Όσα δεν ειπώθηκαν για τη Νοέλια: από τις σεξουαλικές επιθέσεις στην απόπειρα αυτοκτονίας και την ευθανασία

επιμέλεια medlabnews.gr iatrikanea

Δεν ήταν μόνο η είδηση μιας ευθανασίας που συγκλόνισε την Ισπανία. Ήταν η ιστορία μιας νεαρής γυναίκας που, πριν φτάσει να ζητήσει να πεθάνει, είχε ήδη περάσει μέσα από μια αλυσίδα βίας, τραύματος, εγκατάλειψης, σωματικής συντριβής και δημόσιας διαστρέβλωσης. Η 25χρονη Νοέλια Καστίγιο πέθανε με ευθανασία στις 26 Μαρτίου 2026, έπειτα από 601 ημέρες αναμονής και δικαστικών προσφυγών, όμως το πιο βαρύ ερώτημα δεν είναι μόνο πώς έφτασε στο τέλος, αλλά τι ακριβώς είχε συμβεί πριν από αυτό.

Σύμφωνα με όσα η ίδια είχε περιγράψει στα ισπανικά μέσα, η ζωή της είχε ήδη τραυματιστεί βαθιά πριν από την απόπειρα αυτοκτονίας. Το El País αναφέρει ότι η Νοέλια μίλησε για τρία διαφορετικά επεισόδια σεξουαλικής βίας ή απόπειρας σεξουαλικής βίας. Το πρώτο αφορούσε κακοποίηση από σύντροφό της, το δεύτερο μια απόπειρα επίθεσης από δύο άνδρες σε νυχτερινό κέντρο και το τρίτο μια επίθεση από τρεις άνδρες, επίσης σε ντισκοτέκ, λίγες ημέρες πριν από την πτώση της από τον πέμπτο όροφο στις 4 Οκτωβρίου 2022. Από εκείνη την πτώση έμεινε με πλήρη παραπληγία.

Εδώ αρχίζει το πιο σκληρό κομμάτι της ιστορίας. Η Νοέλια δεν οδηγήθηκε ξαφνικά σε μια ακραία απόφαση. Προηγήθηκε, με βάση όσα έχουν δημοσιευθεί, ένα συσσωρευμένο φορτίο τραύματος. Λίγες μόνο ημέρες μετά την τελευταία επίθεση, αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει πέφτοντας στο κενό. Στη συνέχεια νοσηλεύτηκε αρχικά στο νοσοκομείο Joan XXIII και αργότερα στην Clínica Guttmann για νευροαποκατάσταση, όπου παρέμεινε μέχρι τον Ιούνιο του 2023. Δέκα μήνες αργότερα, στις 10 Απριλίου 2024, υπέβαλε αίτημα για ευθανασία, το οποίο εγκρίθηκε στις 18 Ιουλίου 2024, καθώς κρίθηκε ότι πληρούσε τις προϋποθέσεις του ισπανικού νόμου: μη αναστρέψιμη κλινική κατάσταση, σοβαρή εξάρτηση, χρόνιος πόνος και ανυπόφορη οδύνη.

Αυτό που μέχρι σήμερα δεν έχει αποσαφηνιστεί δημόσια είναι τι ακριβώς συνέβη με τους δράστες της τελευταίας επίθεσης. Στα βασικά και πιο αξιόπιστα ισπανικά δημοσιεύματα που ανασυνθέτουν την ιστορία της Νοέλια δεν προκύπτουν επιβεβαιωμένα στοιχεία ότι οι άνδρες αυτοί συνελήφθησαν, δικάστηκαν ή καταδικάστηκαν.  

Και εδώ βρίσκεται η πρώτη μεγάλη κριτική. Αν κάτι φαίνεται να απέτυχε από την αρχή, αυτό είναι η προστασία μιας νέας γυναίκας που είχε ήδη υποστεί επαναλαμβανόμενη σεξουαλική βία. Η δεύτερη αποτυχία αφορά όσα ακολούθησαν μετά την πτώση: μια ζωή με παραπληγία, βαριά εξάρτηση, χρόνιο πόνο, ψυχική εξουθένωση και μια υπόθεση που αντί να μείνει στο πεδίο της ιατρικής, της φροντίδας και των δικαιωμάτων, έγινε δημόσιο και ιδεολογικό πεδίο σύγκρουσης. Η καταλανική κυβέρνηση μάλιστα παραδέχθηκε δημόσια ότι η δικαστική παράταση «επιμήκυνε το μαρτύριό της», δείχνοντας ότι ακόμη και από θεσμική πλευρά αναγνωρίστηκε πως η πολύμηνη εμπλοκή δεν ήταν ουδέτερη για την ανθρώπινη οδύνη της.

Στη συνέχεια μπήκε στο προσκήνιο και ένα άλλο, εξίσου σκοτεινό κεφάλαιο: η παραπληροφόρηση. Το El País κατέγραψε ένα κύμα fake news που εμφανίστηκε μετά τη δημόσια έκθεση της υπόθεσης, ιδίως μετά την τηλεοπτική της παρουσία. Το πιο διαδεδομένο ψευδές αφήγημα ήταν ότι η Νοέλια είχε βιαστεί από «menas», δηλαδή ασυνόδευτους ανήλικους μετανάστες, ενώ βρισκόταν υπό κρατική προστασία. Όμως, σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, ούτε οι δικές της δημόσιες αφηγήσεις το επιβεβαίωναν ούτε οι αρμόδιες υπηρεσίες της Generalitat είχαν καταγεγραμμένο τέτοιο περιστατικό στα κέντρα όπου είχε φιλοξενηθεί τα προηγούμενα χρόνια. Ένα δεύτερο ψευδές ή παραπλανητικό αφήγημα ήταν ότι επρόκειτο για «την πρώτη ευθανασία λόγω κατάθλιψης» στην Ισπανία. Στην πραγματικότητα, τα ιατρικά έγγραφα που επικαλείται το ισπανικό ρεπορτάζ μιλούν για μη αναστρέψιμη κλινική κατάσταση, σοβαρή αναπηρία, χρόνιο πόνο και διαρκή σωματική και ψυχική οδύνη από την παραπληγία, ενώ οι ειδικοί και τα δικαστήρια έκριναν ότι διατηρούσε ικανότητα λήψης απόφασης.

Έπαιξαν ρόλο αυτά τα fake news στην ψυχολογία της; Για την αρχική απόπειρα αυτοκτονίας, η απάντηση είναι όχι με βάση το χρονολόγιο, αφού η μεγάλη έκρηξη παραπληροφόρησης ήρθε πολύ αργότερα, όταν η υπόθεση βγήκε στο φως εξαιτίας της ευθανασίας.  

Το αποτέλεσμα είναι ότι η ιστορία της Νοέλια δεν μπορεί να διαβαστεί μόνο ως υπόθεση ευθανασίας. Είναι μια ιστορία πολλαπλής αποτυχίας: αποτυχίας προστασίας από τη βία, αποτυχίας αποτροπής της καταστροφής μετά το τραύμα, αποτυχίας να μείνει η υπόθεσή της έξω από τη δημόσια κακοποίηση, και τελικά αποτυχίας μιας κοινωνίας να συζητήσει πρώτα γιατί ένα κορίτσι έφτασε να μη θέλει πια να ζήσει. Το τέλος της έγινε πρώτο θέμα. Το πιο βαθύ όμως ερώτημα είναι αν το δράμα της είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα, όταν ακόμα ίσως θα μπορούσε να είχε αποτραπεί η αλυσίδα που την οδήγησε εκει