Καρκίνος νεφρών, αδενοκαρκίνωμα νεφρού, νεφρικών κυττάρων. Συμπτώματα που φωνάζουν;

του Ξενοφώντα Τσούκαλη, M.D., medlabnews.gr iatrikanea

Στο νεφρό αναπτύσσονται κακοήθεις όγκοι είτε πρωτοπαθώς, είτε δευτεροπαθώς δηλαδή σαν συνέπεια μετάστασης όγκου από άλλο σημείο του σώματος.

Ο συχνότερος πρωτοπαθής κακοήθης όγκος του νεφρού (80-90% των περιπτώσεων) είναι το καρκίνωμα των νεφρικών κυττάρων (ή αλλιώς αδενοκαρκίνωμα του νεφρού) που αναπτύσσεται στο νεφρικό φλοιό, ενώ σε συχνότητα ακολουθεί το καρκίνωμα των κυττάρων του μεταβατικού επιθηλίου που αναπτύσσεται στη νεφρική πύελο και συγγενεύει ιστολογικά με τους όγκους που αναπτύσσονται στην ουροδόχο κύστη. 

Στα παιδιά συχνός είναι ο όγκος Wilms ή νεφροβλάστωμα.

Αδενοκαρκίνωμα του νεφρού

Το αδενοκαρκίνωμα του νεφρού RCC (Renal clear carcinoma)  αντιπροσωπεύει το 2-3% όλων των καρκίνων με τη μεγαλύτερη επίπτωση να απαντάται στις αναπτυγμένες χώρες. Μέχρι πρότινος στην Ευρώπη υπήρχε μια ετήσια αύξηση της επίπτωσης του καρκίνου του νεφρού περίπου στο 2%, με εξαίρεση τη Δανία και τη Σουηδία.
Προέρχεται από την φλοιώδη μοίρα του νεφρού και συγκεκριμένα από τον νεφρώνα, από τα κύτταρα του εγγύς εσπειραμένου σωληναρίου. Η εξεργασία συνήθως είναι μελανή και μονοεστιακή στο παρέγχυμα.

Το αδενοκαρκίνωμα του νεφρού εμφανίζεται συχνότερα σε άνδρες μετά την ηλικία των 50 ετών.

Η αιτιολογία του είναι άγνωστη, φαίνεται όμως ότι στην εμφάνισή του προδιαθέτουν:

• Το κάπνισμα: Οι ειδικοί πιστεύουν ότι μέχρι 40% των περιστατικών του καρκίνου του νεφρού, προκαλούνται από το κάπνισμα. Αυτοί που καπνίζουν πούρα ή πίπες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο.
 


• Η παχυσαρκία: Το υπερβολικό σωματικό βάρος έχει συσχετισθεί με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του νεφρού τόσο στις γυναίκες όσο και στους άνδρες.
 


• Η υπέρταση: Έρευνες έχουν δείξει μια σαφή σχέση μεταξύ της υπέρτασης και του καρκινώματος νεφρικών κυττάρων στους άνδρες.
 


• Περιβαλλοντικές τοξίνες: Εργάτες σε εργοστάσια παραγωγής ατσαλιού με φούρνους άνθρακα, παρουσιάζουν αυξημένα  ποσοστά καρκίνου του νεφρού. Επίσης άτομα τα οποία έχουν εκτεθεί στον αμίαντο έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εκδηλώσουν καρκίνο του νεφρού όπως και καρκίνο στους πνεύμονες.
 


• Αιμοκάθαρση: Άτομα που υποβάλλονται σε μακροχρόνια αιμοκάθαρση για νεφρική ανεπάρκεια, λόγω της μείωσης της άμυνας του οργανισμού που συνυπάρχει (ανοσοκαταστολή), έχουν αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης καρκίνου του νεφρού. Για τους ίδιους λόγους έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο και οι ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση νεφρού και λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία.
 


• Ακτινοβολία: Η ακτινοβολία κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις είναι δυνατόν να προκαλέσει καρκίνο νεφρών.
 


• Ασθένεια του Von Hippel-Lindaou: Είναι κληρονομική ασθένεια, εκδηλώνεται από την παιδική ηλικία με αιμαγγειώματα του αμφιβληστροειδούς χιτώνα, αιμαγγειοβλάστωμα στην παρεγκεφαλίδα, στο νωτιαίο μυελό και με όγκους στο πάγκρεας και στους νεφρούς.

Συμπτωματολογία των ασθενών που έρχονται με κλινική εκδηλωμένη  νόσο:

Στα αρχικά στάδια συνήθως η νόσος δεν εμφανίζει ιδιαίτερα συμπτώματα. Στις περιπτώσεις αυτές η διάγνωση μπορεί να γίνει μόνο τυχαία (π.χ κατά τον υπερηχογραφικό έλεγχο της κοιλίας για άλλο λόγο).

Καθώς ο όγκος αυξάνεται μπορεί να εμφανιστεί αιματουρία, άλγος στην οσφύ και ψηλαφητή μάζα στην κοιλιακή χώρα.

Τα συχνότερα συμπτώματα του καρκίνου του νεφρού είναι:


• Η αιματουρία: Το αίμα στα ούρα μπορεί να φαίνεται μακροσκοπικά, δηλαδή με το μάτι. Όμως είναι δυνατόν να χρειάζεται μικροσκοπική εξέταση των ούρων για να διαπιστωθεί η ύπαρξή του.
 

• Πόνος πίσω στην πλάτη, στην περιοχή κάτω από τις πλευρές, ο οποίος είναι επίμονος και δεν έχει σχέση με κάποιον τραυματισμό.
 

• Μάζα στην περιοχή των νεφρών που ανιχνεύεται συνήθως κατά τη διάρκεια μιας κλινικής εξέτασης .
 

• Κούραση  πού δεν συνδυάζεται με υπερβολική εργασία ή γενικά με αυξημένη  σωματική δραστηριότητα .
 

• Απώλεια βάρους πού δεν δικαιολογείται από το διαιτολόγιο μας  ή από άλλη σωματική ή ψυχική κατάσταση ή ασθένεια.
 

• Αυξημένη  αρτηριακή πίεση
 

• Πυρετός  που είναι επαναλαμβανόμενος, χωρίς να υπάρχει οποιαδήποτε μολυσματική αιτιολογία .
 

