Σπαθόχορτο ή βαλσαμόχορτο: ιδιότητες, χρήσεις, παρενέργειες και αλληλεπιδράσεις

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr iatrikanea

Το σπαθόχορτο, γνωστό και ως βαλσαμόχορτο, υπερικό ή Hypericum perforatum, είναι ένα από τα πιο γνωστά βότανα της ελληνικής παράδοσης, με χρήση σε σπαθόλαδο, τραύματα, εγκαύματα και ήπιες διαταραχές διάθεσης. Το άρθρο εξηγεί τι είναι το φυτό, ποιες ουσίες περιέχει, ποιες παραδοσιακές χρήσεις του αναφέρονται και γιατί χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε παρενέργειες, φωτοευαισθησία και αλληλεπιδράσεις με φάρμακα. 

Με ιδιότητες που το κατατάσσουν σε ένα από τα πολύ σημαντικά για τον άνθρωπο θεραπευτικά βότανα, το βαλσαμόχορτο από την αρχαιότητα είναι γνωστό για την αποτελεσματική αντιμετώπιση δερματολογικών προβλημάτων, την επούλωση πληγών και την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος.

H επιστημονική ονομασία του είναι Hypericum perforatum, αλλά είναι πιο γνωστό ως βαλσαμόχορτο ή υπερικόν το διάτρητον ή St-John’s-wort. Άλλα ονόματά του είναι: Βάλσαμο, λειχηνόχορτο, σπαθόχορτο, σπαθίδα, περίκη, βότανο του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, υπερικό, St. John’s wort, βότανο που διώχνει τον διάβολο. Πήρε το όνομα σπαθόχορτο γιατί επούλωναν με αυτό τις πληγές από τα σπαθιά στις μάχες.

Πρόκειται για θαμνώδες φυτό με έντονα κίτρινα άνθη. Τα κίτρινα χαρακτηριστικά λουλούδια του ανθίζουν στις κορφές του από τον Iούνιο μέχρι και το Σεπτέμβριο. Όταν πέσει πάνω τους φως, εμφανίζουν ημιδιάφανα στίγματα και μαυροκόκκινες κουκκίδες, όπου βρίσκονται έγχρωμα αιθέρια έλαια και ρητίνες.

Είναι γνωστό εδώ και περίπου 2.500 χρόνια για τις θεραπευτικές του ιδιότητες. Μύθοι που σχετίζονται με το υπερικό, υπάρχουν και στην αρχαία Κίνα, Ινδία, και Αίγυπτο. Τις θεραπευτικές του ιδιότητες γνώριζαν οι Άραβες, Πέρσες και άλλοι λαοί. Στις χώρες αυτές πίστευαν πως τα φυτά που ανθίζουν στις αλλαγές των εποχών θεωρούνταν θεραπευτικά και μαγικά. Το υπερικό που ανθίζει στο θερινό ηλιοστάσιο, θεωρούνταν ένα τέτοιο φυτό, και με τα κίτρινα τους άνθη γιόρταζαν τον ήλιο, το φως, τη ζωή. Στην Ευρώπη και την Ελλάδα, όπου και ενδημεί, έχει χρησιμοποιηθεί από αιώνες.

Aποτέλεσε το περίφημο ίαμα των αρχαίων Σπαρτιατών, με το οποίο θεράπευαν τις πληγές τους μετά τις μάχες, ενώ το πρότειναν οι θεραπευτές της εποχής για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και του έλκους στομάχου. Στην αρχαιότητα, οι θεραπευτικές ιδιότητες του βαλσαμόχορτου ήταν ονομαστές. O Γαληνός και ο Διοσκουρίδης το πρότειναν ως διουρητικό, επουλωτικό, εμμηναγωγό και αιμοστατικό. Tο Mεσαίωνα αποδόθηκαν στο φυτό μαγικές ιδιότητες, ιδιαίτερα μάλιστα αν η συλλογή του γινόταν στις 24 Iουνίου, τη μέρα που εορτάζεται η μνήμη του Iωάννη του Προδρόμου. Σύμφωνα με λαϊκές δοξασίες, το υπερικό ήταν το βότανο που έδιωχνε με τη μυρωδιά του τα κακά πνεύματα. Eκτός από τη θεραπευτική του χρήση, έχει χρησιμοποιηθεί και ως πρώτη ύλη για την παραγωγή κίτρινης και κόκκινης βαφής που προοριζόταν για το χρωματισμό μάλλινων και μεταξωτών νημάτων. Tέλος, αποτελούσε βασικό συστατικό στη διαδικασία ταρίχευσης των νεκρών, από όπου και η λέξη «βαλσάμωμα».

Το συγκεκριμένο φυτό κατά την περίοδο της ωρίμανσής του στους ορεινούς - κυρίως - όγκους μαζεύεται από τους παραγωγούς και με τη φυσική μέθοδο της ζύμωσης παρασκευάζεται το σπαθόλαδο, χωρίς καμία προσθήκη συντηρητικών ή άλλων ουσιών. Το λάδι με το οποίο γίνεται η μείξη πρέπει να είναι εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο με χαμηλή οξύτητα, έτσι ώστε κατά τη διάρκεια της ζύμωσης και όσο διαρκεί η έκθεσή του στο ήλιο να μην ανεβάσει την οξύτητά του, αλλά κυρίως να αποκτήσει ένα ιδιαίτερα βαθύ κόκκινο χρώμα.

Τι περιέχει το σπαθόχορτο;

Το κόκκινο χρώμα, με το οποίο χρωματίζεται το έλαιο, οφείλεται σε δύο ουσίες, την υπερικίνη και την υπερφορίνη. Οι ουσίες αυτές θεωρούνται πως δρουν ως αντιβιοτικά, αντισηπτικά, βακτηριοκτόνα και αντιφλεγμονώδη και πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει πως αναστέλλουν την ανάπτυξη των καρκινικών όγκων, ιδίως η υπερφορίνη. H πιο σημαντική δραστική ουσία του βαλσαμόχορτου είναι η υπερικίνη, η οποία βρίσκεται σε ολόκληρο το φυτό, αλλά σε μεγαλύτερη συγκέντρωση στις ανθισμένες κορυφές του (που όμως, όταν πολυκαιρίσουν, χάνουν τις ιδιότητές τους). Περιέχει ακόμα φλαβονοειδή (16% στα φύλλα), ξανθόνες, φαινολικά οξέα και ίχνη αιθέριων ελαίων (0,13%). Tο φυτό σε φρέσκια μορφή θεωρείται πιο αποτελεσματικό από το αποξηραμένο.

Σήμερα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα φυτικά και φυσικά προϊόντα που υποβοηθούν την υγεία του ανθρώπου. Ισχιαλγίες, πληγές, εγκαύματα, μώλωπες, στομαχικές διαταραχές, γαστρεντερίτιδες, ελαφράς μορφής έλκη, στομαχόπονοι, πόνοι των αρθρώσεων, αντιφλεγμονώδεις, αντισηπτικές, αντιοξειδωτικές και πολλές ακόμη ιδιότητες το κατατάσσουν μεταξύ των πιο ωφέλιμων για τον άνθρωπο βοτανολογικών σκευασμάτων.

Επίσης, με το σπαθόλαδο γίνονται επαλείψεις ή ελαφρές εντριβές στο μέρος που πονά ή μπορούμε ακόμη να εφαρμόσουμε τοπικά επιθέματα με διαποτισμένη γάζα. Επίσης, είναι ιδανικό για κάθε θεραπευτικό ή χαλαρωτικό μασάζ - μπορεί να εμπλουτισθεί με αιθέρια έλαια ανάλογα. Ωστόσο, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και πόσιμο, καθώς συνιστάται ιδιαιτέρως για τις κολίτιδες, την επώδυνη πέψη και τις ξινίλες του στομάχου.

