Ηχορύπανση: τι είναι ο θόρυβος, πώς μετριέται και πώς βλάπτει την υγεία

Dr.
PhD

του Κωνσταντίνου Λούβρου, M.D., medlabnews.gr iatrikanea

Ο θόρυβος δεν είναι απλώς μια ενόχληση της καθημερινότητας, αλλά ένας σημαντικός περιβαλλοντικός παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει την ακοή, τον ύπνο, το καρδιαγγειακό σύστημα και την ψυχική υγεία. Το άρθρο εξηγεί τι είναι ο θόρυβος, πώς μετριέται σε ντεσιμπέλ και γιατί η χρόνια έκθεση στην ηχορύπανση θεωρείται σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια υγεία. Η τελευταία Τετάρτη του Απριλίου έχει κηρυχθεί από το 1992 ως Διεθνής Ημέρα Ευαισθητοποίησης για το Θόρυβο, από την Ευρωπαϊκή Ένωση Ακουστικής.

Θόρυβος είναι κάθε ανεπιθύμητος ήχος. Η έντασή του (ακουστότητα) μετράται σε ντεσιμπέλ (dB). Η κλίμακα των ντεσιμπέλ είναι λογαριθμική, επομένως η αύξηση της ηχοστάθμης κατά 3 dB αντιστοιχεί σε διπλασιασμό της έντασης του ήχου. Για παράδειγμα, η ένταση μιας φυσιολογικής συζήτησης είναι περίπου 65 dB και μιας κραυγής περίπου 80 dB. Η διαφορά είναι μόνον 15 dB, αλλά η ένταση της κραυγής είναι 30 φορές μεγαλύτερη. Λαμβάνοντας υπόψη ότι το ανθρώπινο αυτί έχει διαφορετική ευαισθησία σε διαφορετικές συχνότητες, η ισχύς ή ένταση του ήχου μετράται συνήθως σε ντεσιμπέλ σταθμισμένα κατά κύκλωμα Α(dB(A)). 

Δεν είναι μόνον η ένταση που καθορίζει την επικινδυνότητα του θορύβου. Η διάρκεια της έκθεσης είναι επίσης πολύ σημαντική. Για να ληφθεί υπόψη αυτός ο παράγοντας χρησιμοποιούνται χρονικά σταθμισμένες μέσες ηχοστάθμες. Για το θόρυβο στον χώρο εργασίας λαμβάνεται συνήθως ως βάση μία εργάσιμη ημέρα οκτώ ωρών. 

Οι θόρυβοι του περιβάλλοντος (κυκλοφοριακοί, βιομηχανικοί και πάσης φύσεως μηχανολογικοί) οι οποίοι οφείλονται σε ποικίλες δραστηριότητες (οικονομικές, οικιακές, αναψυχής) προκαλούν σοβαρές ενοχλήσεις, η έκταση και η βα­ρύ­τητα των οποίων ποικίλλουν ανάλογα με την απόσταση της πηγής, τα συχνοτικά χαρακτηριστικά και την διάρκεια της όχλησης, καθώς επίσης και την τοπογραφία, την πολεοδομική οργάνωση μιας περιοχής. 

Όπως έδειξε η πρόσφατη έρευνα της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ) («Burden of disease from environmental noise : Quantification of healthy life years lost in Europe», WHO), η ηχορύπανση έρχεται δεύτερη (μετά την ατμοσφαιρική ρύπανση) στην κατάταξη των περιβαλλοντικών κινδύνων για την υγεία.  Σύμφωνα με την έρευνα, η έκθεση στον θόρυβο είναι μια ύπουλη διαδικασία της οποίας οι άμεσες και μακροπρόθεσμες συνέπειες δεν είναι ούτε ορατές, ούτε αναγνωρίσιμες, αλλά ωστόσο υποσκάπτουν συστηματικά την υγεία και διογκώνουν τα μη υγιή προσδόκιμα χρόνια ζωής των πολιτών της Ευρώπης. 

Η διαρκής και μακροχρόνια έκθεση των ανθρώπων σε θορυβώδη περιβάλλοντα προκαλεί σοβαρά καρδιολογικά προβλήματα, πρόσκαιρες ή παραμένουσες βλάβες της ακοής, ενοχλήσεις (ναυτία, ζά­λη, πονοκεφάλους), διαταραχές ύπνου και μαθησιακές δυσλειτουργίες. Ακόμα τα υψηλά επίπεδα θορύβου αυξάνουν τα επίπεδα χοληστερίνης στο αίμα, αλλά και τον κίνδυνο να εμφανιστεί υψηλή αρτηριακή πίεση. Στην ουσία, η ηχορύπανση προκαλεί ένα φαύλο κύκλο στον οργανισμό μας. Διεγείρει το νευρικό σύστημα, αυξάνει το σάκχαρο, τους καρδιακούς παλμούς, την αναπνοή και την αρτηριακή πίεση και οδηγεί σε στρες. Αλλά και αντίστροφα, το στρες που προκαλεί αυξάνει την πίεση και αυτή με τη σειρά της τις πιθανότητες εμφράγματος ή εγκεφαλικού.  Ο θόρυβος είναι ο μεγαλύτερος εχθρός του ύπνου, καθώς τον διαταράσσει σε σημαντικό βαθμό. Τα αποτελέσματα συνήθως φαίνονται την επόμενη ημέρα, κατά την οποία είμαστε ευερέθιστοι, πιο νευρικοί, απρόσεκτοι, κουρασμένοι, λιγότερο αποδοτικοί. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι για έναν καλό ύπνο τα επίπεδα θορύβου στο υπνοδωμάτιο δεν πρέπει να ξεπερνούν τα 30-35 db.  Οι ήχοι χαμηλής έντασης μπορούν να μην απειλούν την ακοή μας άμεσα, όμως τόσο στο σπίτι όσο και στην εργασία μπορεί να επηρεάζουν τη σωματική και ψυχική μας υγεία.

Σύμφωνα με στοιχεία από την Παγκόσμιο Οργάνωση Υγείας, σε κοινοτικό επίπεδο, η ηχορύπανση μειώνει την παραγωγικότητα, μειώνει τις δυνατότητες εκμάθησης, αυξάνει τα ατυχήματα, αυξάνει τις ημέρες απουσίας από την εργασία και συμβάλλει στην αύξηση χρήσης ναρκωτικών ουσιών. 

Στο χώρο εργασίας, ο αυξημένος θόρυβος σε συνδυασμό με την πολυπλοκότητα της εργασίας, συμβάλλει στην αύξηση των καρδιαγγειακών νοσημάτων λόγω αύξησης της πίεσης. 

Ο θόρυβος συμβάλλει στην ενεργοποίηση των μηχανισμών του στρες στον άνθρωπο. Ενώ αρχικά μια τέτοια αντίδραση είναι φυσιολογική και χρήσιμη, όταν καταστεί μόνιμη λόγω ανεπιθύμητων θορύβων τότε προκαλεί βλάβες σε σωματικό και ψυχικό επίπεδο.

Μάλιστα έρευνες έδειξαν ότι στις περιπτώσεις εκείνες που οι άνθρωποι νιώθουν ότι πλέον δεν μπορούν να κάνουν τίποτα εναντίον της ηχητικής ρύπανσης, τότε χάνουν τα κίνητρα τους. Δυσκολεύονται περισσότερο στην επίλυση προβλημάτων και εγκαταλείπουν πιο εύκολα στόχους που έχουν θέσει.

Στα παιδιά η ηχητική ρύπανση, μπορεί να επηρεάσει τις ικανότητες διαβάσματος και εκμάθησης. Σε τάξεις όπου υπάρχει ηχορύπανση, οι μαθητές έχουν σημαντικά χαμηλότερη απόδοση από μαθητές άλλων τάξεων του ίδιου σχολείου όπου δεν υπάρχει ηχορύπανση. 