• Πόνος σε άλλα μέρη του σώματος, στις περιπτώσεις που ο καρκίνος έχει κάνει μεταστάσεις .
 

• Οίδημα στους αστράγαλους και στα πόδια.

Διάγνωση:
• Ιστορικό.• Κλινική εξέταση• Εργαστηριακός έλεγχος.
Δεν υπάρχουν ειδικά εργαστηριακά ευρήματα. Η αιματουρία εμφανίζεται στο 40-60% των περιπτώσεων με καρκίνο. Αυξημένη ταχύτητα καθίζησης (Τ.Κ.Ε.) παρατηρείται στο 55-75%. Επίσης, αναιμία εμφανίζει το ένα τρίτο των ασθενών.
Οι κυριότερες απεικονιστικές μέθοδοι που χρησιμοποιούνται είναι:

• Υπερηχογράφημα: Έχει προσφέρει σημαντικά στην πρώιμη διάγνωση του νεφροκυτταρικού  καρκινώματος (RCC) , έχοντας μάλιστα ανακαλύψει εντελώς τυχαία την ύπαρξη καρκινικών βλαβών σε πρόωρο στάδιο.

• Αξονική Τομογραφία κοιλίας και οπισθοπεριτοναϊκού χώρου: Αποτελεί εξέταση εκλογής για τη διάγνωση αλλά ταυτόχρονα προσφέρει και σημαντική βοήθεια και την σταδιοποίηση του καρκίνου του νεφρού.

• Μαγνητική Τομογραφία κοιλίας και οπισθοπεριτοναϊκού χώρου: Είναι ισοδύναμη με την αξονική τομογραφία στη διάγνωση του RCC, αλλά πλεονεκτεί στη σταδιοποίηση του.
 
Η διάγνωση τίθεται με την αξονική τομογραφία και μπορεί να επιβεβαιωθεί με τη μαγνητική τομογραφία (η οποία ελέγχει καλύτερα και την τοπική επέκταση του όγκου στους παρακείμενους ιστούς). Σπάνια θα απαιτηθεί προεγχειρητικά βιοψία για επιβεβαίωση της διάγνωσης.

 Έλεγχος για μεταστάσεις πρέπει να γίνει στο θώρακα (με αξονική τομογραφία) και στα οστά (με σπινθηρογράφημα).

Μετά τον ανωτέρω έλεγχο μπορεί να γίνει η σταδιοποίηση, που θα καθορίσει τη θεραπεία αλλά και την πρόγνωση της νόσου:

Στάδιο Ι: Όγκος μικρότερος των 7 εκατοστών, που περιορίζεται στο νεφρό, χωρίς μεταστάσεις ή λεμφαδενική συμμετοχή.

Στάδιο ΙΙ:  Όγκος μεγαλύτερος των 7 εκατοστών, που περιορίζεται στο νεφρό, χωρίς μεταστάσεις ή λεμφαδενική συμμετοχή.

Στάδιο ΙΙΙ: Όγκος που διηθεί το επινεφρίδιο, τους γύρω ιστούς ή την κάτω κοίλη φλέβα, ή έχει προσβάλλει τους κοιλιακούς λεμφαδένες.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ:

Η χειρουργική εξαίρεση του νεφρού (ριζική νεφρεκτομή) ή σε επιλεγμένες περιπτώσεις (μονόνεφρος, αμφοτερόπλευροι όγκοι, μικρό μέγεθος και περιφερική εντόπιση του όγκου) του τμήματος που περιέχει τον όγκο (μερική νεφρεκτομή) αποτελεί τη θεραπεία εκλογής, με πολύ καλά αποτελέσματα για τα πρώτα 3 στάδια της νόσου.

Αλλά και όταν η νόσος έχει προχωρήσει στο τέταρτο στάδιο, πρέπει να γίνεται χειρουργική εξαίρεση του όγκου (όσο αυτό είναι δυνατόν) σε συνδυασμό βέβαια με φαρμακευτική αγωγή. Όταν δεν μπορεί να γίνει χειρουργική εξαίρεση, μπορεί να εφαρμοστεί εμβολισμός, κρυοθεραπεία ή υπερηχοθεραπεία του όγκου.

Η ριζική νεφρεκτομή, κατά προτίμηση λαπαροσκοπική, συστήνεται για ασθενείς με εντοπισμένο RCC που δεν μπορούν να υποβληθούν σε μερική νεφρεκτομή. Η ανοικτή μερική νεφρεκτομή παραμένει η προτεινόμενη θεραπεία. Λαπαροσκοπική μερική νεφρεκτομή πρέπει να πραγματοποιείται μόνο σε κέντρα με την ανάλογη εμπειρία.

Εναλλακτική θεραπεία του RCC-ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές

Η εφαρμογή ελάχιστα επεμβατικών τεχνικών όπως είναι η διαδερμική εφαρμογή ραδιοσυχνοτήτων (Percutaneous radiofrequency (RF) abla- tion),η κρυοθεραπεία (Cryoablation), η χρήση μικροκυμάτων (Mi- crowave ablation) και οι υψηλής συχνότητας εστιασμένοι υπέρηχοι (High-intensity focused ultrasound ablation-HIFU), έχουν προταθεί ως εφικτές εναλλακτικές προτάσεις. Πιθανά πλεονεκτήματα αυτών των τεχνικών είναι η μικρότερη νοσηρότητα, ο μικρός χρόνος νοσηλείας και η θεραπεία ασθενών υψηλού κινδύνου στους οποίους αντενδείκνυται το χειρουργείο.

Η χημειοθεραπεία και η ακτινοθεραπεία παίζουν μόνο παρηγορητικό ρόλο με όχι καλά αποτελέσματα, μιας και ο καρκίνος του νεφρού είναι ένας χημειάντοχος και ακτινοάντοχος.

Στις περιπτώσεις που ό καρκίνος έχει διηθήσει τους παρακείμενους ιστούς και τους περιοχικούς λεμφαδένες, ή χειρουργική παρέμβαση αποτελεί ένα από τα βήματα της θεραπευτικής αντιμετώπισης  και ακολουθείται συνήθως με μια από τις ακόλουθες θεραπείες  ανάλογα  και με το αν έχει κάνει μεταστάσεις .


