Ο καρκίνος υποχωρεί. Η μάχη της επιστήμης φέρνει αποτελέσματα. Διαβάστε τα τελευταία αποτελέσματα (αφιέρωμα)

medlabnews.gr iatrikanea

Περίπου 10 εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από καρκίνο και ο αριθμός αυτός αυξάνεται. Σε πολλές πλούσιες χώρες –όπως η Αυστραλία, η Βρετανία, ο Καναδάς και η Ιαπωνία– ο καρκίνος είναι πλέον η πρώτη αιτία θανάτου. Όμως τα νούμερα αυτά είναι παραπλανητικά: αντανακλούν κυρίως τις δημογραφικές αλλαγές. 

Ο παγκόσμιος πληθυσμός μεγαλώνει και γερνά κι ο καρκίνος είναι νόσος της ηλικίας. Αν αφαιρέσει κανείς τις επιπτώσεις της πληθυσμιακής αύξησης και της γήρανσης, η θνησιμότητα από καρκίνο έχει μειωθεί σημαντικά τα τελευταία 30 χρόνια. Και η πρόοδος που έχει σημειωθεί στην κατανόηση, πρόληψη και θεραπεία της νόσου προδιαγράφει ακόμη πιο θετικές εξελίξεις στο μέλλον, σύμφωνα με εκτενές αφιέρωμα του Economist.

Η μείωση της θνησιμότητας οφείλεται σε έναν συνδυασμό βελτιωμένων πρακτικών πρόληψης, πρώιμης διάγνωσης και θεραπείας. Η μείωση του καπνίσματος είναι ο σημαντικότερος παράγοντας: ο καπνός ευθύνεται για το 85% των περιπτώσεων καρκίνου του πνεύμονα και για το 20% όλων των θανάτων από καρκίνο. Παράλληλα, εξετάσεις όπως οι μαστογραφίες, οι κολονοσκοπήσεις και τα τεστ Παπανικολάου εντοπίζουν προκαρκινικές αλλοιώσεις που αφαιρούνται προτού εξελιχθούν.

Με μικρές αλλά σταθερές νίκες ο κόσμος κερδίζει τον πόλεμο κατά του καρκίνου, που αποτελεί ουσιαστικά μια από τις μεγαλύτερες επιστημονικές και πολιτικές προκλήσεις του 21ου αιώνα. Τα τελευταία τριάντα χρόνια, το ποσοστό θνησιμότητας από καρκίνο έχει μειωθεί σημαντικά, όταν λάβουμε υπόψη τη γήρανση και την αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού.

Φαίνεται πως η ελπίδα για έναν κόσμο με λιγότερο καρκίνο δεν είναι ουτοπία αλλά επιστημονική πιθανότητα

Η επιστήμη έχει κάνει άλματα: η ανοσοθεραπεία, η στοχευμένη φαρμακευτική αγωγή, οι προηγμένες τεχνικές χειρουργικής, αλλά και οι διαγνωστικές εξετάσεις πρώιμου εντοπισμού προσφέρουν καλύτερες πιθανότητες επιβίωσης από ποτέ.

Τα τελευταία χρόνια, η ανοσοθεραπεία έχει αλλάξει το τοπίο, ενεργοποιώντας το ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να εντοπίζει και να καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα. Μεταξύ 1975 και 2020, μόνο στις ΗΠΑ, εκτιμάται ότι αποφεύχθηκαν 6 εκατομμύρια θάνατοι από καρκίνο – οι μισοί λόγω της μείωσης του καπνίσματος, το 23% χάρη στην έγκαιρη διάγνωση και το 20% λόγω βελτιωμένων θεραπειών.

Ακόμη πιο ενθαρρυντική είναι η επανάσταση στην πρόληψη: η εντυπωσιακή μείωση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας μέσω του εμβολίου κατά του HPV, ο περιορισμός των καρκίνων των πνευμόνων χάρη στη μείωση του καπνίσματος, αλλά και η ανάπτυξη νέων εμβολίων και βιοδεικτών που στοχεύουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου, δείχνουν ότι ο καρκίνος μπορεί, σε πολλές περιπτώσεις, να προληφθεί προτού καν εμφανιστεί.

Σύμφωνα με στοιχεία – και πολύτιμο αρωγό τις νέες τεχνολογίες – φαίνεται πως η ελπίδα για έναν κόσμο με λιγότερο καρκίνο δεν είναι ουτοπία αλλά επιστημονική πιθανότητα. Κι ίσως το στοίχημα είναι να μεταφραστεί τελικά αυτή η δυνατότητα σε καθολική πρόσβαση και συλλογική βούληση.

