Η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία για την Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος: «Προτεραιότητα ο έλεγχος του άσθματος»

medlabnews.gr iatrikanea

«Προτεραιότητα ο έλεγχος του άσθματος» είναι το μήνυμα που προβάλλει η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία – ΕΠΕ στο πλαίσιο της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας Άσθματος, 5 Μαΐου 2026.

Η Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος καθιερώθηκε το 1998 από την Παγκόσμια Πρωτοβουλία για το Άσθμα (GINA) και έκτοτε κάθε χρόνο, την πρώτη Τρίτη του Μαΐου πραγματοποιούνται πολλές και σημαντικές δράσεις ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης για το άσθμα σε όλο τον κόσμο.

Συμμετέχοντας στις δράσεις της Παγκόσμιας Ημέρας, η Ομάδα Εργασίας για το Βρογχικό Άσθμα της ΕΠΕ δημιούργησε τέσσερα (4) ενημερωτικά βίντεο σχετικά με: τους παράγοντες κινδύνου (όπως το κάπνισμα, η ρύπανση της ατμόσφαιρας, τα αλλεργιογόνα), την πρόληψη ιογενών λοιμώξεων του αναπνευστικού μέσω εμβολιασμού, καθώς επίσης και τον έλεγχο του άσθματος με τη χρήση των εισπνεόμενων αντιασθματικών φαρμάκων. Τα βίντεο θα προβληθούν στη σελίδα της Επιστημονικής Εταιρείας στο facebook.

Το βρογχικό άσθμα είναι μια νόσος που επηρεάζει περί τα 300 εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο και προκαλεί περίπου 1.000 θανάτους ημερησίως, αναφέρει ο Πέτρος Μπακάκος, Καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ, Διευθυντής Α΄ Πανεπιστημιακής Πνευμονολογικής Κλινικής ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία», Γενικός Γραμματέας ΕΠΕ. «Ο επιπολασμός του αυξάνεται σε πολλές χώρες, ιδιαίτερα στα παιδιά. Το άσθμα επηρεάζει σοβαρά την ποιότητα ζωής των πασχόντων. Επίσης, το κόστος της θεραπείας αυξάνεται τόσο για τα συστήματα υγείας όσο και για τους ασθενείς. Οι προκλήσεις στη διαχείριση του άσθματος διαφέρουν ανάλογα με τις γεωγραφικές περιοχές και τα συστήματα υγείας».

Παρά τις σημαντικές προσπάθειες των τελευταίων 30 ετών να βελτιωθεί η φροντίδα των ασθματικών και η διαθεσιμότητα αποτελεσματικών θεραπειών, πολλοί πάσχοντες δεν έχουν ευεργετηθεί από αυτές τις προόδους επισημαίνει ο κ. Μπακάκος. «Αρκετοί ζουν σε περιοχές με ανεπαρκείς ιατρικές υπηρεσίες και περιορισμένες οικονομικές παροχές, όπου δεν υπάρχει πρόσβαση σε εισπνεόμενες θεραπείες με κορτικοστεροειδή που αποτελούν τον θεμέλιο λίθο της θεραπείας των ασθματικών, ανεξαρτήτως βαρύτητας του άσθματος. Η ανάγκη επαρκούς και ανεμπόδιστης πρόσβασης στις εισπνεόμενες θεραπείες πρέπει να προτεραιοποιηθεί από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς και ειδικά τους κατασκευαστές των εισπνευστικών συσκευών».

Τόσο το ενεργητικό όσο και το παθητικό κάπνισμα αποτελούν έναν από τους κύριους παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση και την επιδείνωση του άσθματος επισημαίνει η Παρασκευή Κατσαούνου, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Μονάδα Πνευμονολογίας και Αναπνευστικής Ανεπάρκειας Α΄ΚΕΘ ΓΝΑ «Ευαγγελισμός», Μέλος Δ.Σ. ΕΠΕ. «Το κάπνισμα επιδεινώνει τον έλεγχο του άσθματος, καθώς οι καπνιστές εμφανίζουν μειωμένη ανταπόκριση στα φάρμακα, χρειάζονται υψηλότερες δόσεις εισπνεόμενων κορτικοστεροειδών, έχουν περισσότερες παροξύνσεις, περισσότερες νοσηλείες, περισσότερο άγχος, παρουσιάζουν συχνότερα κατάθλιψη και έχουν χειρότερη ποιότητα ζωής». Επιπροσθέτως, τονίζει η κα Κατσαούνου, το κάπνισμα προκαλεί ευπάθεια στις λοιμώξεις, επιταχύνει την πτώση της αναπνευστικής λειτουργίας και μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της αναστρεψιμότητας της απόφραξης των αεραγωγών, καθώς και σε μοιραίο άσθμα. «Σημαντικά στοιχεία δείχνουν ότι η απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους σε Ευρώπη, ΗΠΑ και Καναδά έχει χειροπιαστά θετικά αποτελέσματα, καθώς συνδέεται με μείωση των παροξύνσεων άσθματος κατά 10%. Το ηλεκτρονικό τσιγάρο αυξάνει τη βρογχική υπεραντιδραστικότητα και επιδεινώνει το βρογχικό άσθμα. Συνοψίζοντας, ο ασθματικός καπνιστής στερεί από τον εαυτό του τη δυνατότητα ελέγχου ενός νοσήματος που στην πλειονότητα των περιπτώσεων μπορεί να ελεγχθεί».

«Η Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος αποτελεί μια σημαντική υπενθύμιση ότι το άσθμα δεν είναι απλώς μια νόσος που πλήττει τον άνθρωπο, αλλά συνδέεται στενά με το περιβάλλον στο οποίο ζούμε» επισημαίνει η Ευαγγελία Φούκα, MD, PhD, MSc, Επίκουρη Καθηγήτρια Πνευμονολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Β’ Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν», Υπεύθυνη Ομάδας Εργασίας Βρογχικού Άσθματος ΕΠΕ. «Η ατμοσφαιρική ρύπανση, ιδιαίτερα τα αιωρούμενα σωματίδια, το όζον και τα καυσαέρια, συμβάλλουν τόσο στην εμφάνιση όσο και στην επιδείνωση του άσθματος, προκαλώντας φλεγμονή των αεραγωγών και αυξημένη βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή επηρεάζει την παραγωγή και τη διασπορά αλλεργιογόνων, όπως η γύρη, παρατείνοντας τις περιόδους έκθεσης και ενισχύοντας τη βαρύτητα των συμπτωμάτων».

Εξηγώντας περαιτέρω τη θέση αυτή, η κα Φούκα αναφέρει ότι «φαινόμενα όπως η μεταφορά σκόνης (π.χ. σαχαριανή σκόνη) και η αυξημένη υγρασία μπορούν να επιδεινώσουν τις κρίσεις άσθματος, αυξάνοντας τα περιστατικά προσέλευσης σε νοσοκομεία. Η προστασία της ποιότητας του αέρα και η μείωση της έκθεσης σε αλλεργιογόνα αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για τη βελτίωση της υγείας των ασθενών. Η αντιμετώπιση του άσθματος απαιτεί όχι μόνο σωστή θεραπεία, αλλά και συλλογική δράση για ένα καθαρότερο και υγιέστερο περιβάλλον».

Ως μια σύνθετη χρόνια φλεγμονώδη νόσο των αεραγωγών με σημαντικό κοινωνικό και κλινικό αποτύπωμα χαρακτηρίζει το άσθμα ο Κωνσταντίνος Σάμιτας, Πνευμονολόγος - Φυματιολόγος, Επιμελητής Α΄ ΕΣΥ, 7η Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία», Υπεύθυνος Ομάδας Εργασίας Βρογχικού Άσθματος ΕΠΕ. «Η αποφυγή των παροξύνσεων, οι οποίες συνδέονται με οξεία επιβάρυνση της πνευμονικής λειτουργίας, αυξημένη νοσηρότητα και επιδείνωση της ποιότητας ζωής των ασθενών με άσθμα, αποτελεί βασικό στόχο στη διαχείρισή του. Οι ιογενείς λοιμώξεις του αναπνευστικού συγκαταλέγονται στους κυριότερους εκλυτικούς παράγοντες σοβαρών παροξύνσεων».

Στο πλαίσιο αυτό, καταλήγει ο κ. Σάμιτας, η στρατηγική οχύρωση των ασθενών μέσω του εμβολιασμού κρίνεται επιβεβλημένη. «Η ανοσοποίηση έναντι της εποχικής γρίπης, της COVID-19, αλλά και η ενσωμάτωση του νέου εμβολίου έναντι του ιού RSV στις ενδείξεις των ενηλίκων, σε συνδυασμό με τον εμβολιασμό για μη ιογενείς νόσους όπως για τον πνευμονιόκοκκο, αποτελούν αδιαπραγμάτευτο πυλώνα πρόληψης. Η θωράκιση αυτή μειώνει δραστικά την πιθανότητα κλινικής επιδείνωσης και διασφαλίζει τον βέλτιστο έλεγχο της νόσου. Προτρέπουμε τους ασθενείς να συνεργάζονται στενά με τον Πνευμονολόγο τους, να ενημερώνονται για το άσθμα τους και τα προληπτικά μέτρα που μπορούν να λάβουν μαζί. Γιατί η ελεύθερη αναπνοή είναι δικαίωμα όλων μας».

