Έβαλε το χέρι στην εργαλειοθήκη και τον δάγκωσε οχιά: Η δεύτερη επίσκεψη στον γιατρό του έσωσε τη ζωή

  

 medlabnews.gr iatrikanea

Σοβαρή περιπέτεια υγείας πέρασε ένας 64χρονος άνδρας από την Καλαμπάκα, όταν δαγκώθηκε από οχιά στο χέρι, χωρίς αρχικά να αντιληφθεί τι ακριβώς είχε συμβεί.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο άνδρας βρισκόταν σε μικρή αποθήκη και έβαλε το χέρι του μέσα σε εργαλειοθήκη για να πάρει ένα εργαλείο. Εκείνη τη στιγμή ένιωσε πόνο στο μικρό δάχτυλο και θεώρησε ότι είχε κοπεί από κάποιο αιχμηρό αντικείμενο. Λίγη ώρα αργότερα, όμως, ο πόνος δυνάμωνε. Πήγε αρχικά στο Κέντρο Υγείας Καλαμπάκας, χωρίς να γνωρίζει ότι είχε δεχθεί δάγκωμα φιδιού. Όταν επέστρεψε αργότερα, ο γιατρός αναγνώρισε τα σημάδια και τον παρέπεμψε άμεσα στο νοσοκομείο. Ο 64χρονος μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Τρικάλων, όπου χρειάστηκε διασωλήνωση και νοσηλεία για τρεις ημέρες στη ΜΕΘ.

Ο ίδιος περιέγραψε ότι αρχικά τα σημάδια έμοιαζαν με δύο μικρά τσιμπήματα, σαν από κουνούπι. Όμως στη συνέχεια η κατάσταση επιδεινώθηκε, με έντονο πόνο και σοβαρή τοπική αντίδραση στο χέρι. Όπως είπε, αν δεν είχε επιστρέψει για δεύτερη φορά στον γιατρό, η εξέλιξη θα μπορούσε να ήταν πολύ άσχημη.

Η περίπτωση αυτή δείχνει γιατί κάθε ύποπτο δάγκωμα ή ανεξήγητο τραύμα σε εξωτερικό χώρο, αποθήκη, χωράφι, αυλή ή εργαλειοθήκη πρέπει να αξιολογείται σοβαρά, ειδικά όταν συνοδεύεται από αυξανόμενο πόνο, πρήξιμο, αλλαγή χρώματος του δέρματος, αδυναμία, ζάλη, ναυτία ή γενική επιδείνωση.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τονίζει ότι το δάγκωμα δηλητηριώδους φιδιού μπορεί να είναι απειλητικό για τη ζωή και ότι η άμεση μεταφορά σε μονάδα υγείας είναι κρίσιμη. Τα αντιοφικά σκευάσματα αποτελούν τη βασική ειδική θεραπεία όταν υπάρχει δηλητηρίαση από δάγκωμα φιδιού και χορηγούνται μόνο σε ιατρικό περιβάλλον, με κλινική αξιολόγηση.

Τι πρέπει να κάνει κάποιος μετά από ύποπτο δάγκωμα φιδιού

Το βασικότερο είναι να ζητήσει άμεσα ιατρική βοήθεια. Δεν πρέπει να περιμένει να «δει πώς θα πάει», γιατί τα συμπτώματα μπορεί να εξελιχθούν σταδιακά. Ο ασθενής πρέπει να απομακρυνθεί από το σημείο όπου έγινε το δάγκωμα, να μείνει όσο γίνεται ήρεμος και ακίνητος, να αφαιρεθούν δαχτυλίδια, ρολόγια ή στενά ρούχα πριν εμφανιστεί πρήξιμο, και να μεταφερθεί σε νοσοκομείο ή Κέντρο Υγείας χωρίς καθυστέρηση.

Τι δεν πρέπει να γίνει

Δεν πρέπει να μπει σφιχτός επίδεσμος ή τουρνικέ, δεν πρέπει να κοπεί η πληγή, δεν πρέπει να γίνει προσπάθεια αναρρόφησης του δηλητηρίου, δεν πρέπει να μπει πάγος και δεν πρέπει να επιχειρήσει κάποιος να πιάσει ή να σκοτώσει το φίδι. Αν μπορεί να τραβηχτεί φωτογραφία από ασφαλή απόσταση, μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση, αλλά χωρίς να τεθεί κανείς σε κίνδυνο.

Η ιστορία του 64χρονου από την Καλαμπάκα έχει ένα σαφές μήνυμα: ακόμη και ένα μικρό σημάδι στο δάχτυλο μπορεί να κρύβει σοβαρό κίνδυνο. Η έγκαιρη επιστροφή του στον γιατρό ήταν καθοριστική.