Όλοι γνωρίζουν κάποιον

Οπως επισημαίνεται σε αφιέρωμα του περιοδικού Economist για τον καρκίνο, παρά τις αισιόδοξες προβλέψεις ήδη από τη δεκαετία του 1970 ότι μέσα σε λίγα χρόνια θα είχε καταστεί εφικτή η θεραπεία του καρκίνου, σήμερα κάθε ενήλικας είτε είχε καρκίνο, είτε γνωρίζει κάποιον που είχε – ή και τα δύο. Οι μισοί άνδρες και το ένα τρίτο των γυναικών στις πλούσιες χώρες αναμένεται να νοσήσουν κάποια στιγμή στη ζωή τους.

Στην Αμερική, όπου ο καρκίνος είναι η δεύτερη συχνότερη αιτία θανάτου, αμέσως μετά τα καρδιαγγειακά νοσήματα, σκοτώνει περίπου 600.000 άτομα τον χρόνο. Σε παγκόσμιο επίπεδο, ευθύνεται για περίπου μία στις έξι συνολικές ανθρώπινες απώλειες. Αν το κριτήριο της επιτυχίας ήταν μια θεραπεία μέσα σε μια δεκαετία – ή και δύο ή τρεις ή τέσσερις – τότε θα μπορούσε κανείς να συμπεράνει ότι ο πόλεμος κατά του καρκίνου έχει χαθεί.

Ομως όπως τονίζεται στο δημοσίευμα του Economist τα πράγματα είναι καλύτερα απ’ ό,τι πιστεύουν πολλοί. Η πρόοδος είναι εμφανής με βάση τα δεδομένα και υπάρχουν πολλοί λόγοι να πιστεύουμε ότι θα συνεχιστεί.

Το παράδειγμα του καρκίνου τραχήλου της μήτρας: Από την πρώτη αιτία θανάτου στη σχεδόν εξάλειψή του Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της προόδου είναι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Στις αρχές του 20ού αιώνα ήταν η πιο φονική μορφή καρκίνου για τις γυναίκες στις ΗΠΑ. Η αναγνώριση της σχέσης του με τον ιό HPV οδήγησε σε προγράμματα μαζικού εμβολιασμού. Στη Βρετανία, ο καρκίνος τραχήλου της μήτρας έχει μειωθεί κατά 90% στις γυναίκες 20–29 ετών που εμβολιάστηκαν στην εφηβεία.

Ο καρκίνος δεν εμφανίζεται από το πουθενά, εξηγεί η καθηγήτρια Sarah Blagden του πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Αναπτύσσεται σταδιακά, μέσα σε μια δεκαετία ή και περισσότερο, προσφέροντας έτσι χρόνο για ιατρική παρέμβαση. Όμως η σημερινή πρακτική παραμένει αντιφατική: πολλά προκαρκινικά ευρήματα –όπως τα πολύποδα στο έντερο ή οι αλλοιώσεις στους μαστούς– δεν εξελίσσονται ποτέ σε καρκίνο, αλλά συχνά αντιμετωπίζονται με χειρουργικές επεμβάσεις, ακτινοβολίες ή χημειοθεραπείες που προκαλούν περισσότερη ζημιά παρά όφελος.

Η λύση; Ανάπτυξη φτηνότερων και λιγότερο επεμβατικών μεθόδων ανίχνευσης – για παράδειγμα μέσω αίματος, ούρων ή εκπνοής – και, κυρίως, πιο ακριβής προσδιορισμός του ποιος διατρέχει πραγματικά αυξημένο κίνδυνο.

Η παιδική λευχαιμία

Αυτό που κάποιοι επιστήμονες ήλπιζαν ότι θα ήταν ένας πόλεμος αστραπή, αποδείχθηκε τελικά ένας σταδιακός αλλά επιτυχής πόλεμος φθοράς. Κάποιες νίκες ήταν εντυπωσιακές. Η παιδική λευχαιμία κάποτε θεωρείτο σχεδόν καταδίκη σε θάνατο ενώ σήμερα έχει ποσοστό πενταετούς επιβίωσης πάνω από 90%.