• Ακτινοθεραπεία. Μολονότι δεν έχει κανένα θεραπευτικό ρόλο στα αρχικά στάδια του νεφρικού καρκίνου, είναι δυνατόν να εφαρμοστεί ως παρηγορητική θεραπεία σε ασθενείς με μεταστατική νόσο.


• Χημειοθεραπεία. Πολλές μελέτες που πραγματοποιήθηκαν απέδειξαν ότι το αδενοκαρκίνωμα του νεφρού είναι ένα από τα ανθεκτικότερα νεοπλάσματα στα χημειοθεραπευτικά. Παρά ταύτα χρησιμοποιούνται σε περιπτώσεις διασποράς των καρκινικών κυττάρων σε άλλα όργανα προκειμένου να τα καταστρέψουν ή και προεγχειρητικά  για να συρρικνώνουν  τον όγκο και να διευκολύνουν την εξαίρεση του.


• Ανοσοθεραπεία. Στον καρκίνο του νεφρού έχουν χρησιμοποιηθεί η ιντερφερόνη-α (IFNα), η ιντερλευκίνη-2 (IL-2) με πολύ χαμηλά ποσοστά αποτελεσματικότητας. Ο συνδυασμός IL-2 και IFNα γενικά οδηγεί σε καλύτερη συνολική ανταπόκριση (περίπου 25%, με 8% πλήρη). Παρενέργειες αυτών των ουσιών περιλαμβάνουν , ρίγη , πυρετό , ναυτία , εμέτους  και μείωση της όρεξης.


• Μοριακή στοχευμένη θεραπεία. Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούνται ουσίες, που στοχεύουν σε μοριακό επίπεδο σε διάφορα στάδια εξέλιξης του όγκου, με ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Αυτά τα φάρμακα αφήνουν αρκετές υποσχέσεις σε σχέση με την θεραπεία τών όγκων πού έχουν επεκταθεί σε άλλα σημεία του σώματος . Αυτές οί στοχευμένες θεραπείες με το bevacizumab (Avastin), pazopanib (Votrient), sorafenib (Nexavar) and sunitinib (Sutent) μπλοκάρουν τά σήματα πού παίζουν ρόλο στην ανάπτυξη των αγγείων πού παρέχουν τά θρεπτικά συστατικά στα καρκινικά κύτταρα και τους επιτρέπουν να διασκορπισθούν σε άλλα  σημεία του σώματος. Φάρμακα όπως τό Temsirolimus (Torisel) and everolimus (Afinitor) μπλοκάρουν τά σήματα πού επιτρέπουν στα καρκινικά κύτταρα να επιζήσουν και να αναπτυχθούν. Οί θεραπείες αυτές , έχουν βέβαια μερικές σοβαρές παρενέργειες ,όπως ένα πολύ σοβαρό ερύθημα , διάρροιες και εκ σεσημασμένη  αδυναμία. 
  


Πρόγνωση 

Ο σημαντικότερος προγνωστικός παράγοντας στον καρκίνο του νεφρού είναι το στάδιο της νόσου κατά τη στιγμή της διάγνωσης. Η επιβίωση των ασθενών είναι αντιστρόφως ανάλογη του παθολογοανατομικού σταδίου.

Διαβάστε επίσης

• Πέτρες στα νεφρά (νεφρολιθίαση). Τι είναι και πώς δημιουργούνται; Τι πρέπει να κάνετε για να την προλάβετε; Ποια η κατάλληλη διατροφή και ποια βότανα μπορούν βοηθήσουν στην αντιμετώπιση;
• Αιματουρία. Ποιες οι αιτίες που την προκαλούν, πώς γίνεται η διάγνωση και πόswσο σοβαρό μπορεί να είναι το αίμα στα ούρα;
• Ποια τα σημάδια ότι οι νεφροί δεν λειτουργούν φυσιολογικά; Ποιοι οι παράγοντες κινδύνου και πως μπορείτε να προλάβετε την νεφροπάθεια;

PhD

Πρώτες βοήθειες στην υποθερμία; Άμεση φροντίδα για βλάβες από το κρύο. ΟΧΙ στο οινόπνευμα και τον καπνό

Αλέξανδρου Γιατζίδη

του Αλέξανδρου Γιατζίδη, Μ.D., medlabnews.gr iatrikanea

Ο ανθρώπινος μηχανισμός προσαρμογής στο κρύο είναι αυτόματος. Γίνεται με μια συγχρονισμένη ενέργεια του νευρικού και του ενδοκρινικού συστήματος. Αυτό -φυσικά- δεν αποτελεί πανάκεια, αφού οι αντιδράσεις δεν είναι οι ίδιες σε όλους τους ανθρώπους.

Όμως, με μια συστηματική εξάσκηση και σταδιακή αύξηση του κρύου, ο άνθρωπος μπορεί να το αντέξει χωρίς να ενοχλείται ιδιαίτερα από τις χαμηλές θερμοκρασίες. Αν και αρχικά μπορεί η προσαρμογή να χαρακτηριστεί βάρβαρη και επώδυνη, με το πέρασμα του χρόνου γίνεται αντιμετωπίσιμη, με πολύ καλά αποτελέσματα.

Οι χειμερινοί κολυμβητές δεν σταματούν την κολύμβηση, ακόμη και τις πιο κρύες μέρες του χειμώνα. Αρχικά, ο κολυμβητής που θα αποφασίσει να μπει σε παγωμένο νερό νιώθει έντονα το κρύο, στη συνέχεια ένα μούδιασμα και λίγο αργότερα ένα κάψιμο σ' όλο το σώμα του. Είναι η στιγμή που το σώμα δεν καταλαβαίνει το κρύο. Όχι όμως για πολύ, καθώς η απώλεια της θερμότητας οδηγεί στην υποθερμία, μέσα σε λίγα λεπτά.

Ο άνθρωπος χάνει ένα πολύ μεγάλο μέρος της θερμότητάς του από το κεφάλι και το λαιμό του. Έτσι, είναι πολύ σημαντικό να φοράει καπέλο ή σκουφί και ένα κασκόλ. Αυτά δεν πρέπει να βγουν πριν μπει σε χώρο με κανονική θερμοκρασία, γιατί το κεφάλι και ο λαιμός θα εκτεθούν απότομα στο κρύο, με άσχημα, συνήθως, αποτελέσματα.