Το άσθμα είναι μια συχνή χρόνια πάθηση, η οποία μπορεί να ελεγχθεί αποτελεσματικά με την κατάλληλη θεραπεία εξηγεί η Μαρία Καλλιέρη, Πνευμονολόγος - Φυματιολόγος, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Επικουρική Επιμελήτρια, Β’ Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν», και Early Career Member Ομάδας Εργασίας Βρογχικού Άσθματος ΕΠΕ. «Η βάση της αντιμετώπισης είναι τα εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή, που μειώνουν τη φλεγμονή στους αεραγωγούς, σε συνδυασμό με τα βρογχοδιασταλτικά φάρμακα που συμβάλλουν στη χαλάρωση των μυών των αεραγωγών και στη βελτίωση της αναπνοής. Ωστόσο, η πρόσβαση σε αυτά τα φάρμακα δεν είναι πάντα δεδομένη, λόγω οικονομικών περιορισμών, γεωγραφικών ανισοτήτων και ανεπαρκούς ενημέρωσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ασθενείς καθυστερούν να προμηθευτούν τη θεραπεία τους ή τη διακόπτουν, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε επιδείνωση της νόσου και αυξημένο κίνδυνο παροξύνσεων». Η τακτική παρακολούθηση από τον Πνευμονολόγο είναι καθοριστική, καθώς μέσω της συνταγογράφησης διασφαλίζεται η κατάλληλη θεραπεία. Η ενημέρωση, η πρόσβαση και η συνεργασία ασθενών και ιατρών είναι βασικές προϋποθέσεις για τον έλεγχο του άσθματος, που αποτελεί δικαίωμα όλων, τονίζει η κα Καλλιέρη.

Οι δράσεις ενημέρωσης της Ομάδας Εργασίας για το Βρογχικό Άσθμα της ΕΠΕ, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος, πραγματοποιούνται με την ευγενική χορηγία των εταιρειών: AstraZeneca, Chiesi Hellas, Elpen, GSK, Guidotti Hellas, Menarini Hellas, Pfizer Hellas.

7χρονος κατάπιε ελατήριο γόμας και του σφηνώθηκε στον πνεύμονα – Το λάθος δευτερολέπτων που μπορεί να απειλήσει ένα παιδί

 medlabnews.gr iatrikanea

Ένα απίστευτο και άκρως επικίνδυνο περιστατικό σημειώθηκε με ένα αγόρι μόλις 7 ετών, το οποίο κατάπιε —στην πραγματικότητα εισρόφησε— ένα μικρό μεταλλικό ελατήριο από γομολάστιχα, με αποτέλεσμα αυτό να σφηνωθεί στον δεξιό του πνεύμονα.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έγιναν γνωστές, το παιδί είχε βάλει στο στόμα του μηχανισμό από γόμα που περιείχε ελατήριο. Το αντικείμενο δεν κατέληξε στο στομάχι, όπως ίσως θα φανταζόταν κανείς, αλλά πέρασε στους αεραγωγούς και έφτασε στον δεξιό κύριο βρόγχο. Το παιδί μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο από τους γονείς του, καθώς παρουσίασε έντονο βήχα και ήπια αναπνευστικά συμπτώματα.

Η ακτινογραφία έδειξε ότι το ελατήριο είχε σφηνωθεί στον δεξιό πνεύμονα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, το αντικείμενο είχε μήκος περίπου 12 χιλιοστά και διάμετρο 5 χιλιοστά, μέγεθος αρκετά μικρό ώστε να εισέλθει στους αεραγωγούς, αλλά αρκετά επικίνδυνο ώστε να προκαλέσει απόφραξη, φλεγμονή ή σοβαρή αναπνευστική επιπλοκή.

Το περιστατικό αντιμετωπίστηκε ιατρικά με αφαίρεση του ξένου σώματος από τον πνεύμονα. Τέτοιες περιπτώσεις θεωρούνται επείγουσες, γιατί ένα ξένο σώμα στους βρόγχους μπορεί να προκαλέσει απόφραξη, επίμονο βήχα, συριγμό, δύσπνοια, υποτροπιάζουσες λοιμώξεις ή ακόμη και απειλητική για τη ζωή κατάσταση, ανάλογα με το σημείο όπου έχει σφηνωθεί. Η εισρόφηση ξένου σώματος στα παιδιά μπορεί να εμφανιστεί με αιφνίδιο πνιγμονικό επεισόδιο, βήχα, δυσκολία στην αναπνοή, συριγμό ή μείωση του αναπνευστικού ψιθυρίσματος από τη μία πλευρά.

Το ύπουλο σε αυτά τα περιστατικά είναι ότι μερικές φορές το παιδί μετά το αρχικό επεισόδιο φαίνεται να ηρεμεί. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος πέρασε. Στην εισρόφηση ξένου σώματος μπορεί να υπάρξει αρχικά έντονος βήχας ή πνιγμονή, έπειτα μια φαινομενικά ήρεμη φάση, και αργότερα επιπλοκές όπως λοίμωξη ή επίμονα αναπνευστικά συμπτώματα.

Οι γονείς πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί όχι μόνο με τρόφιμα όπως ξηροί καρποί, σταφύλια, καραμέλες ή μικρά σκληρά κομμάτια τροφής, αλλά και με μικροαντικείμενα που υπάρχουν καθημερινά στο σπίτι, στο σχολείο ή στην κασετίνα ενός παιδιού: καπάκια, μικρά εξαρτήματα παιχνιδιών, ελατήρια, μύτες μηχανικών μολυβιών, κομμάτια γόμας, χάντρες, μπαταρίες κουμπιά και μικρούς μαγνήτες.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν το παιδί έχει τη συνήθεια να βάζει αντικείμενα στο στόμα του, όταν παίζει ενώ τρώει ή όταν γελάει, τρέχει ή μιλάει με κάτι στο στόμα. Ακόμη και ένα αντικείμενο λίγων χιλιοστών μπορεί να περάσει λάθος δρόμο και να καταλήξει στην τραχεία ή στους βρόγχους.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι οι γονείς πρέπει να αναζητούν άμεσα ιατρική βοήθεια όταν ένα παιδί παρουσιάσει ξαφνικό έντονο βήχα, πνιγμονή, δυσκολία στην αναπνοή, συριγμό, αλλαγή στη φωνή, κυάνωση, επίμονο βήχα μετά από παιχνίδι ή υποψία ότι έβαλε κάτι μικρό στο στόμα. Ακόμη και αν το παιδί φαίνεται καλύτερα λίγα λεπτά αργότερα, η υποψία εισρόφησης πρέπει να αξιολογείται από γιατρό.

Το περιστατικό του 7χρονου δείχνει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι ο κίνδυνος δεν βρίσκεται μόνο στα μεγάλα και εμφανώς επικίνδυνα αντικείμενα. Μερικές φορές, ένα απλό σχολικό αξεσουάρ, όπως μια γόμα με μηχανισμό, μπορεί να μετατραπεί σε απειλή για τη ζωή ενός παιδιού μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.

Τι να προσέχουν οι γονείς

Μην αφήνετε μικρά παιδιά να παίζουν με μικρά εξαρτήματα ή αντικείμενα που μπορούν να αποσπαστούν. Ελέγχετε σχολικά είδη, παιχνίδια, γόμες, μηχανικά μολύβια και καπάκια. Μάθετε στα παιδιά να μη βάζουν ποτέ αντικείμενα στο στόμα τους. Δώστε ιδιαίτερη προσοχή σε αιφνίδιο βήχα ή πνιγμονή, ειδικά όταν το παιδί έπαιζε ή κρατούσε μικρό αντικείμενο. Σε κάθε υποψία εισρόφησης, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.

Πνευμονική υπέρταση: η σοβαρή νόσος που συχνά καθυστερεί να διαγνωστεί

επιμέλεια Κωνσταντίνου Λούβρου, M.D., medlabnews.gr

Η Πνευμονική Υπέρταση (ΠΥ)

Η πνευμονική υπέρταση είναι μια σπάνια, σοβαρή και προοδευτική νόσος της καρδιάς και των πνευμόνων, στην οποία αυξάνεται η πίεση στις πνευμονικές αρτηρίες. Τα πρώτα συμπτώματα, όπως δύσπνοια, λαχάνιασμα, σφίξιμο στο στήθος, μελάνιασμα και κόπωση, μπορεί να είναι ήπια και να μπερδευτούν με άσθμα ή άλλες συχνές παθήσεις. Το άρθρο εξηγεί τι είναι η πνευμονική υπέρταση, ποιες μορφές υπάρχουν, πώς επηρεάζει τους ασθενείς και ποιες θεραπευτικές επιλογές χρησιμοποιούνται σήμερα.

