευτικά πεδία του Περού είναι σήμερα γνωστό ως μια παγκόσμια αλληλεπίδραση μεταξύ ατμόσφαιρας και ωκεανού, με επιπτώσεις που μπορεί να είναι καταστροφικές σε περιοχές μακριά από την πηγή του.