Ελπίδες για αντιμετώπιση των συμπτωμάτων του AIDS. Με βάση τα αποτελέσματα πρόσφατων μελετών, το βαλσαμόχορτο μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση του απλού έρπητα, του συνδρόμου χρόνιας κόπωσης και του AIDS. Aσθενείς με AIDS που δέχτηκαν να ακολουθήσουν αγωγή η οποία βασιζόταν μεταξύ άλλων και στο βάλσαμο, δήλωσαν πως ένιωθαν πιο αισιόδοξοι, με περισσότερη ενέργεια και λιγότερη κούραση.

Οι θεραπευτικές του ιδιότητες του σπαθόχορτου

Το βάλσαμο θεωρείται:

• Aντικαταθλιπτικό, ηρεμιστικό, αντισπασμωδικό και βελτιωτικό της ποιότητας του ύπνου σε αϋπνίες. 
• Aντιφλογιστικό και επουλωτικό για εγκαύματα και πληγές. Eπίσης, θεωρείται ότι επιταχύνει την εξαφάνιση των στιγμάτων της λευκόρροιας και των σκληρών όγκων του δέρματος.
• Tονωτικό και διεγερτικό για εξασθενημένους οργανισμούς. 
• Kαταπραϋντικό και ανακουφιστικό σε βρογχίτιδα, βήχα, άσθμα.
• Eμμηναγωγικό - ρυθμιστικό της εμμήνου ρύσεως.
• Διουρητικό.
• Σπασμολυτικό.
• Για στομαχικές-εντερικές διαταραχές.
• Aντιπυρετικό και παυσίπονο.

Δεν καλείται άδικα στις ΗΠΑ, αντικατάστατο του Prozac (ελληνικό σκεύασμα γνωστό ως Ladose με δραστική ουσία τη φλουοξετίνη)

Παρενέργειες και αντενδείξεις

• Tο υπερικό μπορεί να επηρεάσει το μεταβολισμό ορισμένων ενζύμων. Kατά συνέπεια, χρειάζεται προσοχή όταν χορηγείται ταυτόχρονα με άλλα φάρμακα. Eπίσης, επειδή επηρεάζει τους νευροδιαβιβαστές, αλληλεπιδρά με διάφορα φάρμακα, συμπεριλαμβανομένων των άλλων αντικαταθλιπτικών.
• Eάν πίνετε συχνά βάλσαμο, μπορεί να παρουσιάσετε εμετούς και διάρροια. 
• H υπερικίνη μπορεί να προκαλέσει φωτοευαισθησία. Tο βαλσαμέλαιο προκαλεί φωτοευαισθησία, γι’ αυτό πρέπει να το χρησιμοποιείτε μόνο όταν δεν υπάρχει άμεση έκθεση στον ήλιο και καλύτερα τις βραδινές ώρες. 
• Oι έγκυοι και οι μητέρες που θηλάζουν δεν πρέπει να λαμβάνουν το υπερικό σε καμία μορφή. 

Νέα προειδοποίηση σχετικά με την χρήση εκχυλισμάτων από το βότανο Hypericum και την αλληλεπίδραση τους με τα αντισυλληπτικά των οποίων μειώνουν την δράση, εξέδωσε ο οργανισμός ελέγχου φαρμάκων της Σουηδίας (Medical Products Agency - MPA). Η προειδοποίηση εκδόθηκε μετά από την αναφορά δύο ανεπιθύμητων κυήσεων, σε δύο γυναίκες που έπαιρναν αντισυλληπτικά χάπια, ενώ ταυτόχρονα έπαιρναν και σκευάσματα που περιείχαν εκχυλίσματα από το συγκεκριμένο φυτό, τα οποία δίδονται για την αντιμετώπιση ελαφρών μορφών κατάθλιψης.

Σε περίπτωση που κάποιος αποφασίσει να το χρησιμοποιήσει, θα πρέπει πρώτα να έχει συμβουλευτεί το γιατρό του, διότι είναι ένα φάρμακο με παρενέργειες, όπως όλα. 

Απαγορεύεται η λήψη του μαζί με άλλα αντικαταθλιπτικά ή αντιπηκτικά. Θα πρέπει επίσης να γίνει κατανοητό ότι προκειμένου ο ασθενής να δει αποτέλεσμα, είναι αναγκαία η θεραπεία του για αρκετούς μήνες.

Άτομα με καρδιολογικά προβλήματα ή υπέρταση να συμβουλεύονται τον ιατρό τους, πριν προχωρήσουν στη λήψη του σπαθόχορτου. Δε συνίσταται η χρήση του σε παιδιά κάτω των 12 ετών.

O Ε.Ο.Φ. έχει αναγνωρίσει το υπέρικο ως προϊόν φυτικής προέλευσης, εντάσσοντάς το στα συμπληρώματα διατροφής, με ένδειξη την ελαφριά κακοδιαθεσία, τη νευρική ένταση και την κατάθλιψη, με ικανότητα αλληλεπίδρασης με αντιρετροϊκά, αντιπηκτικά, αντισυλληπτικά και ανοσοκατασταλτικά φάρμακα

Διαβάστε επίσης

• Βότανα, το οπλοστάσιο της φύσης. Πίνακας με τις θεραπευτικές τους ιδιότητες ανά ασθένεια
• Κουρκουμάς ή κιτρινόριζα ως αντιφλεγμονώδες, αντικαρκινικό, για τον διαβήτη, την χοληστερινη, το Αλτσχάιμερ, την ακμή, τις πανάδες
• Βάλσαμο ή βαλσαμόχορτο ή σπαθόχορτο για την κατάθλιψη, τα τραύματα, το στομάχι, το άσθμα, τον καρκίνο. 
• Ρόφημα με κουρκουμά για χαλάρωση και με θεραπευτικές ιδιότητες
• Σταμναγκάθι για το συκώτι, την καρδιά, το στομάχι, το δέρμα
• Ρίγανη και ριγανέλαιο, με ισχυρές αντιβακτηριακές, αντιοξιδωτικές και αντικαρκινικές ιδιότητες (Origanum vulgare)

Πρώτη δημοσίευση: Ιούλιος 2014 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Κλεοπάτρα Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 6 Μαΐου 2026

Η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία για την Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος: «Προτεραιότητα ο έλεγχος του άσθματος»

medlabnews.gr iatrikanea

«Προτεραιότητα ο έλεγχος του άσθματος» είναι το μήνυμα που προβάλλει η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία – ΕΠΕ στο πλαίσιο της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας Άσθματος, 5 Μαΐου 2026.

Η Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος καθιερώθηκε το 1998 από την Παγκόσμια Πρωτοβουλία για το Άσθμα (GINA) και έκτοτε κάθε χρόνο, την πρώτη Τρίτη του Μαΐου πραγματοποιούνται πολλές και σημαντικές δράσεις ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης για το άσθμα σε όλο τον κόσμο.

Συμμετέχοντας στις δράσεις της Παγκόσμιας Ημέρας, η Ομάδα Εργασίας για το Βρογχικό Άσθμα της ΕΠΕ δημιούργησε τέσσερα (4) ενημερωτικά βίντεο σχετικά με: τους παράγοντες κινδύνου (όπως το κάπνισμα, η ρύπανση της ατμόσφαιρας, τα αλλεργιογόνα), την πρόληψη ιογενών λοιμώξεων του αναπνευστικού μέσω εμβολιασμού, καθώς επίσης και τον έλεγχο του άσθματος με τη χρήση των εισπνεόμενων αντιασθματικών φαρμάκων. Τα βίντεο θα προβληθούν στη σελίδα της Επιστημονικής Εταιρείας στο facebook.

Το βρογχικό άσθμα είναι μια νόσος που επηρεάζει περί τα 300 εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο και προκαλεί περίπου 1.000 θανάτους ημερησίως, αναφέρει ο Πέτρος Μπακάκος, Καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ, Διευθυντής Α΄ Πανεπιστημιακής Πνευμονολογικής Κλινικής ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία», Γενικός Γραμματέας ΕΠΕ. «Ο επιπολασμός του αυξάνεται σε πολλές χώρες, ιδιαίτερα στα παιδιά. Το άσθμα επηρεάζει σοβαρά την ποιότητα ζωής των πασχόντων. Επίσης, το κόστος της θεραπείας αυξάνεται τόσο για τα συστήματα υγείας όσο και για τους ασθενείς. Οι προκλήσεις στη διαχείριση του άσθματος διαφέρουν ανάλογα με τις γεωγραφικές περιοχές και τα συστήματα υγείας».