 Η Πνευμονική Υπέρταση (ΠΥ) είναι μια σπάνια, σοβαρή, προοδευτική και απειλητική για τη ζωή νόσος της καρδιάς και των πνευμόνων, στην οποία η πίεση του αίματος στις πνευμονικές αρτηρίες είναι πάνω από 25 mm Hg (χιλιοστά στήλης υδραργύρου) και η οποία μπορεί να οδηγήσει σε  ανεπάρκεια της δεξιάς κοιλίας της καρδιάς και θάνατο. H νόσος αυτή εξελίσσεται ταχύτατα με σοβαρό αντίκτυπο στους πάσχοντες και στις οικογένειές τους. Επειδή πολλά από τα αρχικά συμπτώματα της ΠΥ – 

• δύσπνοια, 
• λαχάνιασμα, 
• αίσθημα σύσφιξης στον θώρακα, 
• μελάνιασμα χειλιών και άκρων καθώς και 
• κόπωση -

είναι ήπια και μη ειδικά, με αποτέλεσμα να μπερδεύονται με κοινές διαγνώσεις, όπως π.χ το άσθμα, η διάγνωση γίνεται συχνά όταν η νόσος έχει γίνει ήδη πολύ σοβαρή.

Το ευτύχημα είναι ότι η ιδιοπαθής πνευμονική υπέρταση είναι σπάνια νόσος. Υπολογίζεται ότι στη χώρα μας σήμερα πάσχουν περί τα 1.000 άτομα.

H Πνευμονική Υπέρταση ταξινομείται κλινικά σε 5 ομάδες σύμφωνα με το αίτιο στο οποίο οφείλεται. Η επίδραση της νόσου σε κάθε ασθενή διαφοροποιείται ανάλογα με το υποκείμενο αίτιο της νόσου, την έγκαιρη διάγνωση και την ουσιαστική έναρξη θεραπείας. 

Η Χρόνια Θρομβοεμβολική ΠΥ, κατά την οποία υπάρχει θρομβοεμβολική απόφραξη των πνευμονικών αγγείων, είναι η μόνη μορφή η οποία έχει ενδεδειγμένη θεραπεία σε ποσοστό 60%, την Πνευμονική Ενδαρτηρεκτομή, μία χειρουργική επέμβαση κατά την οποία τα αγγεία των πνευμόνων καθαρίζονται από θρόμβους και ουλώδη ιστό. Στους ασθενείς αυτούς που χειρουργούνται , αλλά εξακολουθεί να υπάρχει εμμένουσα ή υποτροπιάζουσα ΧΘΠΥ μετά τη χειρουργική θεραπεία, καθώς και σε εκείνους που έχουν κριθεί ως μη χειρουργήσιμοι από εξειδικευμένα κέντρα, υπάρχει πλέον εγκεκριμένη φαρμακευτική αγωγή. 

Η πνευμονική αρτηριακή υπέρταση ΠΑΥ είναι μία σπάνια νόσος και επηρεάζει περίπου 15-52 άτομα ανά εκατομμύριο πληθυσμού σε παγκόσμιο επίπεδο. Είναι πιο διαδεδομένη σε νέες γυναίκες από ότι σε άνδρες και σε ποσοστό 30-50%, η ΠΑΥ είναι άγνωστης αιτιολογίας. Πέντε γονίδια που αυξάνουν τον κίνδυνο για την εμφάνιση ΠΑΥ ανακάλυψε μια διεθνής επιστημονική ομάδα.
Με μόνη θεραπευτική επιλογή τη μεταμόσχευση πνευμόνων, μια εξαιρετικά δύσκολη επέμβαση η οποία δεν πραγματοποιείται στην Ελλάδα και η δυνατότητα πρόσβασης των Ελλήνων ασθενών στο αρμόδιο μεταμοσχευτικό κέντρο στην Ευρώπη να μην είναι εφικτή, ακόμα και σήμερα η θνησιμότητα των ασθενών με ΠΑΥ παραμένει σε υψηλά επίπεδα και εξακολουθεί να είναι 15 % στο 1 έτος και 32 % στα 3 χρόνια μετά τη διάγνωση. 

Η πνευμονική υπέρταση είναι ανίατη κατάσταση, αλλά η θεραπεία μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα και να βοηθήσει να την διαχειριστείτε όσο καλύτερα γίνεται.

Όμως, όλα τα είδη της ΠΥ αντιμετωπίζονται και πολλές φορές αντιμετωπίζονται ουσιαστικά με τη θεραπεία του βασικού αιτίου που την προκαλεί. Σήμερα ευτυχώς με τα νεότερα φάρμακα που χρησιμοποιούνται, φαίνεται ότι και η ποιότητα ζωής των αρρώστων και το προσδόκιμο επιβίωσής τους βελτιώνονται. Βασικά φάρμακα θεωρούνται η προστακυκλίνη και τα συνθετικά ανάλογά της καθώς και οι ανταγωνιστές της ενδοθηλίνης. Τα φάρμακα αυτά, με το να προκαλούν αγγειοδιαστολή ή να δεσμεύουν τους παράγοντες που προκαλούν αγγειοσύσπαση, βοηθούν στην καλύτερη αιμάτωση των πνευμόνων.

Ένα φάρμακο πολύ γνωστό η σιδεναλφίλη (Viagra) έχει αποδειχτεί ότι βελτιώνει τα ενοχλήματα των αρρώστων με πρωτοπαθή πνευμονική υπέρταση και την ποιότητα της ζωής τους και πιθανόν να αποδειχθεί στο μέλλον ότι επηρεάζει και το προσδόκιμο επιβίωσης, ανάλογα με τη δοσολογία.

Τέλος, ριζική θεραπευτική αντιμετώπιση της πρωτοπαθούς (ιδιοπαθούς) υπέρτασης αποτελεί η καρδιοπνευμονική μεταμόσχευση.

Η μεταμόσχευση των πνευμόνων συνδυάζεται συνήθως με μεταμόσχευση καρδιάς, εάν η καρδιά έχει υποστεί βλάβες λόγω της πνευμονικής υπέρτασης. Η επιβίωση των μεταμοσχευμένων είναι εντυπωσιακή και κυμαίνεται περί το 70%.

Με απλά λόγια, σήμερα ο άρρωστος με πρωτοπαθή (ιδιοπαθή) πνευμονική υπέρταση όχι μόνο δεν είναι καταδικασμένος όπως άλλοτε, αλλά προσβλέπει στο μέλλον με αισιοδοξία.

5η Μαΐου: Παγκόσμια Ημέρα Πνευμονικής Υπέρτασης

Η Παγκόσμια Ημέρα Πνευμονικής Υπέρτασης στρέφει την παγκόσμια προσοχή στην σημασία της βελτίωσης της ποιότητας ζωής και της αύξησης του προσδόκιμου ζωής των περισσότερων από 25 εκατομμύρια ανθρώπων, που ζουν με πνευμονική υπέρταση παγκοσμίως. Η 5η Μαΐου επιλέχθηκε ως Παγκόσμια Ημέρα Πνευμονικής Υπέρτασης, επειδή είναι η ημέρα μνήμης του θανάτου του πρώτου παιδιού στην Ισπανία από πνευμονική υπέρταση πάνω από 30 χρόνια πριν. Σκοπός σε κάθε Παγκόσμια Ημέρα Πνευμονικής Υπέρτασης είναι να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση του καθενός μας, ξεχωριστά, και της κοινωνίας στο σύνολό της, σχετικά με αυτήν την σοβαρή ασθένεια που τόσο συχνά διαγιγνώσκεται λανθασμένα, ή με πολύ μεγάλη καθυστέρηση.

Πρώτη δημοσίευση: Μάιος 2018 — MEDLABNEWS.GR | Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Λούβρος, M.D.

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 5 Μαΐου 2026

«Μερικές φορές είναι Πνευμονική Υπέρταση»: Πάνω από 25 εκατ. πάσχοντες παγκοσμίως

medlabnews.gr iatrikanea

Στις 5 Μαΐου περισσότεροι από 80 οργανισμοί σε όλο τον κόσμο συμμετέχουν στις δραστηριότητες της Παγκόσμιας Ημέρας Πνευμονικής Υπέρτασης με σκοπό την ενίσχυση της ευαισθητοποίησης τόσο των ιατρών όσο και της κοινωνίας σε ότι αφορά το συγκεκριμένο νόσημα.