Θόρυβος ο αόρατος εχθρός 

30 db	Aκίνδυνο επίπεδο θορύβου Ήπιο αδιάφορο σφύριγμα
60 db	Aκίνδυνο επίπεδο θορύβου Καθημερινή συζήτηση, το κουδούνι του τηλεφώνου
70 db	Aκίνδυνο επίπεδο θορύβου Αυτοκινητόδρομος με κίνηση
80 db	Επίπεδο κινδύνου 1  Βαριά αστική κυκλοφορία ξυπνητήρι σε απόσταση 2ft  Έκθεση σε βιομηχανικό θόρυβο περισσότερο από 8 ώρες ηλεκτρική σκούπα, σκουπιδοφάγος
90 db	Επίπεδο κινδύνου 2  Θόρυβος του metro, από μοτοποδήλατα σκούτερ, θόρυβος συνεργείου, μηχανή κουρέματος γκαζόν. Τραυματισμός μπορεί να προκύψει μετά συνεχή έκθεση λιγότερη των 8 ωρών
100 db	Επίπεδο κινδύνου 3  Αλυσοπρίονο, αεροπίστολο μετά έκθεση 2 ωρών
110 db	Επίπεδο κινδύνου 3  Ακουστικά για μουσική στη μέγιστη ένταση, έκθεση βραχύ χρόνου προκαλεί μόνιμη απώλεια ακοής
120 db	Τραυματισμός του οργάνου της ακοής  Συναυλία έντασης rock, σε μουσική αίθουσα και με ηχεία σε διάταξη εν σειρά, κεραυνός, sandblasting
130 db	Τραυματισμός του οργάνου της ακοής  Απογείωση τουρμπινοφόρου αεροπλάνου. Εκπυρσοκρότηση. Κάθε έκρηξη αποτελεί κίνδυνο
140 db	Ωταλγία
180 db	Ανεπανόρθωτη βλάβη  Χωρίς ωτασπίδες η απώλεια ακοής είναι αναπόφευκτη

Ο θόρυβος προσβάλει τις ευαίσθητες ομάδες του πληθυσμού (1η και 3η ηλικία, άτομα σε ανάρρωση, έγκυες), αλλά και τις παραγωγικές ηλικίες. Η ηχορύπανση εξελίσσεται σε πρόβλημα δημόσιας υγείας για τους κατοίκους και τους διαχειριστές πολιτικής στη Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τα προβλήματα της αντιμετώπισης της ηχορύπανσης είναι πολύπλοκα και χρειάζονται την ευαισθητοποίηση όλων. Ο καθένας ξεχωριστά πρέπει να συνειδητοποιεί πότε ο θόρυβος που δημιουργεί μπορεί να είναι ενοχλητικός και να σέβεται τα άτομα του περιβάλλοντος του. 

Διαβάστε επίσης

• Η ηχορύπανση βλάπτει σοβαρά την υγεία μας. Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης κατά του Θορύβο
• Ο θόρυβος προκαλεί απώλεια ακοής, εμβοές, στρες, κόπωση, καρδιακά και αναπνευστικά προβλήματα

Πρώτη δημοσίευση: Απρίλιος 2015 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Κωνσταντίνος Λούβρος

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 11 Απριλίου 2026

Πώς το Artemis II της NASA αλλάζει για πάντα τη διαστημική ιατρική – Τι έδειξε για ακτινοβολία, ύπνο, εγκέφαλο και ανοσία

 επιμέλεια medlabnews.gr iatrikanea 

Η αποστολή Artemis II της NASA δεν ήταν απλώς μια θεαματική επιστροφή του ανθρώπου στη σεληνιακή τροχιά. Ήταν ένα από τα πιο σημαντικά ιατρικά πειράματα που έχουν γίνει ποτέ στο βαθύ διάστημα. Για πρώτη φορά εδώ και περισσότερο από μισό αιώνα, άνθρωποι ταξίδεψαν πέρα από τη χαμηλή γήινη τροχιά, εκτέθηκαν σε συνθήκες βαθιού διαστήματος και έδωσαν στη NASA κρίσιμα δεδομένα για το πώς αντιδρά το ανθρώπινο σώμα μακριά από τη φυσική «ασπίδα» της Γης. Η αποστολή ολοκληρώθηκε με επιτυχία στις 10 Απριλίου 2026, μετά από περίπου 10 ημέρες, και οι αστροναύτες έφτασαν πιο μακριά από κάθε άνθρωπο των τελευταίων 50 και πλέον ετών.

Αυτό είναι που κάνει το Artemis II πραγματική επανάσταση στη διαστημική ιατρική: το πλήρωμα δεν ήταν μόνο εξερευνητές, αλλά και υποκείμενα ιατρικής έρευνας. Η NASA σχεδίασε την αποστολή έτσι ώστε να μελετήσει πώς το βαθύ διάστημα επηρεάζει τον ύπνο, το στρες, τη γνωστική λειτουργία, τη λήψη αποφάσεων και τη συνεργασία του πληρώματος, δηλαδή παράγοντες που θα καθορίσουν αν μελλοντικά οι άνθρωποι θα μπορούν να ταξιδεύουν με ασφάλεια στη Σελήνη και αργότερα στον Άρη. Μέχρι σήμερα τα περισσότερα ανθρώπινα δεδομένα προέρχονταν από αποστολές σε χαμηλή γήινη τροχιά, κυρίως στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Το Artemis II έδωσε για πρώτη φορά οργανωμένη εικόνα για το τι συμβαίνει όταν ο άνθρωπος βγαίνει πολύ πιο μακριά.

Ένας από τους μεγαλύτερους ιατρικούς κινδύνους ήταν η διαστημική ακτινοβολία. Στη χαμηλή γήινη τροχιά, η Γη και το μαγνητικό της πεδίο προσφέρουν σημαντική προστασία. Στο ταξίδι προς τη Σελήνη αυτή η προστασία μειώνεται και οι αστροναύτες εκτίθενται περισσότερο σε κοσμική ακτινοβολία και σε σωματίδια από ηλιακά γεγονότα. Για τον λόγο αυτό το Orion ήταν εξοπλισμένο με αισθητήρες, ενώ τα μέλη του πληρώματος έφεραν και ατομικές συσκευές μέτρησης, ώστε να καταγραφεί με όσο γίνεται μεγαλύτερη ακρίβεια η πραγματική βιολογική επιβάρυνση. Τα δεδομένα αυτά είναι κρίσιμα, γιατί από αυτά θα εξαρτηθεί ο σχεδιασμός μελλοντικών αποστολών, η θωράκιση των σκαφών και οι ιατρικές οδηγίες σε περιπτώσεις αυξημένης ηλιακής δραστηριότητας.

Εξίσου σημαντική ήταν η παρακολούθηση της νευρογνωστικής και ψυχολογικής επιβάρυνσης. Η NASA γνωρίζει ήδη ότι το διάστημα μπορεί να επηρεάσει τον κιρκάδιο ρυθμό, την ποιότητα του ύπνου, την προσοχή, την ψυχραιμία και την ομαδική λειτουργία. Στο Artemis II αυτά τα στοιχεία μετρήθηκαν συστηματικά στο πλαίσιο του προγράμματος ARCHeR (Artemis Research for Crew Health and Readiness), επειδή σε ένα μελλοντικό ταξίδι στον Άρη ένα κουρασμένο, στρεσαρισμένο ή νοητικά επιβαρυμένο πλήρωμα μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπο με καταστάσεις χωρίς άμεση βοήθεια από τη Γη. Με απλά λόγια, η αποστολή βοήθησε να φανεί όχι μόνο αν ο άνθρωπος αντέχει σωματικά, αλλά και αν μπορεί να παραμένει λειτουργικός, συγκεντρωμένος και ασφαλής όταν βρίσκεται σε απομόνωση και μεγάλη απόσταση.