Παρά τις σημαντικές προσπάθειες των τελευταίων 30 ετών να βελτιωθεί η φροντίδα των ασθματικών και η διαθεσιμότητα αποτελεσματικών θεραπειών, πολλοί πάσχοντες δεν έχουν ευεργετηθεί από αυτές τις προόδους επισημαίνει ο κ. Μπακάκος. «Αρκετοί ζουν σε περιοχές με ανεπαρκείς ιατρικές υπηρεσίες και περιορισμένες οικονομικές παροχές, όπου δεν υπάρχει πρόσβαση σε εισπνεόμενες θεραπείες με κορτικοστεροειδή που αποτελούν τον θεμέλιο λίθο της θεραπείας των ασθματικών, ανεξαρτήτως βαρύτητας του άσθματος. Η ανάγκη επαρκούς και ανεμπόδιστης πρόσβασης στις εισπνεόμενες θεραπείες πρέπει να προτεραιοποιηθεί από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς και ειδικά τους κατασκευαστές των εισπνευστικών συσκευών».

Τόσο το ενεργητικό όσο και το παθητικό κάπνισμα αποτελούν έναν από τους κύριους παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση και την επιδείνωση του άσθματος επισημαίνει η Παρασκευή Κατσαούνου, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Μονάδα Πνευμονολογίας και Αναπνευστικής Ανεπάρκειας Α΄ΚΕΘ ΓΝΑ «Ευαγγελισμός», Μέλος Δ.Σ. ΕΠΕ. «Το κάπνισμα επιδεινώνει τον έλεγχο του άσθματος, καθώς οι καπνιστές εμφανίζουν μειωμένη ανταπόκριση στα φάρμακα, χρειάζονται υψηλότερες δόσεις εισπνεόμενων κορτικοστεροειδών, έχουν περισσότερες παροξύνσεις, περισσότερες νοσηλείες, περισσότερο άγχος, παρουσιάζουν συχνότερα κατάθλιψη και έχουν χειρότερη ποιότητα ζωής». Επιπροσθέτως, τονίζει η κα Κατσαούνου, το κάπνισμα προκαλεί ευπάθεια στις λοιμώξεις, επιταχύνει την πτώση της αναπνευστικής λειτουργίας και μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της αναστρεψιμότητας της απόφραξης των αεραγωγών, καθώς και σε μοιραίο άσθμα. «Σημαντικά στοιχεία δείχνουν ότι η απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους σε Ευρώπη, ΗΠΑ και Καναδά έχει χειροπιαστά θετικά αποτελέσματα, καθώς συνδέεται με μείωση των παροξύνσεων άσθματος κατά 10%. Το ηλεκτρονικό τσιγάρο αυξάνει τη βρογχική υπεραντιδραστικότητα και επιδεινώνει το βρογχικό άσθμα. Συνοψίζοντας, ο ασθματικός καπνιστής στερεί από τον εαυτό του τη δυνατότητα ελέγχου ενός νοσήματος που στην πλειονότητα των περιπτώσεων μπορεί να ελεγχθεί».

«Η Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος αποτελεί μια σημαντική υπενθύμιση ότι το άσθμα δεν είναι απλώς μια νόσος που πλήττει τον άνθρωπο, αλλά συνδέεται στενά με το περιβάλλον στο οποίο ζούμε» επισημαίνει η Ευαγγελία Φούκα, MD, PhD, MSc, Επίκουρη Καθηγήτρια Πνευμονολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Β’ Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν», Υπεύθυνη Ομάδας Εργασίας Βρογχικού Άσθματος ΕΠΕ. «Η ατμοσφαιρική ρύπανση, ιδιαίτερα τα αιωρούμενα σωματίδια, το όζον και τα καυσαέρια, συμβάλλουν τόσο στην εμφάνιση όσο και στην επιδείνωση του άσθματος, προκαλώντας φλεγμονή των αεραγωγών και αυξημένη βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή επηρεάζει την παραγωγή και τη διασπορά αλλεργιογόνων, όπως η γύρη, παρατείνοντας τις περιόδους έκθεσης και ενισχύοντας τη βαρύτητα των συμπτωμάτων».

Εξηγώντας περαιτέρω τη θέση αυτή, η κα Φούκα αναφέρει ότι «φαινόμενα όπως η μεταφορά σκόνης (π.χ. σαχαριανή σκόνη) και η αυξημένη υγρασία μπορούν να επιδεινώσουν τις κρίσεις άσθματος, αυξάνοντας τα περιστατικά προσέλευσης σε νοσοκομεία. Η προστασία της ποιότητας του αέρα και η μείωση της έκθεσης σε αλλεργιογόνα αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για τη βελτίωση της υγείας των ασθενών. Η αντιμετώπιση του άσθματος απαιτεί όχι μόνο σωστή θεραπεία, αλλά και συλλογική δράση για ένα καθαρότερο και υγιέστερο περιβάλλον».

Ως μια σύνθετη χρόνια φλεγμονώδη νόσο των αεραγωγών με σημαντικό κοινωνικό και κλινικό αποτύπωμα χαρακτηρίζει το άσθμα ο Κωνσταντίνος Σάμιτας, Πνευμονολόγος - Φυματιολόγος, Επιμελητής Α΄ ΕΣΥ, 7η Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία», Υπεύθυνος Ομάδας Εργασίας Βρογχικού Άσθματος ΕΠΕ. «Η αποφυγή των παροξύνσεων, οι οποίες συνδέονται με οξεία επιβάρυνση της πνευμονικής λειτουργίας, αυξημένη νοσηρότητα και επιδείνωση της ποιότητας ζωής των ασθενών με άσθμα, αποτελεί βασικό στόχο στη διαχείρισή του. Οι ιογενείς λοιμώξεις του αναπνευστικού συγκαταλέγονται στους κυριότερους εκλυτικούς παράγοντες σοβαρών παροξύνσεων».

Στο πλαίσιο αυτό, καταλήγει ο κ. Σάμιτας, η στρατηγική οχύρωση των ασθενών μέσω του εμβολιασμού κρίνεται επιβεβλημένη. «Η ανοσοποίηση έναντι της εποχικής γρίπης, της COVID-19, αλλά και η ενσωμάτωση του νέου εμβολίου έναντι του ιού RSV στις ενδείξεις των ενηλίκων, σε συνδυασμό με τον εμβολιασμό για μη ιογενείς νόσους όπως για τον πνευμονιόκοκκο, αποτελούν αδιαπραγμάτευτο πυλώνα πρόληψης. Η θωράκιση αυτή μειώνει δραστικά την πιθανότητα κλινικής επιδείνωσης και διασφαλίζει τον βέλτιστο έλεγχο της νόσου. Προτρέπουμε τους ασθενείς να συνεργάζονται στενά με τον Πνευμονολόγο τους, να ενημερώνονται για το άσθμα τους και τα προληπτικά μέτρα που μπορούν να λάβουν μαζί. Γιατί η ελεύθερη αναπνοή είναι δικαίωμα όλων μας».