Η Παγκόσμια Ημέρα Πνευμονικής Υπέρτασης στρέφει την παγκόσμια προσοχή στη σημασία της βελτίωσης της ποιότητας ζωής και της αύξησης του προσδόκιμου επιβίωσης των περισσότερων από 25 εκατομμύρια ανθρώπων που πάσχουν από Πνευμονική Υπέρταση (ΠΥ).

Η ΠΥ είναι μια σύνθετη, προοδευτικά επιδεινούμενη, νόσος που προσβάλλει άτομα όλων των ηλικιών και κοινωνικών στρωμάτων. Εμφανίζεται όταν τα αγγεία των πνευμόνων αναδιαμορφώνονται και στενεύουν με αποτέλεσμα οι δεξιές καρδιακές κοιλότητες να βρίσκουν αυξημένες αντιστάσεις προκειμένου να στείλουν αίμα στους πνεύμονες. Αυτό προοδευτικά οδηγεί σε Δεξιά Καρδιακή Ανεπάρκεια και θάνατο.

Ο όρος πνευμονική υπέρταση είναι γενικός και αναφέρεται σε υψηλή πίεση στα αγγεία των πνευμόνων η οποία μπορεί να οφείλεται σε διάφορα αίτια. Υπάρχουν 5 ομάδες ΠΥ που καθορίζονται από διαφορετικά αίτια.

Τα συμπτώματα της νόσου κατά την εμφάνιση της είναι κυρίως δύσπνοια και εύκολη κόπωση και ίσως θωρακικός πόνος. Τα συμπτώματα αυτά είναι μη ειδικά και κοινά σε πολλά άλλα αναπνευστικά ή καρδιολογικά νοσήματα. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα για πολλούς ασθενείς να καθυστερεί η διάγνωση και βέβαια η θεραπεία για μήνες ή και χρόνια.

Έτσι, με σκοπό να υπογραμμίσει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς προκειμένου να έχουν μια ακριβή και έγκαιρη διάγνωση, το μήνυμα του φετινού εορτασμού της Παγκόσμιας Μέρας Πνευμονικής Υπέρτασης είναι:

«Μερικές φορές είναι Πνευμονική Υπέρταση»

Η Ομάδα Εργασίας για τα νοσήματα της Πνευμονικής Κυκλοφορίας της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας με εκπαιδευτικές και ενημερωτικές δραστηριότητες ενώνει τη φωνή της με αυτή όλου του κόσμου ώστε να πέσει φως στο απογοητευτικό και τρομακτικό ταξίδι των ασθενών που συχνά πορεύονται με λανθασμένη διάγνωση.

Η ΕΓΚΑΙΡΗ διάγνωση και η θεραπευτική αντιμετώπιση της Πνευμονικής Υπέρτασης είναι η σημαντικότερη παρέμβαση στην προσπάθεια βελτίωσης της φυσικής πορείας της νόσου.

Επαγρυπνούμε και ενημερώνουμε για να γιορτάζουμε τις ζωές όσων ζουν με ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ.

Για την Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία

Ομάδα Εργασίας «Φυσιολογία & Παθοφυσιολογία του Αναπνευστικού Συστήματος - Πνευμονική Κυκλοφορία – Αποκατάσταση»

Δύσπνοια: αιτίες, πότε είναι επικίνδυνη και πότε πρέπει να πάτε σε νοσοκομείο

του Κώστα Λούβρου, M.D., medlabnews.gr iatrikanea

Η δύσπνοια είναι το δυσάρεστο αίσθημα ότι “δεν φτάνει ο αέρας” και μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά ή να εγκαθίσταται σταδιακά με τον χρόνο. Το άρθρο εξηγεί ποιες είναι οι πιο συχνές αιτίες της δύσπνοιας, πότε το σύμπτωμα μπορεί να κρύβει σοβαρό πρόβλημα από πνεύμονες, καρδιά ή άλλες παθήσεις και πότε χρειάζεται άμεσος έλεγχος. Δύσπνοια είναι το δυσάρεστο συναίσθημα που περιγράφει ο άρρωστος ότι δεν του "φτάνει ο αέρας" που αναπνέει. Φυσιολογικά συμβαίνει στην έντονη άσκηση. Μπορεί να ξεκινήσει αιφνίδια (οξεία δύσπνοια) ή μπορεί να έχει βαθμιαία εγκατάσταση (εβδομάδες ή και μήνες), χρόνια δύσπνοια.

Πώς να ενισχύσετε το ανοσοποιητικό: 10 απλοί τρόποι για καλύτερη άμυνα του οργανισμού

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακής βιολόγου, medlabnews.gr iatrikanea

Η σωστή λειτουργία του ανοσοποιητικού δεν εξαρτάται από μία μόνο τροφή ή ένα “μαγικό” συμπλήρωμα, αλλά από καθημερινές συνήθειες που επηρεάζουν συνολικά την υγεία μας. Το άρθρο συγκεντρώνει απλούς τρόπους για να ενισχύσετε την άμυνα του οργανισμού, από τη μείωση του στρες και την καλύτερη κοινωνική ισορροπία έως τα αντιοξειδωτικά, τις βιταμίνες και την αποφυγή επεξεργασμένων τροφών. Η 29^η Απριλίου είναι Παγκόσμια Ημέρα Ανοσολογίας. Το «Καταπληκτικό Ανοσιακό μας Σύστημα», όπως αναφέρεται και στο βιβλίο που κυκλοφόρησε από την Ελληνική Εταιρεία Ανοσολογίας, μας προστατεύει από χιλιάδες μικρόβια που βρίσκονται γύρω μας και μπορούν να εκδηλώσουν ασθένεια.  

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ανοσολογίας, αναφέρουμε εδώ μερικούς απλούς τρόπους που θα μας βοηθήσουν να ενδυναμώσουμε το ανοσιακό μας σύστημα και να βελτιώσουμε την άμυνά μας έναντι στις ασθένειες.

1. Μειώστε το στρες

Το να έχουμε λίγο στρες ίσως είναι και καλό, καθώς αποτελεί μία μέθοδο του οργανισμού να προετοιμαστεί για μία πρόκληση. Το μόνιμο στρες όμως είναι κακό για την υγεία μας. Έρευνες δείχνουν ότι μπορεί να αποδυναμώσει το ανοσιακό μας σύστημα. Η μείωση του στρες και η εύρεση δραστηριοτήτων που μας χαλαρώνουν και μας διασκεδάζουν μας βοηθούν να ενδυναμώσουμε το ανοσιακό μας σύστημα και κατά συνέπεια να προστατέψουμε τον εαυτό μας από ασθένειες.

2. Απολαύστε το Σεξ

Φαίνεται ότι το σεξ δεν μας κάνει απλά να αισθανόμαστε όμορφα αλλά είναι καλό και για τον οργανισμό μας. Έρευνες δείχνουν ότι η καλή σεξουαλική ζωή μπορεί να έχει και ευεργετικές συνέπειες για την υγεία μας. Έρευνα σχετικά με τη σύνδεση της σεξουαλικής δραστηριότητας με την υγεία σε ηλικιωμένους ανθρώπους, έδειξε ότι εκείνοι που έκαναν σεξ τακτικά είχαν και καλύτερη συνολική υγεία.

3. Αποκτήστε ένα κατοικίδιο

Υπάρχει λόγος που ο σκύλος ονομάζεται και «ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου». Οι σκύλοι και τα υπόλοιπα κατοικίδια μας προσφέρουν συντροφιά αλλά και βελτίωση της υγείας μας. Έρευνες δείχνουν ότι τα κατοικίδια βοηθούν στον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης, στη μείωση των επιπέδων χοληστερόλης και στη βελτίωση της συνολική υγείας. Μία έρευνα έδειξε ότι το να έχουμε σκύλο μπορεί να βελτιώσει και την ανάπτυξη του ανοσιακού συστήματος αλλά και να μειώσει τον κίνδυνο για εμφάνιση αλλεργιών στα παιδιά

4. Αναπτύξτε το κοινωνικό σας δίκτυο

Όλοι γνωρίζουμε ότι οι φίλοι είναι εξαιρετικά σημαντικοί, αλλά φαίνεται επίσης ότι μπορεί να έχουν μεγάλα οφέλη για την υγεία μας. Πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι οι άνθρωποι με ισχυρούς φιλικούς δεσμούς είχαν και καλύτερη συνολική υγεία. Για να διευρύνετε το κοινωνικό σας δίκτυο δοκιμάστε να γίνετε εθελοντής, να ξεκινήσετε μαθήματα σε πεδία που σας ενδιαφέρουν και γενικά να ξεκινήσετε καινούριες δραστηριότητες. Και σιγουρευτείτε ότι δίνεται την πρέπουσα σημασία στις φιλικές σχέσεις που ήδη έχετε.