Ωστόσο, επειδή ο καρκίνος δεν είναι μία ασθένεια, αλλά μια ολόκληρη κατηγορία, μεγάλο μέρος της προόδου δεν οφείλεται σε μεγάλες ανακαλύψεις, αλλά σε χιλιάδες μικρές βελτιώσεις σε θέματα ανίχνευσης, χειρουργικής και φαρμακευτικής αγωγής.

Εμβόλια και φάρμακα πρόληψης: Το μέλλον είναι τώρα

Η πρόοδος στα εμβόλια είναι ραγδαία. Όπως εξηγεί η Nora Disis του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον, η έρευνα δεν εστιάζει πια μόνο στα θεραπευτικά εμβόλια για ασθενείς με προχωρημένο καρκίνο, αλλά και σε προληπτικά εμβόλια για ομάδες υψηλού κινδύνου.

Κλινικές δοκιμές για τέτοια εμβόλια βρίσκονται σε εξέλιξη σε ΗΠΑ και Ευρώπη για καρκίνο μαστού, εντέρου και πνευμόνων. Ένα πειραματικό εμβόλιο της ελβετικής εταιρείας Nouscom στοχεύει 209 πρωτεΐνες που βρίσκονται μόνο σε προκαρκινικούς και καρκινικούς ιστούς. Άλλο εμβόλιο, από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, στοχεύει κυτταρικές μεταλλάξεις στους πνεύμονες των καπνιστών – προτού ακόμη εμφανιστεί ο καρκίνος.

Την ίδια ώρα, φάρμακα που ήδη κυκλοφορούν για άλλες παθήσεις δείχνουν προληπτική δράση κατά του καρκίνου. Το αντροσόλη, φάρμακο για τον καρκίνο του μαστού, εγκρίθηκε στη Βρετανία το 2023 για προληπτική χρήση. Το αντιδιαβητικό μετφορμίνη και η ασπιρίνη μελετώνται επίσης για αντικαρκινική δράση. Ακόμα και τα φάρμακα GLP-1 όπως το Ozempic ίσως προσφέρουν προληπτικά οφέλη σε κάποιες μορφές καρκίνου.

Όπως επισημαίνει ο Andrew Chan του Harvard, το μέλλον της πρόληψης δεν θα βασίζεται σε καθολικές λύσεις αλλά σε στοχευμένες παρεμβάσεις για συγκεκριμένες υποομάδες ασθενών. Η πολυπλοκότητα του καρκίνου απαιτεί εστιασμένες, εξατομικευμένες στρατηγικές.

Η μεγάλη πρόοδος των τελευταίων δεκαετιών δεν ήρθε από θεαματικά άλματα, αλλά από σταδιακή, επίμονη έρευνα. Και χάρη σε αυτή την έρευνα, ο καρκίνος είναι ήδη λιγότερο θανατηφόρος απ’ ό,τι ήταν το 1995. Τριάντα χρόνια από σήμερα, θα είναι πιθανότατα ακόμη λιγότερο.

Οι επιστήμονες επίσης υπογραμμίζουν ότι ο καρκίνος σχετίζεται με την ηλικία. Ετσι, αν αφαιρέσουμε την παράμετρο του αυξημένου προσδόκιμου ζωής, γίνεται σαφές ότι στις πλούσιες χώρες η αρχή της δεκαετίας του 1990 αποτέλεσε σημείο καμπής.

Εκτοτε, ο προσαρμοσμένος στην ηλικία δείκτης θνησιμότητας έχει αρχίσει να πέφτει αργά αλλά σταθερά, κάθε χρόνο. Στην Αμερική, ο ρυθμός είναι πλέον περίπου κατά ένα τρίτο χαμηλότερος απ’ ό,τι τη δεκαετία του ’90. Η τάση είναι παρόμοια και σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες.

Διαβάστε επίσης

World Cancer Day - 4 Φεβρουαρίου (video)

• ΠΑΠ ΤΕΣΤ, ΓΙΑ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ
• Καρκίνος του δέρματος. Η έγκαιρη διάγνωση σώζει ζωές
• Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη, με έλεγχο του ειδικού προστατικού αντιγόνου PSA
• YΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΗΜΑ ΜΑΣΤΟΥ. ΠΟΤΕ ΓΙΝΕΤΑΙ; ΑΝΤΙΚΑΘΙΣΤΑ ΤΗΝ ΜΑΣΤΟΓΡΑΦΙΑ;

Μηχανισμός και παράγοντες που συμβάλλουν στις μεταστάσεις του καρκίνου; Πνευμονικές, ηπατικές, οστικές, εγκεφαλικές μεταστάσεις.