Πολύ σημαντικό ρόλο παίζει και η τροφή. Στο κρύο απαιτείται καλή διατροφή, πλούσια σε βιταμίνες, ζάχαρη και λίπη. Δηλαδή, επιτρέπονται, με μέτρο φυσικά, γλυκά, ωμό λάδι, γάλα, φρέσκο βούτυρο και πολλά φρούτα, λαχανικά και κρέας.

Το οινόπνευμα και ο καπνός, όχι μόνο δεν αυξάνουν την αντοχή μας στο κρύο, αλλά αντιθέτως τη μειώνουν. Μετά την πρώτη αίσθηση ζέστης, το οινόπνευμα έχει την τάση να εξατμίζεται μέσα από τους πόρους, μειώνοντας την θερμοκρασία του σώματος. Μετά τη συστολή των πόρων, εισέρχεται ευκολότερα το κρύο. 

Όσο για τον καπνό, αυτός καταστρέφει την βιταμίνη C, η οποία βοηθάει τον οργανισμό να αντισταθεί στις μολύνσεις και ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα, ενώ ο καπνός προκαλεί συστολή των περιφερειακών αγγείων, με αποτέλεσμα να πηγαίνει λιγότερο αίμα στα άκρα, άρα και να κρυώνουν περισσότερο.

Τέλος, πολύ ωφέλιμη στο κρύο είναι η άσκηση. Ορισμένα σπορ βοηθούν σε μεγάλο βαθμό. Ποδήλατο, ήπιο τρέξιμο, περπάτημα -κυρίως στη φύση- και ενασχόληση με τα χειμερινά σπορ, με τον ανάλογο εξοπλισμό, είναι μερικά σπορ, που έχουν θετικά αποτελέσματα στη "συμμαχία" μας με το κρύο.

Yποθερμία

Όταν η εσωτερική θερμοκρασία του ανθρώπινου σώματος πέφτει κάτω από 35ο C, το αποτέλεσμα είναι η υποθερμία. Όταν η θερμοκρασία ελαττωθεί κάτω από τα κανονικά επίπεδα λειτουργίας του θερμοστάτη σε ένα οργανισμό, αυτό αποκαλείται ιατρικώς υποθερμία. Στην υποθερμία ο οργανισμός, χάνει θερμότητα με μεγαλύτερο ρυθμό από ό,τι παράγει.

Όταν η θερμοκρασία του σώματος είναι 32-35οC το άτομο εμφανίζει:

α) Ταχυκαρδία

β) Υπέρταση

γ) Ρίγος

δ) Μειωμένη συνείδηση, κρίση, απάθεια

Σε θερμοκρασία σώματος 28-32οC εμφανίζονται:

α) Βραδυκαρδία

β) Μυδρίαση

γ) Επιβράδυνση αντανακλαστικών

δ) Διανοητική σύγχυση

ε) Λήθαργο

ζ) Αλλοιώσεις στο ΗΚΓ

Σε θερμοκρασίες σώματος κάτω των 28οC το δέρμα είναι μελανό και παρουσιάζεται άπνοια, ασυστολία, κοιλιακή μαρμαρυγή, διαταραχή ηλεκτρολυτών, νεφρική ανεπάρκεια.

Άμεση φροντίδα για βλάβες από το κρύο

•   άμεση μετακίνηση από το ψυχρό περιβάλλον, 
αφαίρεση των βρεγμένων ρούχων και 
σκέπασμα με ζεστές κουβέρτες. 


Υποθερμία χεριών – ποδιών

Τα άκρα (χέρια – πόδια) δεν πρέπει να τρίβονται ή να μαζεύονται.

α) Τοπικό μασάζ κατά την επαναθέρμανση

β) Η επαναθέρμανση πρέπει να γίνεται το γρηγορότερο δυνατό.

Υπάρχει ο γενικός κανόνας που εκφράζεται σαν «Διατήρηση ζεστού σκέλους – Να μην είναι υγρό το σκέλος – Να κινείται έστω και παθητικά το σκέλος».

Σαν κανόνας:

α) ζευγάρια κάλτσες – εσώρουχα

β) γάντια

γ) ζεστά υποδήματα

δ) παραπάνω φορεσιές ρούχων

πρέπει πάντα να υπάρχουν όταν γίνονται επισκέψεις ή εκδρομές σε χιονοδρομικά κέντρα

Γενικές Συμβουλές.

Να αποφεύγετε τις απότομες μεταβολές θερμοκρασίας (κρύο ζέστη), την πολύωρη παραμονή στο κρύο, τα κρύα ρεύματα. Αλλάζετε άμεσα τα ρούχα σας όταν είναι βρεγμένα. Προτιμάτε αδιάβροχα ρούχα. Να φοράτε πάντα κάλτσες τον Χειμώνα. Αποφύγετε τα ρούχα που παρεμποδίζουν την κυκλοφορία (π.χ. στενές ζώνες, παντελόνια)

Διαβάστε επίσης

• Υποθερμία (χαμηλή θερμοκρασία σώματος) Ποιές είναι οι αιτίες; Τρόποι διάγνωσης και αντιμετώπισης
• Χρήσιμες συμβουλές υγείας για τα χιόνια

Η Επικοινωνία της Υγείας δεν είναι «Προσωπική Υπόθεση»: Κίνδυνοι από τον ερασιτεχνισμό στη διαχείριση των εξαρτήσεων

 του  Ινστιτούτου Ενημέρωσης και Επικοινωνίας της Υγείας (ΙΕΚΕΤΥ)

Με αφορμή τις πρόσφατες δημόσιες τοποθετήσεις και τη συζήτηση που έχει ανοίξει γύρω από τη χρήση απαγορευμένων ουσιών ως μέσο «προσέγγισης» της νεολαίας, το ΙΕΚΕΤΥ οφείλει να παρέμβει θεσμικά. Η πρόληψη και η επικοινωνία θεμάτων δημόσιας υγείας αποτελούν εξειδικευμένα επιστημονικά πεδία και δεν μπορούν να αφήνονται στην αυθαίρετη πρωτοβουλία οποιουδήποτε δημόσιου προσώπου, όσο καλές κι αν είναι οι προθέσεις του.