5. Σκεφτείτε θετικά

Η θετική σκέψη μπορεί να υποβοηθήσει και το ανοσιακό σας σύστημα. Μία έρευνα σε φοιτητές νομικής, έδειξε ότι όταν αισθάνονταν περισσότερο αισιόδοξοι το ανοσιακό τους σύστημα ήταν δυνατότερο. Δείτε λοιπόν όσο μπορείτε το ποτήρι «μισογεμάτο» και μην αφήνετε τις καταστάσεις να σας ρίχνουν  ψυχολογικά, όσο αυτό είναι δυνατόν

6. Γελάστε με την καρδιά σας

Είναι γνωστό ότι το γέλιο είναι υγεία. Έρευνες έδειξαν ότι οι άνθρωποι που γέλασαν δυνατά παρακολουθώντας ένα αστείο βίντεο είχαν στη συνέχεια και πιο ενεργό ανοσιακό σύστημα. Το γέλιο διχάζει τους ερευνητές όσον αφορά τα πραγματικά οφέλη του στο ανοσιακό σύστημα, αλλά μέχρι νέες έρευνες να δώσουν αποτελέσματα, δεν χάνουμε τίποτε να γελάμε δυνατά με κάθε ευκαιρία και να ομορφαίνουμε παράλληλα την καθημερινότητά μας.

7. Ωφεληθείτε από τα αντιοξειδωτικά

Τρώγοντας αρκετά φρούτα και λαχανικά προσφέρετε στον οργανισμό σας μία γερή δόση αντιοξειδωτικών. Οι ουσίες αυτές βοηθούν στην προστασία των κυττάρων από τις ελεύθερες ρίζες. Για να λάβετε ένα ευρύ φάσμα αντιοξειδωτικών, επιλέξτε φρούτα και λαχανικά με διαφορετικά χρώματα, όπως τα πορτοκάλια, οι πράσινες πιπεριές, τα καρότα, το καρπούζι κ.α.

8. Λάβετε επαρκείς βιταμίνες

Εάν αισθάνεστε ότι η διατροφή σας είναι ελλιπής, σκεφτείτε μήπως είναι η ώρα να ξεκινήσετε τη λήψη κάποιου συμπληρώματος βιταμινών. Η επαρκής λήψη βιταμινών ενδυναμώνει τη λειτουργία του ανοσιακού συστήματος. Κάποιες από τις απαραίτητες βιταμίνες και ιχνοστοιχεία για τη σωστή λειτουργία του ανοσοποιητικού είναι το σελήνιο, οι βιταμίνες A, C, D και E, ο ψευδάργυρος και το μαγνήσιο.  

9. Αποφύγετε τις «άδειες θερμίδες»

Τα επεξεργασμένα τρόφιμα όπως το φαστ φουντ, τα συσκευασμένα γλυκίσματα και τα αναψυκτικά δεν προσφέρουν στον οργανισμό τις απαιτούμενες βιταμίνες, ίνες και θρεπτικά στοιχεία. Επιπλέον συχνά περιέχουν πρόσθετα και χημικά που κάνουν κακό στον οργανισμό. Όταν επιλέγετε τέτοιου είδους τρόφιμα έναντι των φρέσκων, στερείτε τον οργανισμό και το ανοσιακό σας σύστημα από σημαντικά θρεπτικά στοιχεία.

10. Γνωρίστε τα βότανα

Πολλοί άνθρωποι καταναλώνουν βότανα για να βελτιώσουν τη γενική τους υγεία. Βότανα που ίσως ευνοούν το ανοσοποιητικό είναι το σκόρδο και το τζίνσενγκ, αλλά και άλλα τρόφιμα όπως τα προβιοτικά. 

11. Ασκηθείτε, κάνει καλό

Ένας απλός τρόπος για την ενδυνάμωση τους ανοσοποιητικού είναι η άσκηση.  Η τακτική άσκηση μπορεί να μειώσει το στρες και τον κίνδυνο ανάπτυξης οστεοπόρωσης, καρδιακών παθήσεων και κάποιων τύπων καρκίνου. Τα μεγαλύτερα οφέλη έρχονται όταν ασκούμαστε με μέτρια ένταση μερικές φορές την εβδομάδα. Κάθε τύπος άσκησης είναι ωφέλιμος, όπως το ποδήλατο, το περπάτημα, το κολύμπι κ.α.

12. Κοιμηθείτε καλά και αρκετά

Χωρίς επαρκή ύπνο, το ανοσιακό μας σύστημα ίσως υπολειτουργεί. Οι περισσότεροι ενήλικες χρειάζονται περίπου 7-9 ώρες ύπνου κάθε νύχτα. Μπορείτε να βελτιώσετε τη διάρκεια και την ποιότητα του ύπνου σας κρατώντας ένα σταθερό πρόγραμμα, κάνοντας γυμναστική, αποφεύγοντας την καφεΐνη και το αλκοόλ πριν την ώρα του ύπνου, χαλαρώνοντας πριν κοιμηθείτε και διατηρώντας μία άνετη θερμοκρασία στην κρεβατοκάμαρά σας.

13. Περιορίστε το αλκοόλ

Πολλοί άνθρωποι πίνουν αλκοόλ στα πλαίσια της κοινωνικής ζωής και του εορτασμού. Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ όμως αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό μας σύστημα με αποτέλεσμα να αρρωσταίνουμε συχνότερα. Το μέτρο στην κατανάλωση αλκοόλ απαιτείται και για την υγεία του ανοσοποιητικού μας.

14. Κόψτε το τσιγάρο

Η υγεία του ανοσιακού μας συστήματος είναι άλλος ένας λόγος για να κόψουμε το τσιγάρο. Ακόμα και εάν καπνίζετε περιστασιακά κινδυνεύετε. Το τσιγάρο ως γνωστόν προκαλεί ποικίλα προβλήματα στην υγεία μας, όπως την αύξηση των πιθανοτήτων για καρκίνο του πνεύμονα, καρδιακή προσβολή, εγκεφαλικό, άσθμα κ.α.

15. Πλύντε συχνά τα χέρια σας

Ένας από τους ευκολότερους τρόπους να βοηθήσουμε το ανοσιακό μας σύστημα να εμποδίσει την ανάπτυξη ασθενειών είναι η τακτική πλύση των χεριών. Είναι επίσης και ένας από τους καλύτερους τρόπους για να μείνουμε εμείς και οι γύρω μας υγιείς. Σιγουρευτείτε ότι χρησιμοποιείτε σαπούνι και καθαρό, τρεχούμενο νερό και πλύνετε τα χέρια σας για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα κάθε φορά. Εάν δεν έχετε πρόσβαση σε σαπούνι και νερό, χρησιμοποιήστε ένα απολυμαντικό χεριών με τουλάχιστον 60% περιεκτικότητα σε αλκοόλη.

Πηγές: Ελληνική Εταιρεία Ανοσολογίας, webmd.com

Διαβάστε επίσης

• Τι είναι η ηπατίτιδα; Βασικές Πληροφορίες για τις Ιογενείς Ηπατίτιδες
• Τι σημαίνει να έχεις ηπατίτιδα C, πόσο επικίνδυνο είναι και τι μπορεί να κάνεις
• Σε ποιες παθήσεις αυξάνεται και σε ποιες μειώνεται η αλκαλική φωσφατάση; Πόσο σημαντική είναι η παρακολούθησή της;
• Οι αυξημένες τιμές τρανσαμινασών, στις εξετάσεις αίματος, τι μπορεί να σημαίνει; Τι πρέπει να κάνουμε;

Πρώτη δημοσίευση: Απρίλιος 2013 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Κλεοπάτρα Ζουμπουρλή

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 11 Απριλίου 2026

Έρευνα για τον Καρκίνο του Πνεύμονα: 7 στους 10 ασθενείς στην Ελλάδα επηρεάζονται ψυχικά μετά τη διάγνωση

medlabnews.gr iatrikanea

Η FairLife Φροντίδα και Πρόληψη για τον Καρκίνο του Πνεύμονα, ως πλήρες και ενεργό μέλος του Lung Cancer Europe (LuCE), κοινοποιεί στην Ελλάδα τη 10η πανευρωπαϊκή έρευνα του οργανισμού με τίτλο:
«Καρκίνος του Πνεύμονα και Ψυχική Υγεία: Πώς βιώνουν τη νόσο οι ασθενείς και οι φροντιστές».

Ο ψυχολογικός αντίκτυπος του καρκίνου του πνεύμονα επηρεάζει σημαντικά τόσο τους ασθενείς όσο και τους φροντιστές τους, ενώ πολλοί δεν έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Για τον λόγο αυτό, τα συστήματα υγείας και οι φορείς χάραξης πολιτικής οφείλουν να εντάξουν τη στήριξη της ψυχικής υγείας ως βασικό μέρος της φροντίδας για τον καρκίνο του πνεύμονα, με ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις σε όλα τα στάδια της νόσου. Παράλληλα, η σαφής ενημέρωση και η ουσιαστική επικοινωνία από τους επαγγελματίες υγείας μπορούν να ενδυναμώσουν ασθενείς και φροντιστές ώστε να διαχειρίζονται καλύτερα τη νόσο και την ψυχική τους ευεξία.