Παράλληλα, οι αστροναύτες έδωσαν βιολογικά δείγματα, ανάμεσά τους και δείγματα σάλιου, τα οποία θα αναλυθούν για ορμόνες στρες, προστατευτικές πρωτεΐνες και ακόμη και για πιθανή επανενεργοποίηση λανθανόντων ιών. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί η διαστημική πτήση είναι γνωστό ότι μπορεί να μεταβάλλει τη λειτουργία του ανοσοποιητικού. Για τη διαστημική ιατρική αυτό είναι κεφαλαιώδες: αν σε μια αποστολή πολλών μηνών το ανοσοποιητικό αποδυναμώνεται ή απορρυθμίζεται, αυξάνεται ο κίνδυνος λοιμώξεων, φλεγμονών, ατελούς επούλωσης και άλλων επιπλοκών που στη Γη θα αντιμετωπίζονταν εύκολα, αλλά στο βαθύ διάστημα θα μπορούσαν να γίνουν κρίσιμες.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η μελέτη του αιθουσαίου συστήματος, της ισορροπίας, της καρδιαγγειακής προσαρμογής και της λειτουργικής αποκατάστασης μετά την επιστροφή. Η μικροβαρύτητα διαταράσσει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος «διαβάζει» τις κινήσεις, τη στάση και τον προσανατολισμό του σώματος. Γι’ αυτό οι επιστήμονες παρακολουθούν συστηματικά συμπτώματα όπως η ναυτία, η αστάθεια, η μεταβολή της αντοχής και οι δυσκολίες στην επανένταξη στη βαρύτητα της Γης. Οι γνώσεις αυτές δεν αφορούν μόνο το διάστημα· δίνουν πληροφορίες και για γήινες καταστάσεις, όπως οι διαταραχές ισορροπίας, η ορθοστατική δυσανεξία και η αποκατάσταση μετά από ακινησία.

Το πιο εντυπωσιακό όμως ίσως στοιχείο ήταν το πείραμα AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response). Σε αυτή την έρευνα, η NASA έστειλε στο ταξίδι organ-on-a-chip συσκευές, δηλαδή μικροσκοπικά βιομιμητικά μοντέλα ιστών που περιείχαν κύτταρα μυελού των οστών από τα ίδια τα μέλη του πληρώματος. Ο μυελός των οστών δεν επιλέχθηκε τυχαία: είναι ένας από τους πιο ευαίσθητους ιστούς στην ακτινοβολία, επειδή εκεί παράγονται ερυθρά αιμοσφαίρια, λευκά αιμοσφαίρια και αιμοπετάλια. Με αυτόν τον τρόπο, οι ερευνητές απέκτησαν για πρώτη φορά τη δυνατότητα να μελετήσουν παράλληλα τον άνθρωπο και ένα «βιολογικό του αντίγραφο» στο ίδιο περιβάλλον βαθιού διαστήματος. Πρόκειται για μια τεχνολογία που μπορεί στο μέλλον να αλλάξει ριζικά την εξατομικευμένη ιατρική των αστροναυτών.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η διαστημική ιατρική περνά σε μια νέα εποχή. Αν μέχρι χθες βασιζόταν κυρίως στην παρακολούθηση συμπτωμάτων και στη γενική εμπειρία από προηγούμενες αποστολές, τώρα αρχίζει να χτίζει ένα πιο προγνωστικό και εξατομικευμένο μοντέλο: ποιος οργανισμός είναι πιο ευάλωτος στην ακτινοβολία, ποιος παρουσιάζει μεγαλύτερη ανοσολογική μεταβολή, ποιος χρειάζεται διαφορετική υποστήριξη στον ύπνο, στη διατροφή ή στη φαρμακευτική προστασία. Το Artemis II δεν έδωσε όλες τις απαντήσεις, αλλά άνοιξε τον δρόμο για μια ιατρική του διαστήματος πιο ακριβή, πιο προληπτική και πιο προσωποποιημένη.

Με λίγα λόγια, το Artemis II δεν έδειξε μόνο ότι ο άνθρωπος μπορεί να επιστρέψει στο βαθύ διάστημα. Έδειξε ότι η επόμενη μεγάλη μάχη δεν είναι μόνο τεχνολογική, αλλά και ιατρική: πώς θα προστατευθούν ο εγκέφαλος, το αίμα, το ανοσοποιητικό, η ψυχολογία και η λειτουργικότητα του ανθρώπου σε ταξίδια που θα διαρκούν εβδομάδες, μήνες ή και χρόνια. Και ακριβώς γι’ αυτό, η αποστολή αυτή μπορεί να μείνει στην ιστορία όχι μόνο ως μια νέα αρχή για τη σεληνιακή εξερεύνηση, αλλά και ως η αποστολή που έβαλε τα θεμέλια της σύγχρονης διαστημικής ιατρικής.

Αϋπνία: τι την προκαλεί, ποιες είναι οι επιπτώσεις και πώς αντιμετωπίζεται;

του Aλέξανδρου Γιατζίδη, M.D., medlabnews.gr iatrikanea

Η αϋπνία είναι μία από τις πιο συχνές διαταραχές ύπνου και συχνά συνδέεται με άγχος, αρνητικές σκέψεις, κακές συνήθειες ύπνου και γενικότερη ψυχική και σωματική εξάντληση. Το άρθρο εξηγεί τι προκαλεί την αϋπνία, ποιες είναι οι επιπτώσεις της στην υγεία και ποιες πρακτικές βοηθούν στην αντιμετώπισή της. 

Σε «επιδημία» εξελίσσεται η έλλειψη ύπνου, που αποδεικνύεται ότι αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο για σοβαρές παθήσεις, πριμοδοτεί την παχυσαρκία και βλάπτει την ερωτική ζωή. Ένας στους δύο Έλληνες, όλων των ηλικιών, παραπονείται για κάποια διαταραχή του ύπνου του.

Για να δούμε όμως πως ακριβώς φτάνουμε στην αϋπνία;

Οι αρνητικές σκέψεις συχνά οδηγούν σε αδιέξοδο. Μια σκέψη ή μια σειρά σκέψεων καρφώνονται στο μυαλό. Ο νους μπλοκάρει. Άγχος, φόβος και θλίψη κατακλύζουν την ψυχή. Αισθάνεται κανείς ότι βρίσκεται στα όριά του, δεν μπορεί να ξεκουραστεί ή να χαρεί με τίποτα, είναι μπουκωμένος.

Το σώμα αντιδρά με εφίδρωση, δύσπνοια, ταχυκαρδία και μυϊκή ένταση. Αρνητικές σκέψεις επαναλαμβάνονται μέσα του ασταμάτητα και ανεξέλεγκτα. Όλα φαίνονται δύσκολα και ανυπόφορα. 
Δεν μπορεί να ησυχάσει. Η σκέψη γίνεται φαύλος κύκλος. Το μυαλό μοιάζει με σκοτεινή ρουφήχτρα που καταπίνει όλη την ψυχική και τη σωματική ενέργεια. Όσο περισσότερο προσπαθεί να γλιτώσει τόσο περισσότερο βυθίζεται. Οι σκέψεις φορτίζονται και ενισχύονται από την ίδια την ενέργεια με την οποία τις πολεμά.

Τελικά όλα οδηγούν στην εξάντληση, δεν μπορεί να συγκεντρωθεί, είναι ευερέθιστος και έτσι οδηγείται στην αϋπνία.

Οι επιπτώσεις της αϋπνίας φαίνεται ότι είναι πολλές και σημαντικές.                           

Έτσι οδηγείται, σε έναν φαύλο κύκλο. Οι επιπτώσεις της αϋπνίας είναι ιδιαίτερα καταστροφικές καθώς το άτομο παρουσιάζει ευερεθιστότητα, δυσκολία στη συγκέντρωση και έντονο αίσθημα κόπωσης. Σε πιο δύσκολες περιπτώσεις είναι πιθανό το άτομο να καταφύγει σε λύσεις που του δημιουργούν επιπρόσθετα προβλήματα και δημιουργούν νέους κινδύνους για την υγεία του όπως γίνεται με την χρήση αλκοόλ, ψυχοδραστικών ουσιών, αγχολυτικών και υπνωτικών χαπιών.

Τα τελευταία χρόνια έχει βρεθεί ότι ασθενείς που πάσχουν από αϋπνία, έχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν παθήσεις του καρδιαγγειακού συστήματος, ενώ επίσης παρουσιάζουν και αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη. Πέραν αυτού φαίνεται ότι η αϋπνία συνδέεται στενά με ψυχικές νόσους. Είναι χαρακτηριστικό ότι ασθενείς που πάσχουν από αϋπνία για περισσότερο από ένα χρόνο έχουν 40 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν κατάθλιψη σε σχέση με τους μη πάσχοντες ενώ όταν η αϋπνία αντιμετωπίζεται έγκαιρα, η πιθανότητα εμφάνισης κατάθλιψης είναι ίδια με αυτή που συναντάται στον γενικό πληθυσμό.