Η ιστορία της Επικοινωνίας της Υγείας είναι γεμάτη από παραδείγματα όπου η λανθασμένη προσέγγιση επέφερε τα αντίθετα από τα προσδοκώμενα αποτελέσματα (Φαινόμενο Μπούμερανγκ): Το Δίδαγμα των Εμβολίων: Στο πρόσφατο παρελθόν, είδαμε πώς η αποσπασματική και συχνά αντιεπιστημονική τοποθέτηση ανθρώπων με δημόσιο βήμα –ακόμη και επιστημόνων που μιλούσαν εκτός του πεδίου τους– ανδρώσε το αντιεμβολιαστικό κίνημα στην Ελλάδα. Ο «ερασιτεχνισμός» στην ενημέρωση κλόνισε την εμπιστοσύνη των πολιτών στην επιστήμη.

Η Παγίδα του Τσιγάρου: Ιστορικά, καμπάνιες που παρουσίαζαν το κάπνισμα ως «επιλογή μόνο για ενήλικες» απέτυχαν παταγωδώς. Αντί να αποτρέψουν τους νέους, κατέστησαν το τσιγάρο το απόλυτο σύμβολο «ενηλικίωσης» και ανεξαρτησίας, αυξάνοντας τη χρήση στις μικρές ηλικίες.

Ο Κίνδυνος της Μίμησης (Ανορεξία): Έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι η λεπτομερής προβολή και περιγραφή διαταραχών, όπως η νευρική ανορεξία, συχνά λειτουργεί ως «οδηγός» για ευάλωτα άτομα αντί για προειδοποίηση. Η οικειότητα με το πρόβλημα αφαιρεί τον φόβο και το καθιστά επιλογή.

Η Θέση του ΙΕΚΕΤΥ Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών (όπως το ecstasy) δεν μπορεί να αποτελεί «γέφυρα επικοινωνίας» με τους νέους. Η δημόσια εξομολόγηση τέτοιων εμπειριών από πρόσωπα-πρότυπα:

Κανονικοποιεί τη χρήση στη συνείδηση των εφήβων.

Μειώνει την αντίληψη του κινδύνου.

Προσδίδει μια αύρα «πνευματικής αναζήτησης» σε μια επικίνδυνη και παράνομη πράξη.

Καλούμε τα δημόσια πρόσωπα και τα ΜΜΕ να αντιμετωπίζουν τα θέματα υγείας με τη δέουσα σοβαρότητα. Η διαπαιδαγώγηση σε τόσο ευαίσθητα ζητήματα πρέπει να γίνεται βάσει επιστημονικών πρωτοκόλλων και από ανθρώπους που γνωρίζουν πώς να επικοινωνήσουν το μήνυμα χωρίς να προκαλέσουν παρενέργειες.

Σε θέματα Δημόσιας Υγείας, η αυθόρμητη «ειλικρίνεια» χωρίς επιστημονικό φίλτρο δεν είναι αρετή· είναι επικίνδυνη ανευθυνότητα.

Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση. Μείωση τη συχνότητας της καούρας με απλές καθημερινές αλλαγές

του Αλέξανδρου Γιατζίδη, M.D., medlabnews.gr iatrikanea

1 στους 5 παθαίνουν καούρες μια φορά την εβδομάδα. To πάχος, το κάπνισμα, το αλκοόλ επιδεινώνουν τις καούρες. H επίδραση της Γαστροοισοφαγικής Παλινδρομικής Νόσου δεν περιορίζεται στα κλινικά συμπτώματα, αλλά επηρεάζει πολύ αρνητικά την καθημερινή ποιότητα ζωής των ασθενών.

Τι είναι η καούρα;

Η καούρα είναι μια αίσθηση καψίματος που ανεβαίνει από το στομάχι σας ή από χαμηλά στο θώρακα προς το λαιμό σας. Ετυμολογικά ο ορός καούρα προέρχεται από το ρήμα «καίω» και το παραγωγικό επίθημα «-ούρα». Είναι καυστικός, πόνος ο οποίος ξεκινά ψηλά στο στομάχι, ανεβαίνει πίσω από το στήθος και ενίοτε φτάνει μέχρι το λαιμό και συνοδεύεται συνήθως από ξινίλα και αναγωγή.

Ορισμένες φορές μπορεί να αισθανθείτε ότι οι τροφές επιστρέφουν στο λαιμό, και μερικοί άνθρωποι νιώθουν ξινίλα ή πικρή γεύση στο πίσω μέρος του στόματος. Η καούρα μπορεί να διαρκέσει αρκετές ώρες και είναι συχνά χειρότερη μετά το φαΐ, ή όταν ξαπλώνετε ή σκύβετε. Η καούρα είναι το πιο κοινό σύμπτωμα της παλινδρόμησης

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΑΣΤΡΟΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ;

Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (ΓΟΠ) είναι μια χρόνια νόσος του πεπτικού η οποία συμβαίνει όταν το οξύ από το στομάχι ή, ενίοτε, χολή  ρέει πίσω (παλινδρομεί) στον οισοφάγο. Η παλινδρόμηση του οξέος ερεθίζει την εσωτερική επιφάνεια του οισοφάγου και προκαλεί σημεία και   συμπτώματα της γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης.

Παλινδρόμηση εμφανίζεται όταν ανεβαίνει το οξύ από το στομάχι σας, το οποίο βρίσκεται εκεί για να σας βοηθά να χωνεύετε το φαγητό σας, στον οισοφάγο σας (το σωλήνα που συνδέει το στόμα σας με το στομάχι σας), προκαλώντας ερεθισμό, πόνο και ενόχληση. Άλλα συμπτώματα της παλινδρόμησης περιλαμβάνουν δυσκολία να καταπιείτε, υπερβολικό ρέψιμο και αναγωγή

Οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να διαχειριστούν την οπισθοστερνική δυσφορία και το κάψιμο με τις αλλαγές στον τρόπο ζωής και αντιόξινα φάρμακα. Αλλά  για τα άτομα με ΓΟΠΝ, αυτά τα απλά μέσα μπορούν να προσφέρουν μόνο προσωρινή ανακούφιση. Άτομα με ΓΟΠΝ μπορεί να χρειαστούν ισχυρότερα φάρμακα, ακόμη και χειρουργική επέμβαση, για τη μείωση των συμπτωμάτων.