Το άσθμα είναι μια συχνή χρόνια πάθηση, η οποία μπορεί να ελεγχθεί αποτελεσματικά με την κατάλληλη θεραπεία εξηγεί η Μαρία Καλλιέρη, Πνευμονολόγος - Φυματιολόγος, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Επικουρική Επιμελήτρια, Β’ Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν», και Early Career Member Ομάδας Εργασίας Βρογχικού Άσθματος ΕΠΕ. «Η βάση της αντιμετώπισης είναι τα εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή, που μειώνουν τη φλεγμονή στους αεραγωγούς, σε συνδυασμό με τα βρογχοδιασταλτικά φάρμακα που συμβάλλουν στη χαλάρωση των μυών των αεραγωγών και στη βελτίωση της αναπνοής. Ωστόσο, η πρόσβαση σε αυτά τα φάρμακα δεν είναι πάντα δεδομένη, λόγω οικονομικών περιορισμών, γεωγραφικών ανισοτήτων και ανεπαρκούς ενημέρωσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ασθενείς καθυστερούν να προμηθευτούν τη θεραπεία τους ή τη διακόπτουν, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε επιδείνωση της νόσου και αυξημένο κίνδυνο παροξύνσεων». Η τακτική παρακολούθηση από τον Πνευμονολόγο είναι καθοριστική, καθώς μέσω της συνταγογράφησης διασφαλίζεται η κατάλληλη θεραπεία. Η ενημέρωση, η πρόσβαση και η συνεργασία ασθενών και ιατρών είναι βασικές προϋποθέσεις για τον έλεγχο του άσθματος, που αποτελεί δικαίωμα όλων, τονίζει η κα Καλλιέρη.

Οι δράσεις ενημέρωσης της Ομάδας Εργασίας για το Βρογχικό Άσθμα της ΕΠΕ, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος, πραγματοποιούνται με την ευγενική χορηγία των εταιρειών: AstraZeneca, Chiesi Hellas, Elpen, GSK, Guidotti Hellas, Menarini Hellas, Pfizer Hellas.

Δύσπνοια: αιτίες, πότε είναι επικίνδυνη και πότε πρέπει να πάτε σε νοσοκομείο

του Κώστα Λούβρου, M.D., medlabnews.gr iatrikanea

Η δύσπνοια είναι το δυσάρεστο αίσθημα ότι “δεν φτάνει ο αέρας” και μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά ή να εγκαθίσταται σταδιακά με τον χρόνο. Το άρθρο εξηγεί ποιες είναι οι πιο συχνές αιτίες της δύσπνοιας, πότε το σύμπτωμα μπορεί να κρύβει σοβαρό πρόβλημα από πνεύμονες, καρδιά ή άλλες παθήσεις και πότε χρειάζεται άμεσος έλεγχος. Δύσπνοια είναι το δυσάρεστο συναίσθημα που περιγράφει ο άρρωστος ότι δεν του "φτάνει ο αέρας" που αναπνέει. Φυσιολογικά συμβαίνει στην έντονη άσκηση. Μπορεί να ξεκινήσει αιφνίδια (οξεία δύσπνοια) ή μπορεί να έχει βαθμιαία εγκατάσταση (εβδομάδες ή και μήνες), χρόνια δύσπνοια.

Χλωρίνη και ΧΑΠ: πώς τα απολυμαντικά μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο πνευμονικών παθήσεων

επιμέλεια medlabnews.gr iatrikanea

Η τακτική χρήση απολυμαντικών προϊόντων, όπως η χλωρίνη, δεν συνδέεται μόνο με οξύ ερεθισμό αλλά και με πιθανό μακροχρόνιο κίνδυνο για τους πνεύμονες. Το άρθρο παρουσιάζει μελέτη που συσχέτισε τη συχνή έκθεση σε απολυμαντικά με αυξημένο κίνδυνο Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ) και εξηγεί γιατί η προσεκτική χρήση τους έχει σημασία. Η τακτική χρήση απολυμαντικών προϊόντων καθαρισμού, όπως η χλωρίνη, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης θανατηφόρων πνευμονικών παθήσεων, σύμφωνα με επιστημονική έρευνα.

Συγκεκριμένα, μελέτη του πανεπιστημίου του Χάρβαρντ και του γαλλικού Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας και Ιατρικής Έρευνας (Inserm) έδειξε, ότι η χρήση τέτοιων προϊόντων (όπως η χλωρίνη) ακόμα και μόνο μία φορά την εβδομάδα θα μπορούσε να αυξήσει την πιθανότητα ενός ατόμου να αναπτύξει Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) κατά σχεδόν 30%.

Η έρευνα περιελάμβανε στοιχεία από περισσότερες από 55.000 νοσοκόμες στις ΗΠΑ και οι επιστήμονες εξέτασαν την έκθεσή τους σε συγκεκριμένα απολυμαντικά, όπως η χλωρίνη, το υπεροξείδιο του υδρογόνου, το αλκοόλ και χημικές ουσίες γνωστές ως τεταρτοταγείς ενώσεις αμμωνίου (quaternary ammonium compounds – quats), οι οποίες χρησιμοποιούνται συχνά για την απολύμανση επιφανειών, όπως πατώματα, έπιπλα και άλλα αντικείμενα.

Όλα αυτά συνδέθηκαν με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ΧΑΠ από 24% έως 32% στην μελέτη!

Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι ένας όρος που εμπεριέχει μια σειρά από καταστάσεις που επηρεάζουν τους πνεύμονες, όπως το εμφύσημα, την χρόνια βρογχίτιδα και το χρόνιο άσθμα.

Προηγούμενες μελέτες έχουν συνδέσει την έκθεση σε απολυμαντικά με προβλήματα αναπνοής όπως το άσθμα, αλλά πιστεύεται ότι αυτή η έρευνα αποτελεί το πρώτο δείγμα επιστημονικής απόδειξης για τον προσδιορισμό της σχέσης μεταξύ των απολυμαντικών, όπως η χλωρίνη, και της ΧΑΠ.

Η δρ. Orianne Dumas, ερευνήτρια του Inserm, δήλωσε: “Οι δυνητικές δυσμενείς επιπτώσεις της έκθεσης στα απολυμαντικά στην Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια έχουν λάβει πολύ λιγότερη προσοχή, αν και δύο πρόσφατες μελέτες στην Ευρώπη έδειξαν ότι η εργασία ως καθαριστής συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο ΧΑΠ (…) Από όσο γνωρίζουμε, είμαστε οι πρώτοι που βρίσκουμε μια σύνδεση μεταξύ των απολυμαντικών και της ΧΑΠ στους εργαζόμενους στον τομέα της υγείας και τη διερεύνηση συγκεκριμένων χημικών ουσιών που μπορεί να αποτελούν τη βάση αυτής της σύνδεσης”.

Η δρ. Dumas θα παρουσιάσει τα ευρήματα της εν λόγω μελέτης στο Διεθνές Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Αναπνευστικής Εταιρείας στο Μιλάνο, όπου θα επισημάνει ότι χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να αποσαφηνιστεί ο αντίκτυπος της χρήσης απολυμαντικών, όπως η κοινώς χρησιμοποιούμενη χλωρίνη, στο σπίτι.

Πρόσθεσε: “Ειδικότερα, πρέπει να διερευνήσουμε τον αντίκτυπο της χρόνιας επαγγελματικής έκθεσης σε χημικές ουσίες στην Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια και να διευκρινίσουμε το ρόλο κάθε συγκεκριμένου απολυμαντικού. Ορισμένα από αυτά τα απολυμαντικά, όπως η χλωρίνη και τα quats, χρησιμοποιούνται συχνά στα νοικοκυριά και η πιθανή επίδραση της οικιακής χρήσης των απολυμαντικών στην ανάπτυξη της ΧΑΠ είναι άγνωστη (…) Παλαιότερες μελέτες έχουν βρει μια σύνδεση μεταξύ του άσθματος και της έκθεσης σε προϊόντα καθαρισμού και απολυμαντικών στο σπίτι, όπως τα η χλωρίνη και τα σπρέι, οπότε είναι σημαντικό να διερευνηθεί περαιτέρω αυτό”.

Πώς έγινε η έρευνα

Στο πλαίσιο της έρευνας, οι επιστήμονες εξέτασαν 55.185 νοσηλεύτριες που συμμετείχαν στην “Μελέτη Υγείας ΙΙ” για την υγεία των νοσοκόμων, η οποία ξεκίνησε το 1989.

Εξέτασαν τις νοσοκόμες που βρίσκονταν ακόμα σε νοσηλευτική εργασία και δεν είχαν ιστορικό ΧΑΠ το 2009 και στη συνέχεια τις ακολούθησαν για περίπου οκτώ χρόνια μέχρι τον Μάιο του 2017. Κατά το διάστημα αυτό διαγνώστηκαν 663 νοσηλεύτριες με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια.