Εφόσον, οι αϋπνίες είναι αποτέλεσμα άγχους, θα ήταν σκόπιμο το άτομο να απευθυνθεί σε κάποιον ειδικό ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει το άγχος του και να αποκαταστήσει τον ύπνο του. Ωστόσο, γενικότερα η θεραπευτικές διαδικασίες βασίζονται σε μία προσπάθεια ο ασθενής να εκπαιδευτεί σε μία υγιεινή ύπνου η οποία δεν τηρείται από τη συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού αλλά μπορεί να αλλάξει ριζικά την αίσθηση ξεκούρασης που νιώθουμε.

Τι μπορεί να κάνουμε;

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να έχουμε ένα σταθερό ωράριο ύπνου, χωρίς να διαταράσσουμε σημαντικά το βιολογικό μας ρολόι. Επίσης, πρέπει να αποφεύγουμε να παραμένουμε πολύ ώρα στο κρεβάτι εφόσον έχουμε ξυπνήσει, ή να χρησιμοποιούμε το κρεβάτι για δραστηριότητες όπως το διάβασμα, το να βλέπουμε τηλεόραση ή να εργαζόμαστε. Ακόμη στην περίπτωση που αντιμετωπίζουμε δυσκολία στο να κοιμηθούμε και έχουν περάσει 20 με 30 λεπτά από τη στιγμή που ξαπλώσαμε για να κοιμηθούμε καλό θα ήταν να απομακρυνθούμε από το κρεβάτι και να επιστρέψουμε σε αυτό μόνο εφόσον νιώσουμε το αίσθημα της νύστας (μπορούμε να κάνουμε κάτι άλλο, όπως το  να διαβάσουμε ένα βιβλίο, ή να δούμε μία ταινία). Επιπλέον, το να παίρνουμε σύντομους ύπνους κατά τη διάρκεια της ημέρας δεν βοηθά τον ύπνο μας το βράδυ ούτε παρέχει ουσιαστική ξεκούραση ενώ αντίθετα συνίσταται να ασκούμαστε τουλάχιστον δύο με τρεις φορές την εβδομάδα ώστε να έχουμε πιο φυσιολογικό κύκλο ύπνου. Τέλος, καλό θα ήταν να αποφεύγουμε τους καφέδες, το τσιγάρο,τα υπνωτικά φάρμακα ή το αλκοόλ. Ειδικά για την περίπτωση του τσιγάρου, ο μύθος ότι μας ηρεμεί είναι παντελώς λάθος καθώς οργανικά η πρόσληψη καπνού αυξάνει τους χτύπους της καρδιάς και προκαλεί διέγερση.

Διαβάστε επίσης:

Πάσχετε απόαϋπνία; Ο υπνος μας επηρεάζεται, από το φως του δωματίου.

O καλός ύπνος είναι αναζωογονητικός και τονώνει τον οργανισμό

Πρώτη δημοσίευση: Φεβρουάριος 2012 — MEDLABNEWS.GR |

Συγγραφέας: Αλέξανδρος Γιατζίδης

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 26 Μαρτίου 2026

Αλλαγή θερινής ώρας: πώς επηρεάζει τον οργανισμό, τον ύπνο και την καρδιά

medlabnews.gr iatrikanea

Η αλλαγή της θερινής ώρας επηρεάζει το βιολογικό ρολόι και μπορεί να προκαλέσει προσωρινή διαταραχή στον ύπνο και στη λειτουργία του οργανισμού. Το άρθρο εξηγεί γιατί ορισμένοι άνθρωποι δυσκολεύονται περισσότερο να προσαρμοστούν και τι έχουν δείξει μελέτες για καρδιαγγειακά συμβάματα, τροχαία και απόδοση. Η θερινή ώρα θα ισχύσει ξανά από την Κυριακή στην Ελλάδα και τα ρολόγια -θέλοντας και μη- θα ρυθμισθούν με μια ώρα διαφορα. Κατά καιρούς ορισμένες επιστημονικές έρευνες έχουν υποστηρίξει ότι αυτή η αλλαγή της ώρας μπορεί να κρύβει κινδύνους για μερικούς ανθρώπους (ασφαλώς όχι για τους περισσότερους), όπως να αυξήσει τα εμφράγματα και τα εγκεφαλικά, να προκαλέσει περισσότερα τροχαία στους δρόμους, ακόμη και να μειώσει την παραγωγικότητα των εργαζομένων.

Μια πρωτότυπη ψυχολογική μελέτη το Δεκέμβριο του 2016, σύμφωνα με το πρακτορείο Ρόιτερς, έδειξε ότι, την επόμενη εργάσιμη μέρα μετά την αλλαγή της θερινής ώρας, οι δικαστές στις ΗΠΑ επιβάλλουν ποινές που έχουν κατά μέσο όρο 5% μεγαλύτερη διάρκεια, σε σχέση με τις ποινές που επέβαλαν την προηγούμενη εβδομάδα ή εκείνες που θα επιβάλουν στο μέλλον, όταν πια ο οργανισμός τους θα έχει συνηθίσει την αλλαγή.

Η αλλαγή της ώρας φαίνεται πως επηρεάζει το ανθρώπινο βιολογικό ρολόι, με συνέπεια να προκαλείται μια μικρή σύγχυση στον οργανισμό. Οι περισσότεροι ανθρώποι δεν έχουν κάποιο ιδιαίτερο πρόβλημα, αλλά για ορισμένους η αλλαγή της ώρας μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για καρδιαγγειακό επεισόδιο (έμφραγμα ή εγκεφαλικό), ιδίως στους ηλικιωμένους και στους καρκινοπαθείς.

Μια αμερικανική έρευνα του 2014 σε αμερικανικά νοσοκομεία έδειξε μια αύξηση κατά 25% στα εμφράγματα τη Δευτέρα, αμέσως μετά την αλλαγή της θερινής ώρας, σε ανθρώπους ευάλωτους στον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Από την άλλη, ακόμη και μια ελαφριά στέρηση ή διαταραχή του ύπνου, ιδίως σε άτομα που πάσχουν από αϋπνία, που προκαλεί η αλλαγή της ώρας, μπορεί να αυξήσει έως 17% τον κίνδυνο ένας οδηγός να εμπλακεί σε τροχαίο.

Το βιολογικό ρολόι του ανθρώπου -όπως και των ζώων- χρησιμοποιεί το φως της μέρας για να συγχρονίζεται με το περιβάλλον, καθώς αλλάζουν οι εποχές. Όμως η «θεσμική» αλλαγή της ώρας διαταράσσει αυτό τον συγχρονισμό, καθώς συμβαίνει απότομα. Εκτιμάται ότι ο οργανισμός χρειάζεται περίπου μια μέρα προκειμένου να προσαρμοστεί σε μια αλλαγή του ρολογιού κατά μία ώρα. Στις περιπτώσεις των μακρινών αεροπορικών ταξιδιών, όπου το «τζετ λαγκ» είναι ακόμη χειρότερο, το σώμα χρειάζεται ακόμη περισσότερο χρόνο για να προσαρμοστεί στη νέα ζώνη ώρας.

Ένα βασικό σκεπτικό για τη θερινή ώρα (από την εποχή που την πρότεινε ο Βενιαμίν Φραγκλίνος το 1784) είναι ότι, χάρη στην καθυστερημένη δύση του ήλιου, οι άνθρωποι θα περνάνε λιγότερες ώρες στα σπίτια τους με φως, άρα θα γίνεται εξοικονόμηση ηλεκτρικής ενέργειας και καυσίμων. Αλλά και γι' αυτό έχουν εκφρασθεί αμφιβολίες κατά πόσο όντως συμβαίνει.

Τέλος, δεν μπορεί να μην αναφέρει κανείς πόσο άσχημη είναι η αίσθηση ότι θα έχεις χάσει μια ώρα από τη ζωή σου...