Η Ελλάδα συμμετείχε στη 10η Έρευνα του LuCE - ως μία από τις 26 χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας που έλαβαν μέρος στην έρευνα - συμβάλλοντας με 146 απαντήσεις από Έλληνες συμμετέχοντες. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί στο 6,6% του συνολικού δείγματος της έρευνας και αποτέλεσε τη βάση για την ανάλυση των αποτελεσμάτων που αφορούν ειδικά τη χώρα μας.

Αναφορικά με το προφίλ των συμμετεχόντων από την Ελλάδα, το 41,1% ήταν ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα, ενώ το 58,9% ήταν φροντιστές. Η πλειονότητα του δείγματος ήταν γυναίκες (86,2%), ενώ το 41,4% των ασθενών ανέφερε ότι η διάγνωση έγινε σε Στάδιο IV. Επιπλέον, το 52,1% των περιπτώσεων αφορούσε μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα (αδενοκαρκίνωμα).

Τα στοιχεία που παρουσιάζονται για την Ελλάδα συγκρίνονται με τον μέσο όρο των συμμετεχόντων από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες που έλαβαν μέρος στην έρευνα.

Συνολικά αποτελέσματα έρευνας για την Ελλάδα
Το 71,7% των Ελλήνων συμμετεχόντων δήλωσε ότι ο καρκίνος του πνεύμονα είχε αρνητική επίπτωση στην ψυχική του υγεία, υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (61,2%), ενώ το 91,7% ανέφερε ότι βίωσε συναισθηματικές δυσκολίες μετά τη διάγνωση.

Περίπου 6 στους 10 συμμετέχοντες ανέφεραν έντονη θλίψη (58,8%), αίσθηση εγκλωβισμού (36%) και συναισθήματα απελπισίας ή αναξιότητας (35,1%), ενώ το 47,8% βιώνει συχνά έντονη νευρικότητα ή άγχος και το 43% συχνά μελαγχολία ή κατάθλιψη.

Ο φόβος για αποτυχία της θεραπείας ή την εξέλιξη της νόσου εκφράζεται από το 69,2%, ενώ το 61% δηλώνει φόβο θανάτου.

Η ψυχική επιβάρυνση επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα, με το 74,1% να αναφέρει επίπτωση στη κοινωνική ζωή και τον τρόπο ζωής – ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (48%), περίπου 6 στους 10 να αναφέρουν σημαντική επίπτωση στην οικογένεια, στα οικονομικά ή στην εργασία, ενώ το 50% δεν ένιωθε επαρκώς προετοιμασμένο να διαχειριστεί τις συναισθηματικές επιπτώσεις της νόσου, ποσοστό παρόμοιο με τον ευρύτερο ευρωπαϊκό μέσο όρο (44,5%).
Το 68,3% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι δεν έλαβε καμία προσφορά υποστήριξης για θέματα ψυχικής υγείας – το αντίστοιχο ευρωπαϊκό ποσοστό είναι 50,5%, ενώ μόλις το 10,3% έλαβε υποστήριξη τη στιγμή της διάγνωσης, και το 52,1% δεν ένιωθε ότι η ομάδα υγειονομικής περίθαλψης του προσέφερε επαρκή συναισθηματική υποστήριξη.

Η ενημέρωση για οργανώσεις ασθενών ή μη κερδοσκοπικούς φορείς ήταν περιορισμένη, καθώς το 87,5% δεν έλαβε σχετικές πληροφορίες. Στην ερώτηση σχετικά με το αν κάποιος επαγγελματίας υγείας παρέπεμψε τους συμμετέχοντες σε οργανώσεις ασθενών, μόνο το 14,6% των Ελλήνων απάντησε θετικά, σε σύγκριση με 42,6% σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Επιπλέον το 52,8% δεν συζήτησε τις συναισθηματικές δυσκολίες του με την ιατρική ομάδα και μόνο το 45,2% δήλωσε ότι είναι πάντοτε διατεθειμένο να ζητήσει επαγγελματική ψυχολογική βοήθεια.

Στις ανικανοποίητες ανάγκες, το 62,9% των συμμετεχόντων ανέφερε περισσότερη ενημέρωση για τη νόσο και τις θεραπείες, το 56% ζήτησε πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας, το 51,7% υποστήριξη στη διαχείριση παρενεργειών και το 45,7% βελτίωση της επικοινωνίας με τους επαγγελματίες υγείας.

Προτάσεις για δράση

Η έρευνα αναδεικνύει την επιτακτική ανάγκη για ολοκληρωμένη φροντίδα που περιλαμβάνει τόσο την ιατρική όσο και την ψυχική υποστήριξη.
Τα συστήματα υγείας και οι φορείς πολιτικής πρέπει να εντάξουν τη στήριξη της ψυχικής υγείας ως βασικό στοιχείο της φροντίδας για τον καρκίνο του πνεύμονα, καθώς οι ασθενείς και οι φροντιστές βιώνουν σημαντικές ψυχολογικές δυσκολίες.
Οι επαγγελματίες υγείας οφείλουν να παρέχουν σαφείς, κατανοητές και ολοκληρωμένες πληροφορίες για τη νόσο, τις θεραπείες και τις επιλογές φροντίδας, ώστε οι ασθενείς να μπορούν να διαχειρίζονται ενεργά τη νόσο και την ψυχική τους ευεξία.

Η σύνδεση των ασθενών με οργανώσεις και υποστηρικτικούς φορείς στην Ελλάδα είναι σημαντικά περιορισμένη, γεγονός που μπορεί να επιδεινώνει την ψυχολογική επιβάρυνση και την αίσθηση μοναξιάς ή έλλειψης καθοδήγησης. Υπογραμμίζεται η ανάγκη ενίσχυσης της παραπομπής σε οργανώσεις ασθενών ως μέρος της ολοκληρωμένης φροντίδας, ώστε να βελτιωθεί η ενημέρωση, η ψυχολογική υποστήριξη και η ενεργή συμμετοχή των ασθενών στη διαχείριση της νόσου.

Η επικοινωνία με την ιατρική ομάδα πρέπει να ενισχύεται, προάγοντας τη συμμετοχή των ασθενών στη λήψη αποφάσεων και διευκολύνοντας την κατανόηση των θεραπευτικών επιλογών.

Παράλληλα, είναι απαραίτητη η τακτική παροχή ψυχολογικής υποστήριξης, η καθοδήγηση για τη διαχείριση παρενεργειών και η βελτίωση της επικοινωνίας με τους επαγγελματίες υγείας, ώστε να ενδυναμώνονται οι ασθενείς και οι φροντιστές σε όλη τη διάρκεια της φροντίδας.

ΧΑΠ: Σύγχρονες παρεμβάσεις για την ισότιμη πρόσβαση των ασθενών στην Υγεία

medlabnews.gr iatrikanea

Η ανάγκη για έγκαιρη διάγνωση της Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ) και για ισότιμη πρόσβαση των ασθενών σε αποτελεσματικές παρεμβάσεις πρόληψης και φροντίδας βρέθηκε στο επίκεντρο ενημερωτικής πρωτοβουλίας με τίτλο «Σύγχρονες Παρεμβάσεις για την Ισότιμη Πρόσβαση των Ασθενών με ΧΑΠ στην Υγεία».

Την εκδήλωση διοργάνωσε η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία (ΕΠΕ), με την ευγενική χορηγία της Chiesi Hellas, συγκεντρώνοντας εκπροσώπους της Πολιτείας, της επιστημονικής κοινότητας, των συλλόγων ασθενών και της φαρμακευτικής βιομηχανίας.

Κατά την έναρξη, ο Πέτρος Μπακάκος, Καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ και Γενικός Γραμματέας της ΕΠΕ, υπογράμμισε ότι η ΧΑΠ αποτελεί την 3η αιτία θανάτου παγκοσμίως, ενώ στην Ελλάδα εκτιμάται ότι αφορά το 8,5% του πληθυσμού. Όπως τόνισε, βασικός προδιαθεσικός παράγοντας είναι το κάπνισμα, ενώ η έγκαιρη διάγνωση αποτελεί το σημαντικότερο βήμα για τη θεραπευτική διαχείριση της νόσου. Επισήμανε ακόμη ότι η διακοπή του καπνίσματος είναι η πρωταρχική παρέμβαση που μπορεί να αποτρέψει την εξέλιξη της ΧΑΠ, ενώ από τις μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις ξεχωρίζει η πνευμονική αποκατάσταση, η οποία βελτιώνει την ικανότητα για άσκηση και την ποιότητα ζωής των ασθενών.