Η έκθεση των νοσοκόμων σε απολυμαντικά αξιολογήθηκε μέσω ερωτηματολογίου και λήφθηκαν υπόψη και άλλοι παράγοντες που θα μπορούσαν να έχουν διαστρεβλώσει τα αποτελέσματα, όπως η ηλικία, το σωματικό βάρος και η εθνικότητα των συμμετεχόντων.

Πηγή: independent.co.uk

Διαβάστε επίσης

Δηλητηρίαση από χλωρίνη. Τι κάνουμε σε εισπνοή ή κατάποσης χλωρίνης; Πρώτες βοήθειες

Πρώτη δημοσίευση: Σεπτέμβριος 2019 — MEDLABNEWS.GR | Επιμέλεια: medlabnews.gr iatrikanea

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 6 Απριλίου 2026

Χλωρίνη: τι να κάνετε σε εισπνοή ή κατάποση – συμπτώματα δηλητηρίασης

του Ξενοφώντα Τσούκαλη, M.D., medlabnews.gr iatrikanea

Η εισπνοή ή η κατάποση χλωρίνης μπορεί να προκαλέσει σοβαρό ερεθισμό του αναπνευστικού, βήχα, δύσπνοια, έμετο και άλλες επικίνδυνες επιπλοκές. Το άρθρο εξηγεί τι πρέπει να κάνετε άμεσα και ποιοι συνδυασμοί καθαριστικών είναι επικίνδυνοι. Ένα από τα πιο επικίνδυνα χημικά που παρασκεύασε ποτέ ο άνθρωπος είναι το χλώριο. Μένει αμετάβλητο στον οργανισμό μας, διασπάται μετά από 500 χρόνια από το περιβάλλον, προκαλεί αποδεδειγμένα καρκινογενέσεις και πολλές άλλες σύγχρονες ασθένειες.

Το χλώριο χρησιμοποιήθηκε αρχικά ως βακτηριοκτόνο, αργότερα χρησιμοποιήθηκε από τους Γερμανούς και τους συμμάχους ως χημικό όπλο, με τρομακτικά αποτελέσματα στους ανθρώπους και στη γύρω πανίδα και χλωρίδα.

Το χλώριο είναι ένα κιτρινοπράσινο αέριο με χαρακτηριστική, οξεία οσμή. Διαλύεται στο νερό σχηματίζοντας το υποχλωριώδες οξύ και το υδροχλωρικό οξύ. Eπειδή είναι βαρύτερο από τον αέρα, υγροποιείται εύκολα υπό πίεση, αντιδρά με τα περισσότερα στοιχεία και σχηματίζει ενώσεις. Διαλύεται στο νερό σχηματίζοντας το υποχλωριώδες οξύ και το υδροχλωρικό οξύ. H γνωστή σε όλους μας χλωρίνη είναι το υποχλωριώδες νάτριο και τα περισσότερα προβλήματα ξεκινούν όταν θέλοντας να βελτιώσουμε τη δραστικότητά της ως καθαριστικού την αναμειγνύουμε με άλλα προϊόντα. 

H οικιακή χλωρίνη περιέχει υποχλωριώδες νάτριο, μια χημική ουσία που μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό και βλάβη στο δέρμα και το αναπνευστικό σύστημα σε περίπτωση εισπνοής ή αν χυθεί πάνω στο δέρμα. Μην αναμιγνύετε ποτέ χλωρίνη με αμμωνία ή με καθαριστικά λεκάνη της τουαλέτας ή απόφραξη σωλήνων αποχέτευσης, ως επικίνδυνες, συνήθως παράγονται θανατηφόρα αέρια.

Εκλύονται χλωραμίνες (τοξικό αέριο που ευθύνεται για αναπνευστικά προβλήματα), που μπορούν να επιφέρουν ερεθισμό σε μάτια και δέρμα, ενώ, σε περιπτώσεις που χρησιμοποιείται σε μικρούς χώρους με ελλιπή εξαερισμό, είναι δυνατόν να προκαλέσουν οξεία πνευμονίτιδα (διαπερνούν και προκαλούν βλάβη στους εσωτερικούς ιστούς του πνεύμονα). Οξεία πνευμονίτιδα υπερευαισθησίας τείνει να εμφανιστεί 4-12 ώρες μετά την έκθεση.

Τα συμπτώματα της οξείας πνευμονίτιδας εξ υπερευαισθησίας περιλαμβάνουν:

• Πυρετό
• Κρυάδα

• Βήχα
• 
Δύσπνοια

• Πόνους στο σώμα
• δυσφορία

Xρειάζεται, λοιπόν, ιδιαίτερη προσοχή στις προφυλάξεις που πρέπει κανείς να παίρνει όταν χρησιμοποιεί χλωρίνη. Aπό την ανάμειξη της χλωρίνης με κάποιο οξύ παράγεται το αέριο χλώριο. Mερικά καθαριστικά τουαλέτας και αφαιρετικά σκουριάς περιέχουν αρκετό οξύ ώστε να εκλυθούν μεγάλες ποσότητες αερίου χλωρίου κατά την ανάμειξη. Γι' αυτό ποτέ μη χρησιμοποιείτε χλωρίνη σε χώρους που δεν αερίζονται σωστά και επαρκώς. 

H έκθεση στη χλωρίνη και άλλα τοξικά χημικά που περιέχονται στα προϊόντα καθαρισμού αποτελεί παράγοντα για την πυροδότηση του άσθματος σε μία στις έξι περιπτώσεις που εμφάνισαν άσθμα μετά την ηλικία των 50 ετών.

Μην αναμειγνύετε

1. Χλωρίνη με ξύδι (απελευθερώνει τοξικό αέριο χλωρίου, το οποίο αν δεν σας “σκοτώσει” μπορεί να σας προκαλέσει πνευμονία)

2. Χλωρίνη με αμμωνία Παράγονται χλωραμίνη και υδραζίνη, δύο πολύ τοξικές για τον άνθρωπο 

3. Χλωρίνη με απορρυπαντικό πλυντηρίων

4. Χλωρίνη με καθαριστικά λεκάνης

5. Xλωρίνη με βιτριόλι. Η ανάμειξη των δύο αυτών υγρών δίνει αέριο χλώριο και αν είμαστε μέσα σε κλειστό χώρο, όπως συμβαίνει με τις περισσότερες τουαλέτες που δεν έχουν καλό αερισμό, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι οδυνηρά.

Εισπνοή χλωρίνης

Η δηλητηρίαση από χλώριο μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα σε όλο το σώμα σας. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• κάψιμο στο στόμα
• πρήξιμο του λαιμού
• πόνος στο λαιμό
• βήχα
• δύσπνοιας
• απόφραξη των αεροφόρων οδών από το οίδημα και το σπασμό του λάρυγγα
• πόνος στο στομάχι
• έμετος
• αίμα στα κόπρανα
• χαμηλή αρτηριακή πίεση
• σοβαρό τραυματισμό στα μάτια
• βλάβες του δέρματος

Πιο σημαντικές όμως είναι οι γενικές βλάβες του οργανισμού από τη δηλητηρίαση των τοξικών αναθυμιάσεων, οι οποίες μπορεί να είναι και θανατηφόρες.

Κατάποση-Δηλητηρίαση από χλωρίνη. 

Δεν προκαλούμε έμετο όπως με τα κοινά-ελαφρά απορρυπαντικά, διότι η χλωρίνη είναι καυστικό υγρό αλλά μεταφέρουμε ΑΜΕΣΑ το θύμα στο νοσοκομείο παίρνοντας  μαζί μας το δοχείο όπου εμπεριέχει την χλωρίνη για να υποδείξουμε τα συστατικά στους γιατρούς.

Σε επαφή με το δέρμα ή τα μάτια σας ξεπλύνετε την περιοχή με τρεχούμενο νερό για τουλάχιστον 15 λεπτά.