Διαβάστε επίσης

• Χρήσιμα και απλά, για να κοιμάστε καλύτερα την νύχτα
• Νιώθετε συνεχώς κούραση, δυσφορία, υπνηλία; Κοινά αίτια, που μπορεί να οφείλεται αυτό.
• Οι διαταραχές ύπνου, συνδέονται με καρδιαγγειακά νοσήματα, παχυσαρκία, διαβήτη, κατάθλιψη. Πώς να κάνετε καλό και ποιοτικό ύπνο
• 10 απλές συμβουλές για να ρυθμίσετε ξανά τον κύκλο του ύπνου σας (το βιολογικό σας ρολόι)!
• Τι πρέπει να κάνετε αν πάσχετε από αϋπνία και έλλειψη ύπνου;
• Ανήσυχος ύπνος ή αίσθημα πίεσης και θλίψης μπορεί να οφείλονται στο Γεωπαθητικό και Ηλεκτρομαγνητικό (EMF) στρες
• Οι σωστές και λάθος στάσεις στον ύπνο για να ξυπνάτε χωρίς πόνους και στομαχικά προβλήματα

Πρώτη δημοσίευση: Μάρτιος 2017 — MEDLABNEWS.GR | Επιμέλεια: medlabnews.gr iatrikanea

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 26 Μαρτίου 2026

Ηρεμιστικά, υπνωτικά, αγχολυτικά χάπια. Πώς επιδρούν; Ποιες οι παρενέργειες τους και τι πρέπει να προσέχετε;.

του Αλέξανδρου Γιατζίδη, M.D. medlabnews.gr iatrikanea

O ύπνος αποτελεί ζωτική ανάγκη και απαραίτητη προϋπόθεση για καλή υγεία και ευεξία. Όμως, ένας στους τρεις ενηλίκους παραπονείται για κάποια διαταραχή του ύπνου.

Η οικονομική κρίση, τα καθημερινά προβλήματα, η ανεργία, η οικονομική δυσπραγία έχουν οδηγήσει πολλούς στην κατάθλιψη αλλά και σε χρήση ηρεμιστικών χαπιών.

Ένα περιστασιακό χάπι ύπνου σε μια κρίση ή κατά τη διάρκεια μιας ασθένειας μπορεί να είναι χρήσιμο, αλλά τα υπνωτικά χάπια μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα. Σκεφτείτε προσεκτικά πριν αρχίσετε υπνωτικά χάπια και συζητήστε το με το γιατρό σας επειδή μπορούν να οδηγήσουν σε εθισμό. Εάν τα χρησιμοποιείτε, ρωτήστε το γιατρό ή το φαρμακοποιό σας πώς να τα μειώσετε βαθμιαία. Μη σταματήσετε ξαφνικά να τα παίρνετε. Μπορείτε να ζητήσετε χάπια αντί κάψουλες δεδομένου ότι μπορούν να κοπούν εύκολα στα δύο εάν επιθυμείτε να μειώσετε τη δόση.

Τι είναι τα Ηρεμιστικά;

Είναι φάρμακα που χορηγούνται με ιατρική συνταγή. Υπάρχουν χιλιάδες διαφορετικά είδη. Τα χημικά συστατικά στα οποία πολλά από τα ηρεμιστικά οφείλουν τη δράση τους ονομάζονται βενζοδιαζεπίνες. Έχουν τη μορφή χαπιών, όμως μπορεί επίσης να γίνεται ενδοφλέβια χρήση τους με σύριγγα. Τα Ηρεμιστικά ονομάζονται αλλιώς και υπνωτικά χάπια, παρασκευάζονται από τις φαρμακοβιομηχανίες σε όλο τον κόσμο, με σκοπό να χορηγηθούν μόνο με ιατρική συνταγή.

Ηρεμιστικά, αγχολυτικά, αντικαταθλιπτικά που καταναλώνουμε καθημερινά είναι:

1. Valmane (Βαλεριάνα): ήπιο αγχολυτικό

2. Bespar (αγχολυτικό)

3. Seropram (αντικαταθλιπτικό)

4. Cipralex (αντικαταθλιπτικό)

5. Efexor (αντικαταθλιπτικό)

6. Atarax (αντιαλλεργικό, κατασταλτικό του νευρικού συστήματος)

7. Remeron (αντικαταθλιπτικό)

8. Xanax (ηρεμιστικό)

9. Lexotanil (ηρεμιστικό)

10. Stilnox (ηρεμιστικό)

11. Tranxene (ηρεμιστικό, ήταν διαδεδομένο στα 90s)

Τι επιδράσεις έχουν;

Όλες οι βενζοδιαζεπίνες – τα σύγχρονα ηρεμιστικά φάρμακα -, έχουν σε ελαφρώς διαφορετικό βαθμό πέντε δράσεις: υπνωτική, αγχολυτική, αντισπασμωδική, μυοχαλαρωτική και αμνησιακή.  Τα Ηρεμιστικά δημιουργούν ένα αίσθημα ηρεμίας, καταπραΰνουν το άγχος και βοηθούν στην καταπολέμηση της αϋπνίας. 

Ως υπνωτικά, οι βενζοδιαζεπίνες έχουν ένδειξη κυρίως στη θεραπεία της παροδικής ή βραχυπρόθεσμης αϋπνίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις η καθημερινή λήψη τους θα πρέπει να περιορίζεται σε λίγες ημέρες και να μην υπερβαίνει τις δύο εβδομάδες, ή πρέπει να λαμβάνονται περιστασιακά. Η συνταγογράφησή τους για την αντιμετώπιση διαταραχών του ύπνου δικαιολογείται μόνο επί σοβαρής αϋπνίας, που δημιουργεί προβλήματα στην καθημερινότητα ή έντονη δυσφορία. Όταν η αϋπνία προκύπτει στο έδαφος επεισοδιακού ή παροδικού άγχους, θα πρέπει να συνταγογραφούνται σε χαμηλές δόσεις και μόνο για λίγες ημέρες, ή να λαμβάνονται κατά διαστήματα, ή άπαξ. Στη δε χρόνια αϋπνία, η οποία αποτελεί συνήθως τη συνέπεια άλλων καταστάσεων (π.χ. σωματικών, ή άλλων σοβαρότερων ψυχιατρικών διαταραχών), τα ηρεμιστικά είναι δυνητικά χρήσιμα, αλλά θα πρέπει να λαμβάνονται στην ελάχιστη αποτελεσματική δόση κατά διαστήματα ή καθημερινά, για ένα σύντομο χρονικό διάστημα. Κατάλληλα φάρμακα είναι εκείνα που περιέχουν τις δραστικές ουσίες τεμαζεπάμη (Normison), λοπραζολάμη, λορμεταζεπάμη, ζοπικλόνη (Imovane) και ζολπιδέμη (Stilnox). Η διαζεπάμη (Stedon) είναι επίσης αποτελεσματική, αλλά σε άπαξ ή διαλείπουσα δοσολογία, ενώ οι ισχυρές, βραχείας δράσης βενζοδιαζεπίνες όπως η τριαζολάμη (Halcion), ενέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών. Ως αγχολυτικά, οι βενζοδιαζεπίνες θα πρέπει γενικά να χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με άλλα μέσα, όπως οι ψυχολογικές θεραπείες, τα αντικαταθλιπτικά, ή άλλα φάρμακα όπως η βουσπιρόνη (Bespar), αν και αυτά τα μέτρα έχουν δράση με βραδύτερη έναρξη. Οι ενδείξεις εδώ περιλαμβάνουν οξείες αντιδράσεις άγχους, το επεισοδιακό άγχος, το γενικευμένο άγχος, τη σοβαρή Διαταραχή Κρίσεων Πανικού και την αγοραφοβία, ως αρχική θεραπευτική αντιμετώπιση.

Αν η χρήση τους συνεχίζεται για αρκετό χρονικό διάστημα, μπορεί να γίνουν πολύ εξαρτησιογόνα. Η περιστασιακή χρήση τους όμως, δεν προκαλεί εξάρτηση. Η παρατεταμένη χρήση μπορεί να προκαλέσει επιθετικότητα, υπερβολικό γέλιο ή κλάμα. Όσοι αποκτούν εξάρτηση στα ηρεμιστικά αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες απεξάρτησης και βιώνουν καταστάσεις αρρώστιας και παράνοιας όταν προσπαθούν να σταματήσουν τη χρήση τους. Τα συμπτώματα στέρησης μπορεί να είναι πραγματικά επώδυνα. Μην προσπαθήσετε να τα σταματήσετε χωρίς ιατρική παρακολούθηση.