Ποια είναι τα συμπτώματα για την γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση;

•   Ένα αίσθημα καύσου στο στήθος σας (καούρα), μερικές φορές μπορεί  να μεταδοθεί στο λαιμό, μαζί με μια πικρή γεύση στο στόμα σας

•   Πόνος στο στήθος

•   Δυσκολία στην κατάποση (δυσφαγία)

•   Ξηρός βήχας

•   Βραχνάδα ή πονόλαιμο

•   Αναγωγή τροφής ή ξινό υγρό  στο στόμα (γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση)

•   Αίσθημα ξένου σώματος  στο λαιμό

Πόσο σοβαρό είναι αυτό;

Οι περισσότεροι άνθρωποι παθαίνουν παλινδρόμηση πού και πού, αλλά ορισμένοι υποφέρουν απ’ αυτήν πιο τακτικά.
 Αν παθαίνετε καούρα ή άλλα συμπτώματα παλινδρόμησης πάνω από δύο φορές την εβδομάδα, ή αυτά τα συμπτώματα έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην καλή κατάσταση της υγείας σας, μπορεί να πάσχετε από γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση

Η πάθηση ΓΟΠΝ μπορεί να έχει σημαντική επίδραση στην ποιότητα ζωής και μπορεί να προκαλέσει βλάβη στον οισοφάγο σας αν δεν υποβληθείτε στην κατάλληλη θεραπευτική αγωγή.

Αν πάσχετε από ΓΟΠΝ, το ανερχόμενο στομαχικό οξύ μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή και βλάβη στο εσωτερικό τοίχωμα του οισοφάγου σας. Δεν είναι δυνατό να γνωρίζετε από τα συμπτώματά σας αν έχετε ή όχι υποστεί βλάβη στον οισοφάγο σας. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να δείτε το γιατρό σας αν έχετε ενοχλητικά συμπτώματα ή τα συμπτώματά σας εμφανίζονται πάνω από δύο φορές την εβδομάδα. Αν αφεθεί χωρίς θεραπεία, η πάθηση ΓΟΠΝ μπορεί επίσης να οδηγήσει σε σοβαρότερες επιπλοκές. Ευτυχώς, πολλές από αυτές τις επιπλοκές μπορούν να αποφευχθούν με τη σωστή παρακολούθηση.

Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου;

Οι συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη ΓΟΠΝ είναι:

•  Η παχυσαρκία

•  Η διαφραγματοκήλη

•  Η εγκυμοσύνη

•  Το κάπνισμα

•  Η ξηροστομία

•  Το άσθμα

•  Ο διαβήτης

•  Καθυστέρηση της κένωσης του στομάχου

•  Νόσοι  του συνδετικού ιστού, όπως η σκληροδερμία

•  Η νόσος Zollinger-Ellison  

Θεραπευτική αγωγή

Η καούρα και η παλινδρόμηση μπορούν να αντιμετωπιστούν με φάρμακα που εξουδετερώνουν ή μειώνουν την ποσότητα οξέος στο στομάχι σας. Αυτό μειώνει την ενόχληση που προκαλείται από το ανερχόμενο στομαχικό οξύ και επιτρέπει στο εσωτερικό τοίχωμα του οισοφάγου σας να επουλωθεί.

Η αντιμετώπιση της καούρας και γενικότερα της ΓΟΠΝ έχει ως στόχους:

• Αλκαλοποίηση των γαστρικών οξέων. Αυτό γίνεται με τη χρήση αντιόξινων φαρμάκων (Maalox, Simeco, Riopan κ.ά.). Έχουν συμπτωματική δράση (ανακουφίζουν την καυσαλγία).
• Μείωση της παραγωγής των γαστρικών οξέων (υγρών). Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται είναι: αναστολείς των Η2- υποδοχέων (ρανιτιδίνη), αναστολείς της αντλίας πρωτονίων (ομεπραζόλη). Επιτυγχάνουν μεγαλύτερη καταστολή των οξέων και η θεραπεία με αυτά έχει μεγαλύτερη διάρκεια.
• Μεταβολή της κινητικότητας του στομάχου. Τα γαστροκινητικά που χρησιμοποιούνται είναι η μετοκλοπραμίδη (Primperan), η δομπτριδόνη (tb. Cilroton) και η σιζαπρίδη (tb. Alimix), της οποίας όμως οι παρενέργειες έχουν περιορίσει τη χρήση.
• Μέτρα που αφορούν στον τρόπο ζωής σε σχέση:
α) με δίαιτα (όχι σε καφέ, γλυκά σιροπιαστά, σοκολάτα, λιπαρά, οινοπνευματώδη ποτά),
β) καθημερινές συνήθειες: μικρά γεύματα και συχνά, απώλεια βάρους, αποφυγή κατάκλισης τουλάχιστον δύο ώρες μετά το φαγητό, όχι στενά ρούχα.
• Χειρουργική αντιμετώπιση. Σε ανατομικές βλάβες σοβαρού βαθμού:
Διαφραγματοκήλη (θολοπλαστική).
Πυλωρική στένωση (πυλωροπλαστική κατά Nissen).

Υπάρχουν επίσης ορισμένες αλλαγές διατροφής και τρόπου ζωής που μπορούν να βοηθήσουν προκειμένου να μειωθεί η εμφάνιση συμπτωμάτων.

Ποιες αλλαγές πρέπει να κάνετε στον τρόπο της ζωής σας;

Κάποιες αλλαγές στον τρόπο ζωής σας  μπορεί να συμβάλει στη μείωση της συχνότητας της καούρας. Προσπαθήστε:

• Να διατηρήσετε ένα υγιές βάρος.  Το περίσσιο λίπος μπορεί να  ασκήσει πίεση στην κοιλιά σας, να ανεβάσει το στομάχι σας και να προκαλέσει παλινδρόμηση οξέος στον οισοφάγο σας. . Αν το βάρος σας είναι ιδανικό προσπαθήστε να το διατηρήσετε.. Εάν είστε υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, προσπαθήστε να χάσετε βάρος αργά - δεν υπερβαίνει το 0,5 έως 1 κιλό την εβδομάδα. Ρωτήστε το γιατρό σας για βοήθεια στη διαμόρφωση μιας στρατηγικής για την απώλεια βάρους που θα λειτουργήσει για σας.

• Αποφύγετε στενά και σφιχτά ρούχα. Ρούχα που που είναι σφιχτά γύρω από τη μέση σας μπορεί να  ασκήσουν  πίεση στην κοιλιά σας και να χαλαρώσουν τον  κατώτερο οισοφαγικό σφιγκτήρα.