Οι βασικές αρχές των Πρώτων Βοηθειών, οι οποίες παρέχονται σε εισπνοή χλωρίου, περιλαμβάνουν:

• Την απομάκρυνση του πάσχοντος από το μολυσμένο περιβάλλον,

• Το χλώριο είναι βαρύτερο από τον αέρα. Αρα ανεβάζουμε τον παθόντα πιο ψηλά για να εισπνεύσει καθαρό αέρα.

• Την εξασφάλιση της αναπνευστικής λειτουργίας και

• Τη μεταφορά του στη πλησιέστερη Νοσηλευτική Μονάδα (Κέντρο Υγείας, Νοσοκομείο)

Πρέπει να έχουμε πάντοτε πρόχειρο το τηλέφωνο του Κέντρου Δηλητηριάσεων (2107793777).

Για αυτόν τον λόγο ελαχιστοποιήστε την έκθεση στο χλώριο, τη χλωρίνη και τα υποχλωριώδη, μην τα αναμειγνύετε και αν μπορείτε, υποκαταστήστε τα με άλλα οικολογικά και περισσότερο φιλικά προς το περιβάλλον προϊόντα.

Υπάρχουν πολλοί πρακτικοί τρόποι για να καθαρίσουμε το σπίτι, χρησιμοποιώντας καθαρό σαπούνι ή μείγματα από λεμόνι και ξίδι.

Σε περιπτώσεις που θέλουμε να απολυμάνουμε μια κοινόχρηστη τουαλέτα, για να αποφύγουμε τον κίνδυνο λοιμώξεων θα πρέπει να ακολουθούμε πιστά τις οδηγίες χρήσης, να αποφεύγουμε την εισπνοή αναθυμιάσεων, να φοράμε γάντια ή να πλένουμε τα χέρια μετά τη χρήση.

Τέλος, είναι σημαντικό να εφαρμόζουμε παλιές καλές πρακτικές, όπως ο συχνός και επιμελής αερισμός των σπιτιών, ώστε να αποφεύγεται η έκθεση σε χημικές ουσίες που μπορεί να συσσωρεύονται.

ΤΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ

• Περιορίζουμε δραστικά τα καθαριστικά που βασίζονται στη χλωρίνη.

• Στη θέση των λευκαντικών που έχουν ως ενεργό συστατικό χλώριο ή χλωριούχες ενώσεις χρησιμοποιούμε προϊόντα με υπεροξείδιο του υδρογόνου. Αντί για χλωρίνη, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε λευκαντικά με βάση οξυγονούχες ενώσεις (π.χ υπεροξείδιο του υδρογόνου, δηλαδή οξυζενέ) ή υπερλευκαντικά με υπερβορικό νάτριο που όταν διαλύονται σε ζεστό νερό απελευθερώνουν οξυγόνο.

• Ανεξάρτητα από το είδος του καθαριστικού, ξεπλένουμε καλά τις επιφάνειες μετά το καθάρισμα. Αποφεύγουμε να χρησιμοποιούμε προϊόντα που δεν χρειάζονται ξέβγαλμα.

• Υγρά πιάτων και προϊόντα απολύμανσης που περιέχουν triclosan τα αποφεύγουμε.

• Αποφεύγουμε τα «σκληρά» προϊόντα καθαρισμού, όπως το «ακουαφόρτε» ή αυτά που προορίζονται για την αφαίρεση υπολειμμάτων λίπους από το φούρνο. Το ίδιο ισχύει και για τα χημικά αποφρακτικά για τα σιφόνια.

• Η πιο ασφαλής λύση είναι τα βιολογικά καθαριστικά.

Διαβάστε επίσης

• Τι δεν πρέπει να κάνετε ποτέ με τη χλωρίνη; Απολύμανση και κοροναϊός
• Χλωρίνη: Το πιο δυνατό χημικό που προκαλεί καρκίνο! Οι δραματικές επιπτώσεις στον οργανισμό

• Δηλητηρίαση από υδράργυρο. Που βρίσκεται και τι μπορεί να προκαλέσει; Τι θα κάνετε αν σπάσει το θερμόμετρο; Πώς θα τον καθαρίσετε;
• Η δηλητηρίαση από βαρέα μέταλλα μπορεί να προκαλεί απώλεια μνήμης, αλλεργικές αντιδράσεις, πίεση, κατάθλιψη, αλλαγή συμπεριφοράς, κούραση, αϋπνία και αύξηση χοληστερίνης. Αποτοξίνωση και πρόληψη
• Άμεση αντιμετώπιση δηλητηρίασης από ουσίες, φάρμακα, εντομοκτόνα, είδη καθαρισμού, μονοξείδιο του άνθρακα και άλλα. Πρώτες βοήθειες

PhD

Πρώτη δημοσίευση: Νοέμβριος 2015 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Ξενοφώντας Τσούκαλης

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 6 Απριλίου 2026

Μούχλα στο ψυγείο, μπάνιο, στρώμα, ρούχα. Τι προκαλεί η μούχλα; Προληπτικά και θεραπευτικά μέτρα.

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακής βιολόγου, medlabnews.gr iatrikanea

Μούχλα είναι η κοινή ονομασία για πολλούς και διαφορετικούς μύκητες, που αναπτύσσονται σε οργανικές ουσίες, οι οποίες βρίσκονται σε αποσύνθεση και έχουν μια χαρακτηριστική μυρωδιά, είναι συνήθως άχρωμη και συνήθως δεν είναι ορατό με γυμνό μάτι στην φάση της δημιουργίας της.

Για τον πολλαπλασιασμό και τη διάδοση της βοηθούν μικροσωματίδια. Αυτά έχουν χρώματα και σε αυτό το στάδιο γίνεται ορατή με γυμνό μάτι ως μαύρη ή κίτρινη κηλίδα. 

Πως προκύπτει η μούχλα; 

Σε εσωτερικούς χώρους, η επώαση της μούχλας προκαλείται ιδιαίτερα λόγω τριών παραγόντων: υγρασία, θρεπτικά συστατικά και θερμοκρασία. Τα θρεπτικά συστατικά στο σπίτι και στο διαμέρισμα είναι πολλά. Οι μύκητες εγκαθίστανται σε ξύλα και γυψοσανίδες ή τρέφονται από ταπετσαρίες, χρώματα, βερνίκια, σιλικόνη, κόλλες δαπέδων, δέρμα και πολλά άλλα υλικά. Σε περίπτωση υλικών με υψηλή τιμή pH η επώαση περιορίζεται. Η μούχλα αναπτύσσεται όμως και σε υλικά που δεν προσφέρουν από μόνα τους θρεπτικές ουσίες, όταν έχουν πάνω τους οργανικά σωματίδια και ρύπους, για παράδειγμα το κεραμικό και το γυαλί. Η επώαση είναι δυνατή μόνο με την παρουσία υγρασίας.

Αναπαράγεται με σπόρια και χρειάζεται τροφή από εξωτερικές πηγές, γιατί δεν περιέχει χλωροφύλλη.

Γίνεται ορατή όταν αναπτύσσεται σε μεγάλες συγκεντρώσεις.

Προϋποθέσεις για την ανάπτυξη αυτών των μεγάλων συγκεντρώσεων μούχλας είναι:

- Να υπάρχει αυξημένη υγρασία είτε σαν εσωτερική σχετική υγρασία ή σαν υγρασία που μπαίνει μέσα στο σπίτι από υπόγεια ή ατέλειες στους τοίχους και στο δώμα, σαν υγρασία από μόνιμες μικροδιαρροές λόγω αστοχίας των υδραυλικών συστημάτων είτε, τέλος, σαν υγρασία λόγω πλημμύρας.

- Να υπάρχει οργανική ύλη για να μπορεί να τραφεί.

- Να υπάρχει σχετική έλλειψη αερισμού.

- Να υπάρχει αρκετή βρομιά που υποβοηθά την ανάπτυξη της μούχλας δίνοντάς της κατάλυμα και τροφή.