Άλλοι κίνδυνοι

Η καθημερινή τους χρήση για μεγάλο χρονικό διάστημα δημιουργεί μια κατάσταση παραζάλης. Σε μεγαλύτερες δόσεις προκαλούν ψυχικές διαταραχές, όπως κλεπτομανία, και είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα όταν αναμειχθούν με Ηρωίνη. Οι εβδομάδες περνούν χωρίς ο χρήστης να τις αντιλαμβάνεται. Οι πιο πολλές λειτουργίες και δραστηριότητες φαίνεται να γίνονται μηχανικά. Η μακροχρόνια χρήση μετατρέπει το χρήστη σε ζόμπι. Μπορεί να συνεχίσει να εκτελεί τις καθημερινές του υποχρεώσεις, αλλά η σπίθα της ζωής έχει σβήσει μέσα του. Επέρχεται μια αίσθηση αδιαφορίας για όλους και για όλα. Αν αυτό συμβεί δείτε το γιατρό σας.

Οι παρενέργειες της μακροπρόθεσμης χρήσης περιλαμβάνουν:

• Απώλεια ισορροπίας

• Προβλήματα μνήμης

• Δυσκολία να σκεφθείτε καθαρά

• Ακράτεια

• Αλλαγές στις αισθήσεις και στα συναισθήματα

• Αλλαγές προσωπικότητας

Προφυλάξεις

Ο συνδυασμός με αλκοόλ μπορεί να προκαλέσει βίαιες αντιδράσεις. Αν ο χρήστης επιχειρήσει να κάνει ενδοφλέβια χρήση κάψουλας, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές βλάβες στους μυς και καταστροφή των άκρων. Επίσης, η σκόνη θα προκαλέσει σοβαρές φθορές στις φλέβες. Ακόμη, αν ο χρήστης μοιράζεται την ίδια σύριγγα με άλλους αυξάνεται ο κίνδυνος μετάδοσης μολυσματικών ασθενειών όπως HIV/AIDS και Ηπατίτιδας Β και C. Τα Ηρεμιστικά γενικά μπορεί να προκαλέσουν θάνατο, αν γίνεται κοινή χρήση μαζί με οπιούχα ή αλκοόλ γιατί επέρχεται αναπνευστική ανεπάρκεια. Άτομα που είχαν ή έχουν ηπατίτιδα μπορεί να παρουσιάσουν σοβαρές επιπλοκές όπως προβλήματα με το συκώτι ή τα νεφρά. Απαγορεύεται αυστηρά η χρήση τους κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. 

Μη τα χρησιμοποιείτε σε καθημερινή βάση, όπως γράφει η ιατρική συνταγή και ποτέ μην ξεπερνάτε τη συνιστώμενη δοσολογία. Αν πρέπει να τα χρησιμοποιήσετε, προσπαθήστε να τα χρησιμοποιείτε μόνο περιστασιακά - αν όχι καθόλου - και μόνο αν τα χρειάζεστε πραγματικά. Το γεγονός ότι τα Ηρεμιστικά είναι νόμιμα, δε σημαίνει ότι δεν είναι ναρκωτικές ουσίες που μπορούν να βλάψουν ανεπανόρθωτα την υγεία. Η κατοχή των Temazepam χωρίς τη χορήγηση ιατρικής συνταγής, είναι παράνομη και τιμωρείται με ποινή φυλάκισης. Τα Ηρεμιστικά μπορεί να αποδειχτούν πολύ χρήσιμα σε σπάνιες περιπτώσεις. Για παράδειγμα, κάποιες φορές που υπάρχουν προβλήματα αϋπνίας και θα ήταν καλύτερη για την υγεία η χορήγησή τους. Δε συνίσταται όμως η λήψη τους σε καθημερινή βάση. Μην ξεχνάτε να ρωτάτε πάντα το γιατρό σας ό,τι σας απασχολεί γύρω από αυτά και άλλα φάρμακα.

Όσοι είναι άρρωστοι και βρίσκονται υπό ιατρική φροντίδα και θεραπευτική αγωγή πρέπει να προσέχουν να μην κάνουν τίποτα που θα επιδεινώσει την υγεία τους. Καθώς από πρακτικής άποψης είναι δύσκολο για εμάς να παραθέσουμε όλες τις ουσίες που χορηγούνται με ιατρική συνταγή και τους πιθανούς κινδύνους συνδυασμού τους με άλλες ουσίες, είναι προτιμότερο να πούμε ότι όποιος παίρνει φάρμακα με ιατρική συνταγή δεν πρέπει να κάνει χρήση άλλων ουσιών ή αναμίξεις, συμπεριλαμβανομένου και του αλκοόλ.

Μπορείτε να ενημερωθείτε σχετικά από ειδικά βιβλία και διάφορες σχετικές εκδόσεις που περιλαμβάνουν όλα τα φάρμακα που χορηγούνται με ιατρική συνταγή και τις πιθανές παρενέργειες.

Επίσης, ρωτήστε το γιατρό σας για περισσότερες πληροφορίες.

Άτομα με προβλήματα διανοητικής υγείας δεν πρέπει να κάνουν χρήση ψυχεδελικών ουσιών, καθώς επιδρούν κυρίως στον εγκέφαλο. Μερικές ουσίες προκαλούν διάφορες διαταραχές. Τα βιβλία σχετικά με προγράμματα φυσικής εκπαίδευσης συνιστούν γενικές εξετάσεις σε κάποιον πριν ξεκινήσει την εφαρμογή του θεραπευτικού προγράμματος. Αυτή είναι μια χρήσιμη συμβουλή σε κάποιον που επιθυμεί να δοκιμάσει κάτι που θα αλλάξει το φυσιολογικό πλαίσιο λειτουργιών του οργανισμού του, κάτι που κάνουν όλες οι ουσίες,

νόμιμες ή παράνομες. Σας υπενθυμίζουμε πως οι μόνοι υπεύθυνοι για τις αποφάσεις και τις επιλογές σας είστε εσείς. Μόνο με την κατάλληλη εξέταση από γιατρό θα ξέρετε τι σας επιτρέπεται και τι όχι.

Αν αντιμετωπίζετε δυσκολίες στον ύπνο, μειώστε την καθημερινή συνολική κατανάλωση σε τσάι, καφέ και ελαφρά ποτά που περιέχουν καφεΐνη. Να παίρνετε το δείπνο σας νωρίς και να αποφεύγετε, απόγευμα και βράδυ, το δυνατό τσάι ή τον καφέ, εκτός και αν δεν περιέχει καφεΐνη. Προσπαθήστε να κουράσετε σωματικά τον εαυτό σας επιδιδόμενοι σε κάποια ευχάριστη άσκηση, για παράδειγμα μια γρήγορη βόλτα ή στην κηπουρική. Στη συνέχεια, κάνετε ένα μπάνιο και περάστε λίγη ώρα «αδειάζοντας» το μυαλό σας, πριν πέσετε στο κρεβάτι για να διαβάσετε ή να δείτε τηλεόραση. Μην απασχολείτε το μυαλό σας με προβλήματα – μπορούν να περιμένουν έως το πρωί! Αν δεν μπορείτε να κοιμηθείτε ή αν ξυπνάτε στη μέση της νύχτας και δεν μπορείτε να ξανακοιμηθείτε, σηκωθείτε, φτιάξτε ένα ρόφημα (προτιμάτε κάτι με ζεστό γάλα και όχι τσάι ή καφέ), κάνετε κάποια δουλειά που δεν απαιτεί σκέψη ή προσπάθεια, όπως το να τακτοποιήσετε το συρτάρι με τις κάλτσες σας ή την εργαλειοθήκη σας, και ύστερα επιστρέψτε στο κρεβάτι σας. Μην ξαπλώνετε έχοντας ανησυχίες. Προσπαθήστε να αποφεύγετε τα υπνωτικά χάπια, εκτός και αν είναι μόνο για μία ή δύο νύχτες, προκειμένου να σπάσετε τη συνέχεια της αϋπνίας.