• Αποφύγετε τροφές που προκαλούν καούρα. Αυτές διαφοροποιούνται από άτομο σε άτομο. Κάποιες κοινές τροφές όπως τα  λιπαρά ή τηγανητά τρόφιμα, το αλκοόλ, η σοκολάτα,η μέντα, το σκόρδο, το κρεμμύδι και η καφεΐνη μπορεί να χειροτερέψουν την καούρα.

• Μην ξαπλώνετε μετά από ένα γεύμα. Περιμένετε τουλάχιστον δύο με τρεις ώρες μετά το φαγητό πριν την ξεκούραση σε κρεββάτι ή την κατάκλιση για ύπνο.

• Μπορείτε να ανεβάσετε το προσκέφαλο του κρεβατιού σας. Μια κλίση 40 μοιρών περίπου βοηθά αρκετά  . Τοποθετείστε ξύλο ή τσιμεντόλιθους κάτω από τα πόδια του κρεβατιού σας στην άκρη του κρεβατιού. Εάν δεν είναι δυνατόν να ανυψώσετε το κρεβάτι σας, μπορείτε να εισαγάγετε μια σφήνα ανάμεσα στο στρώμα σας και την βάση του κρεβατιού για να ανυψώσει το σώμα σας από τη μέση και πάνω. Σφήνες είναι διαθέσιμες σε φαρμακεία και καταστήματα ιατρικού εξοπλισμού

• Αποφύγετε το κάπνισμα. Το κάπνισμα μειώνει την ικανότητα του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα   να λειτουργήσει σωστά.

Συμβουλές για μείωση των συμπτωμάτων της παλινδρόμησης

Διατροφή

•  Συγκεκριμένες τροφές μπορούν να επιδεινώσουν την παλινδρόμηση και την καούρα. Αυτές οι τροφές μπορεί να διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Προσπαθήστε
να προσδιορίσετε και να αποφεύγετε τις τροφές που επιδεινώνουν τα συμπτώματά σας.

•  Οι τροφές που προκαλούν συνήθως αύξηση της παλινδρόμησης και της καούρας περιλαμβάνουν λιπαρά και τηγανισμένα φαγητά, πικάντικες τροφές, σοκολάτα, οινοπνευματώδη και καφεΐνη.

•  Αποφεύγετε να τρώτε για τρεις ώρες πριν πάτε για ύπνο.

•  Τρώτε μικρότερα, συχνότερα γεύματα. 


Τρόπος ζωής

• Το κάπνισμα μπορεί να επιδεινώσει την καούρα, γι’ αυτό είναι καλή ιδέα να σκεφτείτε να το κόψετε.

• Προσπαθήστε να χάσετε περιττό βάρος. Η παχυσαρκία ασκεί πρόσθετη πίεση στο στομάχι σας.

• Αποφεύγετε ρουχισμό με σφιχτές ζώνες.

• Όταν ξαπλώνετε, προσπαθήστε να έχετε το κεφάλι σας 
πιο ψηλά από το στομάχι σας.

• Προσπαθήστε να μειώσετε το στρες όσο το δυνατόν περισσότερο.

Πότε πρέπει να δείτε ένα γιατρό άμεσα;

Ζητήστε αμέσως ιατρική βοήθεια αν έχετε πόνο στο στήθος, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από άλλα σημεία και συμπτώματα όπως δύσπνοια ή πόνος στη γνάθου ή πόνο στο χέρι. Αυτά μπορεί να είναι σημεία και συμπτώματα της καρδιακής προσβολής.

Διαβάστε επίσης: 

• Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού βασική αιτία γαστρικού και πεπτικού έλκους. (Video)
• Αν φάγατε πολύ και απότομα, αν δεν νιώθετε καλά, και έχετε δυσφορία, βαρυστομαχιά, διαβάστε αυτές τις οδηγίες για να αποφύγετε τα χειρότερα...
• Πονάτε στο στήθος; Είναι καρδιά ή στομάχι; Πότε πρέπει να καλέσετε βοήθεια και να πάτε αμέσως στο νοσοκομείο;

Δυναμώνουμε την καρδιά μας με μικρές καθημερινές αλλαγές και κερδίζουμε χρόνια ζωής

του Ξενοφώντα Τσούκαλη, Μ.D., medlabnews.gr iatrikanea

Με μικρές αλλαγές στις καθημερινές μας συνήθειες και στη διατροφή μας, μπορούμε να μειώσουμε τον κίνδυνο των καρδιαγγειακών νοσημάτων, τα οποία ευθύνονται για τον 1 από τους 2 θανάτους, που σημειώνονται στην Ελλάδα.

Η καρδιοπάθεια είναι μια από τις κύριες αιτίες των καρδιακών προσβολών και επηρεάζει τόσο τους άνδρες όσο και τις γυναίκες. Δεν υπάρχει ενιαία αιτία για την καρδιοπάθεια. Ωστόσο, υπάρχουν γνωστοί παράγοντες κινδύνου που αυξάνουν τις πιθανότητες να εμφανίσετε καρδιοπάθεια. Υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες κινδύνου με τους οποίους έχετε γεννηθεί και δεν μπορεί να αλλάξουν όπως το γήρας, το φύλο σας και το οικογενειακό ιστορικό καρδιοπάθειας. Αλλά υπάρχουν και πολλοί παράγοντες κινδύνου τους οποίους μπορείτε να αλλάξετε. Με την επιλογή να ζείτε πιο υγιή τρόπο ζωής και να έχετε επίγνωση των κινδύνων, μπορείτε να μειώσετε την πιθανότητα ανάπτυξης καρδιοπάθειας και να αποτρέψετε το ενδεχόμενο να πάθετε καρδιακή προσβολή. 

Το 80% των καρδιαγγειακών παθήσεων μπορούν να προληφθούν μέσω της ισορροπημένης διατροφής και του υγιεινού τρόπου ζωής

Παραδείγματα των παραγόντων κινδύνου και των δραστηριοτήτων που μπορείτε να κάνετε για να μειώσετε τις πιθανότητες εμφάνισης καρδιοπάθειας και να αποτρέψετε το ενδεχόμενο να πάθετε καρδιακή προσβολή περιλαμβάνουν:

Σταματήστε το κάπνισμα

Το κάπνισμα είναι κακό για την καρδιά σας. Αν είστε καπνιστής, πρέπει να σταματήσετε το κάπνισμα. 