- Να υπάρχουν ταπετσαρίες σε αμόνωτους τοίχους, χαλιά και μοκέτες σε υπόγεια και υφασμάτινα πατάκια σε υγρούς χώρους όπως τα μπάνια.

- Υποθερμασμένοι εξωτερικοί τοίχοι ή υποθερμασμένα δωμάτια και χώροι (υποβοηθούν τη συμπύκνωση).

 - Στην εμφάνιση της "μούχλας" στις γωνίες των ταβανιών υπεύθυνες θεωρούνται οι "θερμογέφυρες" (αμόνωτα κομμάτια μπετόν που είναι ψυχρότερα από τον υπόλοιπο τοίχο) και εκεί πάνε και "κάθονται" οι υδρατμοί και υγροποιούνται, με αποτέλεσμα να μαυρίζει το μέρος αυτό.

- Το σκοτάδι βοηθάει την ανάπτυξη μούχλας, γιατί ευνοεί την διατήρηση της υγρασίας. Όχι όμως ότι η μούχλα δεν  αναπτύσσεται στο φως.

Τι προκαλεί η μούχλα

Οι συχνότερες διαταραχές υγείας που προκαλούνται, εξαιτίας της μούχλας στους εσωτερικούς χώρους, είναι κυρίως οι αλλεργίες και αναπνευστικές παθήσεις. Υπάρχουν εκατοντάδες χιλιάδες διαφορετικά είδη μούχλας, αλλά μόνον δέκα από αυτά προκαλούν προβλήματα υγείας – συνήθως ασθματικές κρίσεις, ιγμορίτιδα, βρογχίτιδα και άλλα νοσήματα των πνευμόνων, καθώς και αλλεργικές αντιδράσεις. 

Η μούχλα απειλεί περισσότερο την υγεία των κατωτέρω ομάδων ανθρώπων: 

– όσοι υποφέρουν από άσθμα και άλλες ασθένειες του αναπνευστικού

– όσοι είναι ανοσοκατασταλμένοι

– οι άνθρωποι μεγάλης ηλικίας & τα βρέφη, νήπια και γενικά τα παιδιά προσχολικής ηλικίας.

Οι πιθανές ενδείξεις πως υπάρχει πρόβλημα με μούχλα στο σπίτι συμπεριλαμβάνουν βήχα, συνεχή κόπωση, ερεθισμό των ματιών και του λαιμού, πονοκεφάλους, δερματικούς ερεθισμούς και ναυτία.

Τα σπόρια από κάποιες μούχλες (π.χ. Ασπέργιλος flavus, αφρικάνικος ασπέργιλος κτλ.) είναι εξαιρετικά τοξικά, υπήρξαν δε, υπεύθυνα για πολλούς θανάτους, με πιο γνωστό αυτούς των αρχαιολόγων στον Τάφο του Φαραώ. Τότε επειδή η αιτία ήταν άγνωστη, τους απέδωσαν στην κατάρα του Φαραώ.

Οι ισχυρότατα τοξικές και καρκινογόνες αφλατοξίνες παράγονται από μούχλα που αναπτύσσεται κυρίως σε ξηρά φρούτα, ξηρούς καρπούς (ιδιαίτερα στα αράπικα φυστίκια και αμύγδαλα), μπαχαρικά, σιτηρά και σε τυριά όταν υπάρξουν κατάλληλες συνθήκες υγρασίας και θερμοκρασίας. Επίσης μπορεί να εμφανισθούν στο γάλα ζώων που έχουν τραφεί με ζωοτροφές (καλαμπόκι κ.λπ.), στα οποία είχαν αναπτυχθεί μύκητες. 

Στους πάσχοντες από άσθμα ο μύκητας της ασπεργίλλωσης μπορεί να προκαλέσει βήχα και συριγμό, ενώ σε άτομα με αποδυναμωμένο ανοσοποιητικό σύστημα, όπως οι καρκινοπαθείς που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία, οι πάσχοντες από AIDS και τα άτομα που έχουν αυτό-άνοσα νοσήματα, κινδυνεύουν περισσότερο να εκδηλώσουν ασπεργίλλωση. Η ασπεργίλλωση προσβάλλει κυρίως ανοσοκατεσταλμένα άτομα, άτομα με κοκκιοκυτταροπενία, οξεία λευχαιμία, ή λέμφωμα. Χτυπά συνήθως τους πνεύμονες (90%), αλλά δεν αποκλείεται να επεκταθεί σε άλλα όργανα. Οι ασθενείς εμφανίζουν βήχα, πλευρωδυνία, πυρετό, δύσπνοια και ταχύπνοια.

Παράγοντες που συντηρούν και επιτείνουν το πρόβλημα της μούχλας στα σπίτια:

1) Η ύπαρξη οργανικής ύλης που της παρέχει τροφή: ρητίνες των χρωμάτων, φυσικές ίνες, χαρτί, ξύλο κλπ.

2) Βρομιά, σκόνη, ίχνη από λίπη κλπ.

3) Σχετικά υψηλές θερμοκρασίες: ≥ 24 – 25ο C.

4) Η υγρασία. Μπορεί να προέρχεται από πολλές πηγές και μάλιστα μη προφανείς.

Η μούχλα στα σπίτια εντοπίζεται κυρίως:

1) Πάνω σε κρύα, αμόνωτα δομικά στοιχεία του εξωτερικού περιβλήματος.

(δοκάρια τοιχία, κολόνες κλπ. Είναι οι γνωστές θερμογέφυρες).

2) Σε δωμάτια με μεγάλη σχετική υγρασία ιδιαίτερα όταν στερούνται μηχανικού εξαερισμού

(μπάνια κουζίνες, πλυσταριά κλπ

3) Σε υπόγειους χώρους.

Η μούχλα χρειάζεται μεν οξυγόνο αλλά όχι και φως, γιατί δεν περιέχει χλωροφύλλη και συνεπώς δεν κάνει φωτοσύνθεση.

Τα υγρά υπόγεια αποτελούν ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη κι εξάπλωση της μούχλας.

4) Μέσα σε ντουλάπες που είναι σε επαφή με το εξωτερικό περίβλημα του σπιτιού.

5) Πίσω από έπιπλα που βρίσκονται κοντά στο εξωτερικό περίβλημα του σπιτιού.

Προληπτικά και θεραπευτικά μέτρα κατά της μούχλας

– Οι μεγαλύτεροι εχθροί της μούχλας είναι η καθαριότητα (συμπεριλαμβάνει και τον καλό αερισμό) και η έλλειψη υγρασίας.

Σαφώς και δεν μπορούμε να βγάλουμε την οργανική ύλη – που αποτελεί τροφή για τη μούχλα – έξω από τα σπίτια.

Τα προληπτικά και τα θεραπευτικά μέτρα πολλές φορές αλληλοεπικαλύπτονται γι’ αυτό θα παρατεθούν χωρίς διαχωρισμό:

1) Αποτροπή συμπυκνώσεων

– Όλοι οι σωλήνες κρύου νερού πρέπει να θερμομονώνονται με τα κατάλληλα υλικά.

– Οι θερμογέφυρες πρέπει να αποφεύγονται κατά το δυνατόν.

Εάν υπάρχουν, πρέπει:

– Να θερμομονώνονται εκ των υστέρων

– Να βάφονται με ειδικές αντισυμπυκνωτικές βαφές (τύπου Dip Αnticondensation).

* ή τουλάχιστον να βάφονται με αντιμηκυτικά χρώματα (θα υπάρχει συμπύκνωση αλλά όχι μούχλα).

2) Άμεσος εντοπισμός και επιδιόρθωση βλαβών στα υδραυλικά δίκτυα.

Οι βλάβες αυτές είναι υπεύθυνες για πολλές και κυρίως μεγάλου βεληνεκούς ζημίες από τη μούχλα.

3) Τακτικός αερισμός

Ο αερισμός διαλύει και απομακρύνει τα μεγάλα φορτία υδρατμών.

Πρέπει να υπάρχει κυκλοφορία του αέρα σε όλα τα ύποπτα για ανάπτυξη μούχλας σημεία όπως π.χ. πίσω από τα έπιπλα.