Η Παγκόσμια Εταιρεία Ύπνου (WSS), στην οποία συμμετέχουν ειδικοί επιστήμονες απ’ όλο τον κόσμο, όρισε την Παρασκευή πριν από την Εαρινή Ισημερία κάθε χρόνου (15 Μαρτίου) ως Παγκόσμια Ημέρα Ύπνου για να αναδείξει την σημασία του ύπνου για την υγεία του ατόμου και τις συνέπειες της αϋπνίας.

Πηγή NSW Multicultural Health Communication Service 

Διαβάστε επίσης 

• 10 απλές συμβουλές για να ρυθμίσετε ξανά τον κύκλο του ύπνου σας (το βιολογικό σας ρολόι)!
• Τι πρέπει να κάνετε αν πάσχετε από αϋπνία και έλλειψη ύπνου;
• Ανήσυχος ύπνος ή αίσθημα πίεσης και θλίψης μπορεί να οφείλονται στο Γεωπαθητικό και Ηλεκτρομαγνητικό (EMF) στρες
• Νιώθετε συνεχώς κούραση, δυσφορία, υπνηλία; Κοινά αίτια, που μπορεί να οφείλεται αυτό.

Αλέξανδρου Γιατζίδη
M.D.
PhD

Πρώτη δημοσίευση: Νοέμβριος 2012 — MEDLABNEWS.GR | 

Συγγραφέας: Αλέξανδρος Γιατζίδης

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 24 Μαρτίου 2026

Ποιες οι σωστές στάσεις στον ύπνο για να ξυπνάτε χωρίς πόνους και στομαχικά προβλήματα; Πώς πρέπει να είναι το στρώμα και το μαξιλάρι;.

του Ξενοφώντα Τσούκαλη, M.D., medlabnews.gr iatrikanea

Ο τρόπος που κοιμάστε μπορεί να προκαλέσει ή να επιδεινώσει τα διάφορα μυοσκελετικά προβλήματα που μπορεί να έχετε.

Βέβαια, ο καθένας μας κοιμάται σε μια συγκεκριμένη στάση που τον βολεύει και τον χαλαρώνει. Είναι, δύσκολο να αλλάξει κανείς τον τρόπο που έχει βολευτεί για χρόνια να κοιμάται, όμως αν ξυπνά με πόνους θα χρειαστεί να κάνει δοκιμές με τις στάσεις του ύπνου του, προκειμένου να βρει αυτή που τον βολεύει αλλά δεν επιβαρύνει. 

Η κακή στάση ύπνου μπορεί να προκαλέσει πόνο στον αυχένα, αν το μαξιλάρι είναι πολύ ψηλά ή πολύ χαμηλά, πόνο στον ώμο, αν κοιμάστε σε πλάγια θέση με το κεφάλι πάνω στο χέρι σας, αλλά και πόνο στη μέση, ιδιαίτερα αν κοιμάστε μπρούμυτα, πάνω στο στομάχι σας

Χρόνιες συνήθειες ύπνου μπορεί να είναι υπεύθυνες για πόνους στον αυχένα, την πλάτη ή τη μέση. Το 95% των ανθρώπων κοιμούνται στην ίδια θέση κάθε βράδυ.

Υιοθετώντας την κατάλληλη στάση στον ύπνο μας θα απαλλαγούμε από τους έντονους πόνους, στη γνάθο, στον αυχένα, τους ώμους, τη μέση και τους γοφούς.

Κατά τη διάρκεια του ύπνου παίρνουμε πολλές και διάφορες στάσεις. 

Ξέρουμε όμως ποια είναι η καταλληλότερη στάση στον ύπνο για την υγεία μας; 



1. Εμβρυακή στάση 
Η πιο κοινή στάση ύπνου είναι η εμβρυακή (στο πλάι). Ιδανική στάση αν είσαι έγκυος αλλά και αν έχεις προβλήματα στη μέση, καθώς το σώμα κουλουριάζεται προς τα εμπρός και «ανοίγει» την πλάτη με αποτέλεσμα να μειώνεται η πίεση στο μεσοσπονδύλιο δίσκο. 

Η εμβρυακή στάση εμποδίζει επίσης το ροχαλητό και τους πόνους στο λαιμό και την πλάτη. Από την άλλη όμως εκτός από τις ρυτίδες που σου αφήνει το μαξιλάρι που πιέζει το πρόσωπο και το στήθος, επειδή ο αυχένας δεν βρίσκεται σε ευθυγράμμιση με το υπόλοιπο σώμα μπορεί να προκληθούν πόνοι τόσο στον αυχένα όσο και στο κεφάλι, οπότε αν πάσχεις από αυχενικό σύνδρομο καλύτερα να την αποφύγεις. Αυτό που πρέπει να προσέχετε αν συνηθίζετε να κοιμόσαστε με αυτό τον τρόπο είναι να αποφεύγετε να στηρίζεστε στην αριστερή σας πλευρά (της καρδιάς) και να διατηρείτε την πλάτη σας ευθεία. Μια καλή λύση είναι να βάζετε ένα μαξιλάρι ανάμεσα στα πόδια σας. 

Η σωστή στάση ύπνου για τις καούρες. 

Η εμβρυακή στάση είναι επίσης ιδανική αν πάσχεις από δυσπεψία ή γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση καθώς το γαστρικό υγρό παραμένει στη θέση του. Η πιο σωστή στάση ύπνου είναι να κοιμάσαι στο πλάι με ανασηκωµένο το κεφάλι (περίπου 30Ο ), ώστε η βαρύτητα να διατηρεί το περιεχόµενο του στοµάχου µακριά από τον οισοφάγο σου και τον πόνο και την αϋπνία μακριά από σένα.

Αρκετές µελέτες έχουν δείξει πως ο ύπνος στη δεξιά πλευρά επιδεινώνει τη γαστροοισοφαγική παλινδρόµηση, σε αντίθεση με την αριστερή πλευρά που τείνει να τις καταπραΰνει. Αυτό πιθανότατα συμβαίνει γιατί όταν κοιµόµαστε δεξιά χαλαρώνει ο κατώτερος µυς του οισοφάγου, που βρίσκεται ανάµεσα σε αυτόν και στο στοµάχι, µε συνέπεια να κινούνται πιο εύκολα τα οξέα προς τα πάνω.

Αντίθετα όταν κοιµόµαστε από την αριστερή πλευρά το σηµείο όπου ενώνονται οισοφάγος και στοµάχι µένει πιο ψηλά από το χώρο που βρίσκονται τα οξέα του στοµάχου.



2. Ανάσκελα 
Μπορεί να μην μας βολεύει ιδιαίτερα να κοιμόμαστε ανάσκελα, αλλά είναι η καλύτερη στάση για το σώμα μας, αφού έτσι η αναπνοή μας λειτουργεί αβίαστα και τα όργανά μας δουλεύουν πιο άνετα. Ο ύπνος σε αυτή τη θέση συνιστά την κατάλληλη επιλογή για όσους υποφέρουν από αρθρίτιδα και πόνους στις αρθρώσεις, καθώς το βάρος του σώματος κατανέμεται ισομερώς. Επίσης ο ύπνος ανάσκελα, βοηθά την καλύτερη στήριξη του κεφαλιού, του λαιμού και της σπονδυλικής στήλης ανακουφίζοντας από τους πόνους της μέσης και του αυχένα ενώ παράλληλα εμποδίζει και τις ρυτίδες καθώς το πρόσωπο δεν πιέζεται από το μαξιλάρι. Τα αρνητικά αυτής της στάσης είναι ότι επιδεινώνεται το άσθμα, η υπνική άπνοια και το ροχαλητό - ιδίως στους υπέρβαρους άνδρες.

Καλό είναι επίσης να τοποθετούμε ένα μαξιλάρι κάτω από τα γόνατά μας προκειμένου να «διατηρηθούν» οι φυσικές καμπύλες του σώματος.  