Έμφαση στην έγκαιρη διάγνωση

Η πρώτη θεματική ενότητα της εκδήλωσης, με τίτλο «Έγκαιρη Διάγνωση της ΧΑΠ», ανέδειξε τη σημασία της πρόληψης, της πρώιμης αναγνώρισης της νόσου και της εφαρμογής στοχευμένων πολιτικών υγείας. Στο τραπέζι τέθηκαν οι σημερινές προκλήσεις, τα κενά στη διάγνωση, αλλά και οι δυνατότητες που δημιουργούν τα οργανωμένα προγράμματα προληπτικού ελέγχου και ο καλύτερος συντονισμός των εμπλεκόμενων φορέων.

Η Χριστίνα – Μαρία Κράββαρη, Γενική Γραμματέας Δημόσιας Υγείας του Υπουργείου Υγείας, χαρακτήρισε τη ΧΑΠ σύνθετη πρόκληση δημόσιας υγείας με σημαντικές κοινωνικές προεκτάσεις. Όπως ανέφερε, η Πολιτεία προχωρά σε στοχευμένες παρεμβάσεις, με έμφαση στην έγκαιρη ανίχνευση και την ουσιαστική πρόσβαση στη φροντίδα, έχοντας την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας στον πυρήνα αυτής της προσπάθειας.

Από την πλευρά της, η Νικολέττα Ροβίνα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πνευμονολογίας και Ειδική Γραμματέας της ΕΠΕ, στάθηκε στους μύθους και στις λανθασμένες αντιλήψεις γύρω από τη ΧΑΠ, που συχνά λειτουργούν ως εμπόδιο στην έγκαιρη διάγνωσή της. Τόνισε ότι η συστηματική αναζήτηση παραγόντων κινδύνου πέραν του καπνίσματος, καθώς και η ευρύτερη αξιοποίηση εργαλείων όπως η σπιρομέτρηση και τα ειδικά ερωτηματολόγια, μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην πρώιμη ανίχνευση της νόσου.

Ο Χαράλαμπος Μόσχος, Πνευμονολόγος–Φυματιολόγος, Διευθυντής ΕΣΥ στο ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» και μέλος του Δ.Σ. της ΕΠΕ, παρουσίασε το πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου της Μονάδας Πρόληψης Αναπνευστικών Νοσημάτων της ΕΠΕ. Όπως ανέφερε, το 2025 η Μονάδα δραστηριοποιήθηκε σε 15 Νομούς και 39 Δήμους, προσφέροντας δωρεάν εξετάσεις σε 1.943 πολίτες, με το 10% να εμφανίζει ευρήματα αποφρακτικών νοσημάτων χωρίς προηγούμενη διάγνωση. Τα δεδομένα αυτά, όπως σημείωσε, αναδεικνύουν την αξία της στοχευμένης πρόληψης και την ανάγκη συνέχισης των σχετικών δράσεων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε και η παρέμβαση της Παρασκευής Κατσαούνου, Καθηγήτριας Πνευμονολογίας και μέλους του Δ.Σ. της ΕΠΕ, η οποία ανέδειξε τη δυνατότητα σύζευξης των προγραμμάτων πρόληψης με τη λειτουργία των Ιατρείων Διακοπής Καπνίσματος. Όπως εξήγησε, το πλαίσιο των επαναλαμβανόμενων συνεδριών δημιουργεί θεραπευτική σχέση μεταξύ καπνιστή και πνευμονολόγου, επιτρέποντας παράλληλα λήψη ιστορικού, πλήρη λειτουργικό έλεγχο, καθώς και ενημέρωση για τον έλεγχο με αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης (LDCT). Τα πρώιμα αποτελέσματα από το Ιατρείο Διακοπής Καπνίσματος της Μονάδας Πνευμονολογίας και Αναπνευστικής Ανεπάρκειας της Α΄ ΚΕΘ του ΓΝΑ «Ευαγγελισμός» έδειξαν ότι σχεδόν όλοι οι καπνιστές αποδέχθηκαν τον προληπτικό έλεγχο, οδηγώντας σε πρώιμη διάγνωση καρκίνου στο 1,6%, καθώς και σε πρωτοδιάγνωση ΧΑΠ στο 5%, άσθματος στο 3,3% και στεφανιαίας νόσου στο 4,2%.

Τη σημασία της οπτικής των ασθενών ανέδειξε ο Δημήτρης Κοντοπίδης, Πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Ασθενών με Πνευμονολογικά Νοσήματα «ΑΝΑΣΑ» και Chair του European Lung Foundation. Όπως επεσήμανε, η νόσος συχνά παραμένει αδιάγνωστη, επειδή τα συμπτώματά της υποτιμώνται ή θεωρούνται αναμενόμενα. Υπογράμμισε, έτσι, την ανάγκη για πιο ενεργητική προσέγγιση, με στοχευμένο έλεγχο σε ομάδες υψηλού κινδύνου, ευρύτερη αξιοποίηση της σπιρομέτρησης στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα και ουσιαστική ενδυνάμωση των ασθενών.

Κοινό συμπέρασμα της πρώτης ενότητας ήταν ότι η έγκαιρη διάγνωση της ΧΑΠ αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της νόσου και απαιτεί συντονισμένες παρεμβάσεις σε επίπεδο πολιτικής υγείας και καθημερινής κλινικής πρακτικής.

Πνευμονική αποκατάσταση: από την τεκμηρίωση στην αποζημίωση

Η δεύτερη θεματική ενότητα, με τίτλο «Πνευμονική Αποκατάσταση – Απόδειξη Αναγκαιότητας και Δρόμος προς την Αποζημίωση», εστίασε στον ρόλο της πνευμονικής αποκατάστασης ως αναπόσπαστου μέρους της ολοκληρωμένης φροντίδας των ασθενών με ΧΑΠ. Στο επίκεντρο βρέθηκαν τόσο τα αποδεδειγμένα οφέλη της όσο και η ανάγκη διεπιστημονικής προσέγγισης, θεσμικής κατοχύρωσης και σταδιακής αποζημίωσης αντίστοιχων υπηρεσιών. Παράλληλα, προβλήθηκε βίντεο αφιερωμένο στα προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης που υλοποιεί η ΕΠΕ στους Δήμους Θεσσαλονίκης και Περιστερίου.

Ο Μπάμπης Καραθάνος, Ειδικός Σύμβουλος Υπουργού Υγείας για θέματα Φαρμακευτικής Πολιτικής, χαρακτήρισε την πνευμονική αποκατάσταση μία από τις πιο τεκμηριωμένες παρεμβάσεις για τα χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, με σημαντικά οφέλη τόσο για τους ασθενείς όσο και για το σύστημα υγείας. Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι στη χώρα μας η πρόσβαση παραμένει περιορισμένη και πως απαιτείται ένα πιο συστηματικό πλαίσιο, με θεσμοθέτηση υπηρεσιών, ανάπτυξη δομών, εκπαίδευση επαγγελματιών και διερεύνηση βιώσιμων μοντέλων αποζημίωσης.

Η Αφροδίτη Μπούτου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πνευμονολογίας του ΑΠΘ και Υπεύθυνη της σχετικής Ομάδας Εργασίας της ΕΠΕ, ανέδειξε τον ρόλο της πνευμονικής αποκατάστασης στη συνολική αντιμετώπιση της ΧΑΠ, τονίζοντας ότι πρόκειται για ολοκληρωμένη και εξατομικευμένη παρέμβαση, με κεντρικά στοιχεία το δομημένο πρόγραμμα άσκησης και την αναπνευστική φυσικοθεραπεία. Όπως είπε, η παρέμβαση αυτή βελτιώνει την ποιότητα ζωής, μειώνει τις παροξύνσεις και περιορίζει τη χρήση υπηρεσιών υγείας, ενώ παρά τη διεθνή τεκμηρίωση και την ευνοϊκή σχέση κόστους–αποτελεσματικότητας, στην Ελλάδα παραμένει ζητούμενο η θεσμοθέτηση και αποζημίωσή της.

Η Ανδριάνα Παπαϊωάννου, Επίκουρη Καθηγήτρια Πνευμονολογίας του ΕΚΠΑ και Υπεύθυνη της Ομάδας Εργασίας «Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια» της ΕΠΕ, στάθηκε στον κεντρικό και συντονιστικό ρόλο του πνευμονολόγου στα προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης, από τη διάγνωση και την αξιολόγηση της αναπνευστικής λειτουργίας έως την επιλογή των κατάλληλων ασθενών και την παρακολούθηση της πορείας τους.