Να διαχειρίζεστε την πίεση αίματος

Για να διατηρήσετε υγιή πίεση αίματος, είναι σημαντικό να μειώσετε το υπερβολικό σωματικό βάρος σας με την υγιεινή διατροφή, την εκτέλεση σωματικών δραστηριοτήτων και τη μείωση του αλατιού στη διατροφή σας. Αν έχετε υψηλή πίεση αίματος, να παίρνετε τα φάρμακά σας και να επισκέπτεστε το γιατρό σας τακτικά για να ελέγχετε την πίεση αίματος.

Να ελέγχετε τη χοληστερόλη

Να ελέγχετε της χοληστερόλη στο αίμα σας τρώγοντας πιο υγιεινά τρόφιμα καθώς και ποικιλία φρούτων και λαχανικών και τροφίμων που είναι χαμηλότερα σε ζωικά λίπη (π.χ. αφαιρέστε την πέτσα από το κοτόπουλο). Θα πρέπει να δείτε τον γιατρό σας για να εξεταστεί η χοληστερόλη σας, και αν έχετε υψηλή χοληστερόλη, να παίρνετε τα φάρμακά σας τακτικά.

Να ελέγχετε το διαβήτη σας

Συνεργαστείτε με το γιατρό σας για να δημιουργήσετε ένα σχέδιο για τη διαχείριση του διαβήτη σας που βασίζεται στην υγιεινή διατροφή, τη σωματική άσκηση και τα φάρμακα. Να παίρνετε τα φάρμακά σας και να επισκέπτεστε το γιατρό σας τακτικά για να διασφαλιστεί ο διαβήτης σας ελέγχεται ικανοποιητικά.

Να είστε σωματικά δραστήριοι

Να κάνετε μέτρια άσκηση για τουλάχιστον μισή ώρα την ημέρα. Αυτή η μισή ώρα μπορεί να συναθροίζεται στη διάρκεια της ημέρας. Η άσκηση μπορεί να περιλαμβάνει το γρήγορο περπάτημα, το μπόουλινγκ,
 το χορό, το σκούπισμα, το κολύμπι ή αν κάνετε λίγο κηπουρική.  Η συμμετοχή σε ομαδική σωματική άσκηση σε τακτική βάση έχει πολλά οφέλη, όπως στο να σας βοηθά να διατηρήσετε υγιές σωματικό βάρος, πολύ καλός τρόπος να γνωρίζετε κόσμο και να είστε μέλος της κοινωνίας σας.

Να τρώτε υγιεινά

Να τρώτε και να απολαμβάνετε ποικιλία τροφίμων καθώς και φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης, κρέατα χωρίς λίπος, ξηρούς καρπούς, σπόρους, όσπρια, ψάρια και γαλακτοκομικά προϊόντα με χαμηλά/μειωμένα λιπαρά. Να πίνετε άφθονο νερό. Να μειώσετε το αλάτι ή μην βάζετε αλάτι στο φαγητό σας.

Μικρές αλλαγές που σας προσθέτουν χρόνια!


• Αντικαταστήστε τις λιπαρές ουσίες ζωικής προέλευσης, όπως είναι το βούτυρο, με φυτικά έλαια.
• Χρησιμοποιήστε γιαούρτι χαμηλό σε λιπαρά, αντί για κρέμα γάλακτος, όπου μπορείτε. Mε τον τρόπο αυτό θα γλιτώσετε αρκετά από τα λίπη που θα κατέληγαν στις αρτηρίες σας.
• Μπορείτε να σοτάρετε τα λαχανικά σας σε κρασί αντί για βούτυρο ή λάδι.
• Προσθέτετε πάντα το ελαιόλαδο στο τέλος του μαγειρέματος, γιατί όταν βράζει για πολλή ώρα σε υψηλές θερμοκρασίες, χάνει τα πολύτιμα συστατικά του.
• Προτιμήστε τα πουλερικά αντί για το κόκκινο κρέας. Το λίπος των πουλερικών βρίσκεται στην πέτσα, την οποία μπορείτε να αφαιρέσετε. Μπορείτε να βάζετε το ασπράδι αντί για ολόκληρο το αυγό στα φαγητά σας. Ακόμη, μπορείτε να επιλέγετε αυγά εμπλουτισμένα με ω-3 λιπαρά (τα καλά λιπαρά).
• Στις φρυγανιές του πρωινού σας, αντί για βούτυρο, αλείψτε ταχίνι. H βιταμίνη E που περιέχει συμβάλλει στην πρόληψη των θρομβώσεων και της αρτηριοσκλήρυνσης.

Να διατηρείτε το βάρος σας σε φυσιολογικά επίπεδα

Για να κατορθώσετε και να κρατήσετε υγιές σωματικό βάρος να κάνετε καθημερινά μέτρια άσκηση και να έχετε υγιεινή διατροφή. 

Να είστε κοινωνικά δραστήριοι

Είναι πολύ σημαντικό να είστε χαρούμενοι και να έχετε καλή κοινωνική ζωή με την οικογένεια και τους φίλους. Η κατάθλιψη είναι κάτι περισσότερο από το να αισθάνεστε λυπημένοι και να έχετε κακή διάθεση. Είναι μια ασθένεια. Η κατάθλιψη μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Αν έχετε αισθανθεί κατάθλιψη για περισσότερο από δύο εβδομάδες, μιλήστε στο γιατρό σας, σ’ ένα μέλος της οικογένειας ή με κάποιο άτομο που γνωρίζετε καλά.

Είναι καλή ιδέα να επισκέπτεστε το γιατρό σας τακτικά για γενικές εξετάσεις. Αυτό θα επιτρέψει στο γιατρό να εντοπίσει, αν έχετε τυχόν νεοεμφανιζόμενα ζητήματα υγείας.

Διαβάστε επίσης

• Πονάτε στο στήθος; Είναι καρδιά ή στομάχι; Πότε πρέπει να καλέσετε βοήθεια και να πάτε αμέσως στο νοσοκομείο;
• Ποια είναι η κατάλληλη δίαιτα για την μείωση της χοληστερίνης;
• Πόσο ωφέλιμα είναι τα αυγά; Πόσα αυγά επιτρέπεται να τρώμε καθημερινά;