3. Μπρούμυτα 
Σε πολλούς αρέσει να κοιμούνται μπρούμυτα, ωστόσο αυτή η στάση επιβαρύνει πολύ τα όργανα, και ειδικά το στομάχι και τους πνεύμονες. 
Αν κοιμάσαι μπρούμυτα σίγουρα αποφεύγεις το ροχαλητό καθώς οι μύες του λαιμού δεν υποχωρούν προς τα κάτω λόγω της βαρύτητας. Αν όμως έχεις την κακή συνήθεια να τρίζεις τα δόντια σου, τότε η πίεση που ασκείται στην κάτω σιαγόνα θα κάνει το πρόβλημα ακόμη πιο έντονο. Ένα ακόμα αρνητικό του να κοιμάσαι μπρούμυτα εκτός από τις ρυτίδες που αφήνει το μαξιλάρι στο πρόσωπό σου είναι ότι ενδεχομένως ξυπνάς πιασμένος ή μουδιασμένος, με πόνους στη μέση, στο στήθος ή στο λαιμό καθώς οι μύες πιέζονται περισσότερο και επειδή ο λαιμός σου είναι στραμμένος για πολλή ώρα προς μία κατεύθυνση είναι πολύ πιθανό να «πιαστεί» κάποιο νεύρο.

Η συγκεκριμένη στάση προτείνεται μόνο σε αυτούς που πάσχουν από δισκοπάθεια εξαιτίας της αποφόρτισης που επέρχεται στην οσφυϊκή μοίρα. 

4. Στάση κουτάλι Αν κοιμάστε αγκαλιά με τον σύντροφό σου είναι σίγουρο ότι θα ξυπνάς και πιο ξεκούραστα ψυχολογικά καθώς έρευνες έχουν δείξει ότι η ανθρώπινη επαφή μέσω της αγκαλιάς μειώνει σημαντικά τα επίπεδα του στρες. Από την άλλη επειδή δεν είναι και η πλέον βολική στάση για όλη τη διάρκεια της νύχτας ενδεχομένως να ξυπνάτε πιο χαρούμενα μεν αλλά με περισσότερους πόνους στην πλάτη, τον αυχένα και τους ώμους.

Οι ενδεδειγμένες στάσεις ύπνου είναι:

Ανάσκελα, με ένα λεπτό μαξιλάρι, και πιθανόν ένα μαξιλάρι κάτω από τα γόνατα, το οποίο βοηθά ιδιαίτερα τα άτομα που πάσχουν από οσφυαλγία (πόνους στη μέση):

Στο πλάι, στη λεγόμενη εμβρυϊκή θέση, με τα γόνατα λίγο έως πολύ λυγισμένα. Αν βολεύεστε καλύτερα μπορείτε να έχετε και ένα λεπτό μαξιλάρι ανάμεσα στα γόνατα:

Αντίθετα, η χειρότερη μάλλον στάση για να κοιμάται κανείς είναι μπρούμυτα, και μάλιστα με το κεφάλι πάνω σε κάποιο χέρι, καθώς με αυτόν τον τρόπο ασκούνται πιέσεις σε διάφορα σημεία του σώματος, οι οποίες σταδιακά να οδηγήσουν σε έντονους πόνους.

-Για να μην έχετε πόνο στην γνάθο:

Ο πόνος στη γνάθο μπορεί να σας προκαλέσει πονοκέφαλο η σύνδρομο της κροταφογναθικής άρθρωσης.

Μην ξαπλώνετε μπρούμυτα και πάνω στο στομάχι σας. Μην ξαπλώνετε ανάσκελα με τα χέρια κάτω από το κεφάλι.

Ξαπλώστε ανάσκελα με τα χέρια στο πλάι και να χρησιμοποιείτε πάντα ανατομικό μαξιλάρι.

-Για να μην πιαστείτε στον αυχένα:

Να μην κοιμάστε ποτέ μπρούμυτα και πάνω στο στομάχι σας.

Να κοιμάστε ανάσκελα ή στο πλάι και να χρησιμοποιείτε πάντα μαλακό και πουπουλένιο μαξιλάρι για να έχει ο αυχένας σας τη σωστή κλίση.

-Για να μην πονάνε οι ώμοι σας:

Μην κοιμάστε στο πλάι χωρίς μαξιλάρι.

Να κοιμάστε ανάσκελα ή στο πλάι, βάζοντας ένα μαξιλάρι για να στηρίζεται ο ώμος σας. Επίσης, να μην πλακώνετε τον ώμο που πονάει.

-Για να μην πονάει η μέση σας:

Μην κοιμάστε μπρούμυτα και πάνω στο στομάχι σας ή ανάσκελα.

Να κοιμάστε ανάσκελα βάζοντας  μαξιλάρι κάτω από τα γόνατά σας.

-Για να μην πιάνονται οι γοφοί σας:

Μην κοιμάστε μπρούμυτα και πάνω στο στομάχι σας ή εντελώς ανάσκελα.

Να κοιμάστε στο πλάι με ένα μαξιλάρι ανάμεσα στα γόνατά σας.

Το στρώμα και το μαξιλάρι

Το στρώμα που θα επιλέξετε για να κοιμάστε καλά δεν χρειάζεται απαραίτητα να είναι ακριβό. Δεν θα πρέπει επίσης να είναι ούτε τόσο μαλακό ώστε να αφήνει το σώμα να βουλιάζει μέσα, αλλά ούτε και τόσο σκληρό ώστε να κρατά το σώμα σε ευθεία. Το στρώμα θα πρέπει να κρατά όλες τις φυσιολογικές καμπύλες της σπονδυλικής στήλης, διατηρώντας τη στη φυσική της στάση, η οποία μοιάζει με το σχήμα του 'S. 

Το μαξιλάρι, θα πρέπει να είναι σχετικά λεπτό ώστε να μη φέρνει τον αυχένα σε κάμψη (δηλαδή το σαγόνι να τείνει να ακουμπήσει το στήθος.

Χρησιμοποιήστε μόνο ένα μαξιλάρι κάτω από το κεφάλι σας. Περισσότερα από ένα θεωρούνται ήδη πολλά και το μόνο που θα πετύχετε είναι παραμόρφωση της σπονδυλικής σας στήλης ενώ κοιμάστε, κάτι που θα προκαλέσει σταδιακά πόνους στο σώμα. Φροντίστε το μαξιλάρι σας να στηρίζει μόνο το κεφάλι και το λαιμό και όχι τους ώμους. Αν συνηθίζετε να κοιμάστε μπρούμυτα, αποφύγετε το μαξιλάρι κάτω από το κεφάλι.

Η σημασία της άσκησης

Τέλος η άσκηση, ιδιαίτερα όταν αντιμετωπίζετε μυοσκελετικούς πόνους είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η πιο ανώδυνη και ωφέλιμη άσκηση είναι το απλό περπάτημα. Μισή ώρα αργό περπάτημα ή 20 λεπτά γρήγορο περπάτημα σε καθημερινή βάση. Εξίσου ωφέλιμες ασκήσεις είναι, επίσης, η κολύμβηση και η γιόγκα, ενώ και ένα χαλαρωτικό μασάζ μπορεί να βοηθήσει σημαντικά.

Διαβάστε επίσης

• Χρήσιμα και απλά, για να κοιμάστε καλύτερα την νύχτα
• Νιώθετε συνεχώς κούραση, δυσφορία, υπνηλία; Κοινά αίτια, που μπορεί να οφείλεται αυτό.
• Οι διαταραχές ύπνου, συνδέονται με καρδιαγγειακά νοσήματα, παχυσαρκία, διαβήτη, κατάθλιψη. Πώς να κάνετε καλό και ποιοτικό ύπνο
• 10 απλές συμβουλές για να ρυθμίσετε ξανά τον κύκλο του ύπνου σας (το βιολογικό σας ρολόι)
• Τι πρέπει να κάνετε αν πάσχετε από αϋπνία και έλλειψη ύπνου;
• Ανήσυχος ύπνος ή αίσθημα πίεσης και θλίψης μπορεί να οφείλονται στο Γεωπαθητικό και Ηλεκτρομαγνητικό (EMF) στρες

Πρώτη δημοσίευση: Δεκέμβριος 2015 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Ξενοφών Τσούκαλης

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 24 Μαρτίου 2026