Η Κωνσταντίνα Δίπλα, Εργοφυσιολόγος και Καθηγήτρια στο ΤΕΦΑΑ Σερρών του ΑΠΘ, αναφέρθηκε στη συμβολή του εργοφυσιολόγου στον σχεδιασμό και την παρακολούθηση εξατομικευμένων προγραμμάτων. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, τα πιλοτικά προγράμματα της ΕΠΕ στους Δήμους Θεσσαλονίκης και Περιστερίου οδήγησαν σε σημαντική αύξηση της αερόβιας ικανότητας, με βελτίωση του χρόνου μέγιστης και υπομέγιστης άσκησης έως και 20%–23%, αλλά και σε μείωση της δύσπνοιας, της καρδιακής συχνότητας ηρεμίας και των επιπέδων άγχους και κατάθλιψης.

Τη σημασία του φυσικοθεραπευτή ανέδειξε η Άννα Χρηστάκου, Επίκουρη Καθηγήτρια του Τμήματος Φυσικοθεραπείας του ΠΑΠΕΛ και Συντονίστρια του Επιστημονικού Τμήματος Καρδιοαγγειακής & Αναπνευστικής Φυσικοθεραπείας – Αποκατάστασης του Πανελληνίου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών. Όπως υπογράμμισε, η φυσικοθεραπεία αποτελεί βασικό πυλώνα της πνευμονικής αποκατάστασης μέσω της θεραπευτικής άσκησης και των τεχνικών αναπνευστικής φυσικοθεραπείας, στο πλαίσιο στενής συνεργασίας με τον θεράποντα πνευμονολόγο.

Κλείνοντας, ο Ηλίας Πυρνοκόκης, Head of Value, Access & External Affairs της Chiesi Hellas, σημείωσε ότι τα πιλοτικά προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης παράγουν πολύτιμα δεδομένα πραγματικού κόσμου, τα οποία μπορούν να στηρίξουν τη μετάβαση σε πιο αποτελεσματικές πολιτικές υγείας και σε ένα βιώσιμο, δομημένο πλαίσιο φροντίδας για τους ασθενείς με ΧΑΠ.

Το βασικό μήνυμα

Το κεντρικό συμπέρασμα της εκδήλωσης ήταν σαφές: η πνευμονική αποκατάσταση αποτελεί βασικό πυλώνα της σύγχρονης αντιμετώπισης της ΧΑΠ, ενώ η έγκαιρη διάγνωση και η ισότιμη πρόσβαση σε οργανωμένες υπηρεσίες πρόληψης, παρακολούθησης και αποκατάστασης συνιστούν κρίσιμο επόμενο βήμα για ένα πιο αποτελεσματικό και δίκαιο σύστημα υγείας.

Χλωρίνη και ΧΑΠ: πώς τα απολυμαντικά μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο πνευμονικών παθήσεων

επιμέλεια medlabnews.gr iatrikanea

Η τακτική χρήση απολυμαντικών προϊόντων, όπως η χλωρίνη, δεν συνδέεται μόνο με οξύ ερεθισμό αλλά και με πιθανό μακροχρόνιο κίνδυνο για τους πνεύμονες. Το άρθρο παρουσιάζει μελέτη που συσχέτισε τη συχνή έκθεση σε απολυμαντικά με αυξημένο κίνδυνο Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ) και εξηγεί γιατί η προσεκτική χρήση τους έχει σημασία. Η τακτική χρήση απολυμαντικών προϊόντων καθαρισμού, όπως η χλωρίνη, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης θανατηφόρων πνευμονικών παθήσεων, σύμφωνα με επιστημονική έρευνα.

Συγκεκριμένα, μελέτη του πανεπιστημίου του Χάρβαρντ και του γαλλικού Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας και Ιατρικής Έρευνας (Inserm) έδειξε, ότι η χρήση τέτοιων προϊόντων (όπως η χλωρίνη) ακόμα και μόνο μία φορά την εβδομάδα θα μπορούσε να αυξήσει την πιθανότητα ενός ατόμου να αναπτύξει Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) κατά σχεδόν 30%.

Η έρευνα περιελάμβανε στοιχεία από περισσότερες από 55.000 νοσοκόμες στις ΗΠΑ και οι επιστήμονες εξέτασαν την έκθεσή τους σε συγκεκριμένα απολυμαντικά, όπως η χλωρίνη, το υπεροξείδιο του υδρογόνου, το αλκοόλ και χημικές ουσίες γνωστές ως τεταρτοταγείς ενώσεις αμμωνίου (quaternary ammonium compounds – quats), οι οποίες χρησιμοποιούνται συχνά για την απολύμανση επιφανειών, όπως πατώματα, έπιπλα και άλλα αντικείμενα.

Όλα αυτά συνδέθηκαν με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ΧΑΠ από 24% έως 32% στην μελέτη!

Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι ένας όρος που εμπεριέχει μια σειρά από καταστάσεις που επηρεάζουν τους πνεύμονες, όπως το εμφύσημα, την χρόνια βρογχίτιδα και το χρόνιο άσθμα.

Προηγούμενες μελέτες έχουν συνδέσει την έκθεση σε απολυμαντικά με προβλήματα αναπνοής όπως το άσθμα, αλλά πιστεύεται ότι αυτή η έρευνα αποτελεί το πρώτο δείγμα επιστημονικής απόδειξης για τον προσδιορισμό της σχέσης μεταξύ των απολυμαντικών, όπως η χλωρίνη, και της ΧΑΠ.

Η δρ. Orianne Dumas, ερευνήτρια του Inserm, δήλωσε: “Οι δυνητικές δυσμενείς επιπτώσεις της έκθεσης στα απολυμαντικά στην Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια έχουν λάβει πολύ λιγότερη προσοχή, αν και δύο πρόσφατες μελέτες στην Ευρώπη έδειξαν ότι η εργασία ως καθαριστής συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο ΧΑΠ (…) Από όσο γνωρίζουμε, είμαστε οι πρώτοι που βρίσκουμε μια σύνδεση μεταξύ των απολυμαντικών και της ΧΑΠ στους εργαζόμενους στον τομέα της υγείας και τη διερεύνηση συγκεκριμένων χημικών ουσιών που μπορεί να αποτελούν τη βάση αυτής της σύνδεσης”.

Η δρ. Dumas θα παρουσιάσει τα ευρήματα της εν λόγω μελέτης στο Διεθνές Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Αναπνευστικής Εταιρείας στο Μιλάνο, όπου θα επισημάνει ότι χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να αποσαφηνιστεί ο αντίκτυπος της χρήσης απολυμαντικών, όπως η κοινώς χρησιμοποιούμενη χλωρίνη, στο σπίτι.

Πρόσθεσε: “Ειδικότερα, πρέπει να διερευνήσουμε τον αντίκτυπο της χρόνιας επαγγελματικής έκθεσης σε χημικές ουσίες στην Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια και να διευκρινίσουμε το ρόλο κάθε συγκεκριμένου απολυμαντικού. Ορισμένα από αυτά τα απολυμαντικά, όπως η χλωρίνη και τα quats, χρησιμοποιούνται συχνά στα νοικοκυριά και η πιθανή επίδραση της οικιακής χρήσης των απολυμαντικών στην ανάπτυξη της ΧΑΠ είναι άγνωστη (…) Παλαιότερες μελέτες έχουν βρει μια σύνδεση μεταξύ του άσθματος και της έκθεσης σε προϊόντα καθαρισμού και απολυμαντικών στο σπίτι, όπως τα η χλωρίνη και τα σπρέι, οπότε είναι σημαντικό να διερευνηθεί περαιτέρω αυτό”.

Πώς έγινε η έρευνα

Στο πλαίσιο της έρευνας, οι επιστήμονες εξέτασαν 55.185 νοσηλεύτριες που συμμετείχαν στην “Μελέτη Υγείας ΙΙ” για την υγεία των νοσοκόμων, η οποία ξεκίνησε το 1989.

Εξέτασαν τις νοσοκόμες που βρίσκονταν ακόμα σε νοσηλευτική εργασία και δεν είχαν ιστορικό ΧΑΠ το 2009 και στη συνέχεια τις ακολούθησαν για περίπου οκτώ χρόνια μέχρι τον Μάιο του 2017. Κατά το διάστημα αυτό διαγνώστηκαν 663 νοσηλεύτριες με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια.

Η έκθεση των νοσοκόμων σε απολυμαντικά αξιολογήθηκε μέσω ερωτηματολογίου και λήφθηκαν υπόψη και άλλοι παράγοντες που θα μπορούσαν να έχουν διαστρεβλώσει τα αποτελέσματα, όπως η ηλικία, το σωματικό βάρος και η εθνικότητα των συμμετεχόντων.

Πηγή: independent.co.uk

Διαβάστε επίσης

Δηλητηρίαση από χλωρίνη. Τι κάνουμε σε εισπνοή ή κατάποσης χλωρίνης; Πρώτες βοήθειες

Πρώτη δημοσίευση: Σεπτέμβριος 2019 — MEDLABNEWS.GR | Επιμέλεια: medlabnews.gr iatrikanea

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 6 Απριλίου 2026