Θερινό Ηλιοστάσιο, σήμερα. Η μεγαλύτερη ημέρα του έτους. Ο αστρονόμος Μέτωνας και οι παρατηρήσεις του

  

medlabnews.gr iatrikanea

Θερινό ηλιοστάσιο 2025: Αύριο είναι η μεγαλύτερη ημέρα του χρόνου - Τι είναι το φαινόμενο που φέρνει καλοκαίρι Φτάσαμε αισίως στα μέσα Ιουνίου και αύριο, Σάββατο 21 Ιουνίου, θα γιορτάσουμε το θερινό ηλιοστάσιο μια ημερομηνία σταθμό καθώς σηματοδοτεί και επίσημα την έλευση του καλοκαιριού ενώ παράλληλα είναι η πιο μεγάλη σε διάρκεια μέρα του έτους.

Κάθε χρόνο ανήμερα 21η Ιουνίου ο ήλιος φτάνει στο υψηλότερο σημείο του στον ουρανό, με αποτέλεσμα η ημέρα να είναι η πιο φωτεινή και η νύχτα η πιο σύντομη σε σύγκριση με όλο το υπόλοιπο έτος.

Το θερινό ηλιοστάσιο έχει ιδιαίτερη σημασία σε πολλές κουλτούρες και παραδόσεις, καθώς συμβολίζει την αφθονία, τη ζωή και την ανανέωση. Επιστημονικά, το φαινόμενο αυτό συμβαίνει όταν ο άξονας της Γης είναι πιο κεκλιμένος προς τον Ήλιο, κάνοντας τον ήλιο να λάμπει πιο έντονα και για περισσότερο χρόνο σε περιοχές του βορείου ημισφαιρίου. Η μέρα αυτή αποτελεί επίσης ιδανική ευκαιρία για να απολαύσουμε τις εξωτερικές δραστηριότητες, καθώς η έντονη ηλιοφάνεια δίνει ενέργεια και ζωντάνια, σηματοδοτώντας την κορύφωση του καλοκαιριού.

Ο Ήλιος «στέκεται» σήμερα στο βορειότερο σημείο του στον ουρανό, όπως τον παρατηρεί κάποιος από το βόρειο ημισφαίριο του πλανήτη μας, όπου βρίσκεται και η Ελλάδα. Όμως στο άνω άκρο του ημισφαιρίου μας, στη βόρεια Σκανδιναβία πάνω από τον Αρκτικό κύκλο, σήμερα δεν θεωρείται η αρχή αλλά μάλλον το μέσο του καλοκαιριού, καθώς στη διάρκεια του θερινού ηλιοστασίου υπάρχει το φαινόμενο του «ήλιου του μεσονυκτίου».

Ηλιοστάσιο

Τα ηλιοστάσια και οι ισημερίες, που ορίζουν αστρονομικά τη διάρκεια των εποχών του έτους, συμβαίνουν επειδή οι ημέρες του έτους δεν έχουν ίση διάρκεια μεταξύ τους. Η αιτία είναι ότι η Γη περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο και ο άξονας περιστροφής της παρουσιάζει κλίση σχεδόν 23,4 μοιρών. Αν δεν υπήρχε αυτή η κλίση, δεν θα υπήρχαν οι εποχές και η μέρα θα διαρκούσε πάντα 12 ώρες, ενώ ο Ήλιος θα ακολουθούσε κάθε μέρα το ίδιο «μονοπάτι» πάνω από τη Γη.

Εξαιτίας όμως της κλίσης του άξονα περιστροφής, τη μισή χρονιά (από την εαρινή έως την φθινοπωρινή ισημερία) το βόρειο ημισφαίριο «γέρνει» προς τον Ήλιο, με αποκορύφωμα στο θερινό ηλιοστάσιο το οποίο συμβαίνει μεταξύ της 20ής και της 22ας Ιουνίου, ενώ την άλλη μισή χρονιά το νότιο ημισφαίριο «γέρνει» περισσότερο προς τον Ήλιο, με αποκορύφωμα στο χειμερινό ηλιοστάσιο.

Στον 5ο αι. π.Χ. ο αστρονόμος Μέτωνας, παρατηρώντας από τον λόφο της Πνύκας στην Αθήνα την κίνηση του Ήλιου κατά τη διάρκεια του έτους, υπολόγισε με μεγάλη ακρίβεια τη διάρκεια των εποχών. Το όργανο που χρησιμοποίησε ονομάζονταν ηλιοτρόπιο, του οποίου διασώζεται η βάση του και μπορεί κανείς να τη δει στον λόφο της Πνύκας.

Ο Μέτωνας είχε παρατηρήσει ότι κατά το θερινό ηλιοστάσιο ο Ήλιος ανέτειλε πάνω από τον Λυκαβηττό, καθώς τον παρατηρούσε από το αρχαίο παρατηρητήριο του στην Πνύκα. Έξι μήνες αργότερα, κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο, τον παρατηρούσε να ανατέλλει από την κορυφή του Υμηττού. Σύμφωνα με το Αττικό ημερολόγιο, το έτος ξεκινούσε στην αρχαία Αθήνα μετά το θερινό ηλιοστάσιο. Είχε 12 μήνες, αφιερωμένους έναν σε κάθε θεό, με κάθε μήνα να ξεκινά με τη Νέα Σελήνη.

Από την άλλη, ο Ερατοσθένης, σημαντικός μαθηματικός και γεωγράφος του 3ου αι. π.Χ., είχε την ιδέα, χρησιμοποιώντας τη θέση του Ηλίου στο θερινό ηλιοστάσιο, να πραγματοποιήσει ένα πείραμα σε δυο διαφορετικές πόλεις της Αιγύπτου και να υπολογίσει την περίμετρο της Γης.