Το μόνιμο άνοιγμα ενός κουφώματος έστω και κατά 0,5cm βοηθάει προς αυτή την κατεύθυνση.

Μπορεί ο εξωτερικός χειμωνιάτικος αέρας να έχει υψηλή σχετική υγρασία, αλλά οι απόλυτές του τιμές είναι χαμηλές.

Όταν μπαίνει μέσα στο σπίτι, η σχετική του υγρασία πέφτει πολύ συμπαρασύροντας προς τα κάτω τη συνολική εσωτερική σχετική υγρασία.

4) Μείωση και εξορθολογισμός της παραγωγής υδρατμών

Οι υδρατμοί παράγονται κυρίως από τις εξής ανθρώπινες δραστηριότητες:

α) Μπάνια και κυρίως ντουζ.

β) Μαγείρεμα.

γ) Πότισμα εσωτερικών φυτών (περιορίστε τα).

δ) Στέγνωμα ρούχων κλπ. (κόψτε αυτή τη συνήθεια).

Τα μπάνια και οι κουζίνες πρέπει να έχουν μηχανικό εξαερισμό.

Δεν πρέπει να γίνεται άσκοπη χρήση υγραντήρων.

5) Εντοπισμός εισροής νερού σε δώματα, τοίχους και υπόγεια και άμεση αντιμετώπισή της

Το νερό μπορεί να μπαίνει σε υγρή αλλά και σε αέρια μορφή (υδρατμοί) π.χ. μέσω διάχυσης, μεταφοράς αέριων μαζών από τρύπες και ανοίγματα κλπ. 

6) Καθαρισμός επιφανειών – Απόρριψη προσβεβλημένων αντικειμένων

Κάθε επιφάνεια χρειάζεται κατάλληλα καθαριστικά μέτρα και υλικά.

Τα συνηθέστερα καθαριστικά μέσα είναι:

α) Εξειδικευμένα μυκητοκτόνα όπως π.χ. το Antimousse.

Είναι προτιμότερα γιατί είναι εύκολα στη χρήση και δεν αφήνουν υπολείμματα.

Για δουλειές μικρού βεληνεκούς είναι η δέουσα λύση.

β) Χλωρίνη (υποχλωριώδες νάτριο 5%). Αραιώστε τη με νερό: ένα ποτήρι σε 3-4 κιλά νερό.

Τα υπολείμματά της πρέπει να απομακρύνονται.

Κοινά απορρυπαντικά (χωρίς όμως αμμωνία) ή φωσφορικό νάτριο (Νa3PO4) μπορούν να προστεθούν στο μίγμα ανάλογα με την τελική του χρήση.

Αντικείμενα που δεν επιδέχονται στεγνώματος και καθαρισμού πρέπει να απορρίπτονται, γιατί αποτελούν εστία περαιτέρω μόλυνσης.

Στο ψυγείο μούχλα

Πολλά προϊόντα μουχλιάζουν ή χαλάνε μετά από αρκετό καιρό στο ψυγείο. Ποια είναι όμως εκείνα που μπορούμε να κρατήσουμε και ποια πρέπει να πετάξουμε επειγόντως, αφού μπορεί να βλάψουν την υγεία μας;

Τα σκληρά τυριά όπως το τσένταρ είναι κλασικές περιπτώσεις όπου μπορείτε να αγνοήσετε τη μούχλα – απλά κόψτε την, το εσωτερικό παραμένει φαγώσιμο· όπως και με το ψωμί.

Ωστόσο, αυτό δεν ισχύει με τα μαλακά τυριά όπως το μπρι ή το καμαμπέρ, τα οποία μπορεί να γίνουν κατοικία επικίνδυνων βακτηρίων άπαξ και χάσουν τη φρεσκάδα τους.

Το ίδιο ισχύει και για τα λαχανικά και το σκληρό σαλάμι.

Αν η μούχλα έχει εξαπλωθεί σε τροφές όπως τα κονσερβοποιημένα κρέατα, το μαγειρεμένο κρέας και τα πουλερικά, τα μαγειρεμένα φαγητά κατσαρόλας, το γιαούρτι, τις μαρμελάδες, το ψωμί ή τα παξιμάδια, τότε πετάξτε τα.

Στο στρώμα μούχλα

Στις οδηγίες των στρωμάτων θα διαβάσετε ότι το στρώμα απαγορεύεται να βραχεί ή να πλυθεί, αλλά και να αποφεύγετε τον καθαρισμό με τη χρήση ατμού, διότι θα δημιουργηθεί στο εσωτερικό του στρώματος υγρασία και μούχλα!

Αν βάλετε χλωρίνη, μαγειρική σόδα, η σόδα με οδοντόπαστα, ακόμα και ζάχαρη, που αναφέρονται σε διάφορα άρθρα, η κατάσταση θα επιδεινωθεί.

Εάν υπάρχει μούχλα που υπάρχει στο στρώμα , υπάρχει μια πιθανότητα ότι η μούχλα να είναι σε ολόκληρο το δωμάτιο και θα πρέπει να αφαιρεθεί.

Στα ρούχα μούχλα

Μην στεγνώνετε ρούχα μέσα στο σπίτι. Η μέθοδος αυτή κρύβει σοβαρότατους κινδύνους για την υγεία μας.

Τα ρούχα όταν στεγνώνουν πάνω σε θερμαντικά σώματα αυξάνουν τα επίπεδα υγρασίας στον χώρο κατά 30%, δημιουργώντας το ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη μούχλας.

 Στεγνώνουμε τα ρούχα σε ανοιχτό χώρο η σε ειδικό στεγνωτήριο

– Αν δεν έχουμε εναλλακτική, φροντίζουμε, όταν το στέγνωμα γίνεται μέσα στο σπίτι, να μην πρόκειται για την κρεβατοκάμαρα ή το σαλόνι

– Σε κάθε περίπτωση έχουμε ανοιχτά παράθυρα

Μούχλα στο μπάνιο

– Ενώ κάνετε μπάνιο, ανοίξτε το παράθυρο. Αυτό που πρέπει να προσέξετε πολύ είναι η φορά του αέρα να είναι από μέσα προς τα έξω κι όχι το αντίθετο.– Μετά το μπάνιο σκουπίστε τις επιφάνειες.– Ψεκάστε το μπάνιο και το ντους αρκετά συχνά με ξύδι! Σταματά τον σχηματισμό της μούχλας.

– Όταν κάνετε μπάνιο, το πατάκι στο οποίο θα πατήσετε όταν βγείτε απορροφά νερό. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να κρατά υγρασία, γι” αυτό μόλις τελειώσετε βγάλτε το έξω να στεγνώσει.– Αν μπορείτε κι έχετε τη δυνατότητα  εγκαταστήστε στο μπάνιο, αφυγραντήρα.

Διαβάστε επίσης

• Τι είναι η αλλεργία; Με ποιόν τρόπο εκδηλώνεται μια αλλεργική αντίδραση και πώς αντιμετωπίζεται;
• Τι είναι η οξεία και η χρόνια βρογχίτιδα; Σε τι οφείλεται και πώς αντιμετωπίζεται; Ροφήματα που κάνουν καλό
• O βήχας μπορεί να οφείλεται σε καρκίνο του πνεύμονα;
• Πότε ο βήχας πρέπει να σας ανησυχήσει, τι μπορεί να προκαλέσει και πώς αντιμετωπίζεται;
• Βήχας μετά από το κρυολόγημα και πώς αντιμετωπίζεται
• Πώς η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (Χ.Α.Π.) επηρεάζει το αναπνευστικό σύστημα; ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΧΑΠ
• Ξυπνάτε από τον βήχα; Ποια είναι η αιτία και πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί; Πότε πρέπει να ανησυχήσετε
• Τι είναι η φυματίωση; Χρήσιμες πληροφορίες, ερωτήσεις και απαντήσεις.
• 14 βότανα για τις παθήσεις του αναπνευστικού

Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή
MSc