Στην ερώτηση πόσο πιθανό είναι να συναντήσει κανείς ένα φίδι στο κέντρο μιας πόλης ή στην είσοδο του σπιτιού του, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι πολύ πιθανό.

Τα φίδια που μπορεί κανείς να συναντήσει στη χώρα, είναι πολλά, ωστόσο αυτά που είναι δηλητηριώδη και επικίνδυνα για τον άνθρωπο, είναι λίγα.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι σε κάθε περίπτωση τσιμπήματος φιδιού η επίσκεψη στο πλησιέστερο νοσοκομείο είναι απαραίτητη.

Σε περίπτωση συνάντησης με φίδι, οφείλουμε να τηρήσουμε πιστά το πρωτόκολλο προστασίας.

Η κατάλληλη φροντίδα του περιβάλλοντος χώρου είναι ουσιώδης προκειμένου να μην πλησιάζουν τα φίδια τον άνθρωπο.

Στην Ελλάδα αντιοφικός ορός διατίθεται μόνο σε κέντρα υγείας και σε νοσοκομεία και όχι σε φαρμακεία, ενώ η έγκαιρη χορήγηση του ορού μπορεί να σώσει τη ζωή ενός ατόμου.

Οι οχιές είναι δηλητηριώδη φίδια, αλλά δεν επιτίθενται χωρίς λόγο. Στην πόλη συνήθως μπερδεύονται και ψάχνουν τρόπο να φύγουν.

Αν συναντήσει κανείς οχιά, τότε:

Κρατά απόσταση, τουλάχιστον 2 με 3 μέτρα. Τα φίδια δεν επιτίθενται αν δεν νιώσουν απειλή.

Να μην προσπαθήσει να την σκοτώσει ή να την πειράξει.

Να απομακρυνθεί αργά και ήρεμα, χωρίς απότομες κινήσεις.

Να ειδοποιήσει τις αρμόδιες υπηρεσίες για να απομακρύνουν με ασφάλεια το φίδι (Πυροσβεστική, Δημοτική υπηρεσία/περιβαλλοντική υπηρεσία, Τοπικούς συλλόγους άγριας ζωής όπως ΑΝΙΜΑ, ΑΡΧΕΛΩΝ, κ.λπ.) Αν την εντοπίσει σε σπίτι, υπόγειο ή αυλή, να κλείσει την πόρτα του χώρου ώστε να μην μετακινηθεί και να περιμένει τους ειδικούς.

Να μην πλησιάσει για φωτογραφία ή να τη διώξει με ξύλα/πέτρες.

Να μην προσπαθήσει να την πιάσει μόνος του.

Να μην επιτρέψει σε παιδιά ή κατοικίδια να πλησιάσουν.

Διαβάστε επίσης:

Τι πρέπει να κάνετε αν σας δαγκώσει φίδι; Είναι όλα δηλητηριώδη; Ποια είδη υπάρχουν στην Ελλάδα, με φωτογραφίες. Γιατί γεμίσαμε φίδια;
Στα επείγοντα νεαρός στη Λάρισα μετά από δάγκωμα φιδιού.

Και άλλο παιδάκι το δάγκωσε οχιά. Έκλαιγε και πόναγε. Γιατί γεμίσαμε φίδια;

Πρώτες βοήθειες δηλητηρίασης από ουσίες, φάρμακα, εντομοκτόνα, είδη καθαρισμού, μονοξείδιο του άνθρακα.

του Κωνσταντίνου Λούβρου, M.D., medlabnews.gr iatrikanea

Δηλητήριο είναι κάθε ουσία που μπορεί να εισέλθει στον οργανισμό με οποιοδήποτε τρόπο και σε τέτοια ποσότητα ώστε να προκαλέσει βλάβη της υγείας ή και θάνατο.

Η δηλητηρίαση μπορεί να συμβεί από φάρμακα, καθαριστικά, καυστικές ουσίες, εντομοκτόνα, μονοξείδιο του άνθρακα, αλκοόλ, χαλασμένα τρόφιμα ή άλλες χημικές ουσίες. Σε κάθε υποψία δηλητηρίασης, το πρώτο βήμα είναι να κρατήσουμε την ψυχραιμία μας, να απομακρύνουμε τον ασθενή από την πηγή έκθεσης όταν είναι ασφαλές, να εντοπίσουμε την ουσία και την ποσότητα, και να καλέσουμε άμεσα το Κέντρο Δηλητηριάσεων 210 7793777 ή το 166 αν υπάρχουν απώλεια συνείδησης, σπασμοί, δύσπνοια ή σοβαρά συμπτώματα. Ιδιαίτερα σημαντικό: δεν προκαλούμε εμετό χωρίς οδηγία ειδικού, ειδικά αν πρόκειται για καυστικές ουσίες, πετρελαιοειδή, κώμα, σπασμούς ή εγκυμοσύνη

 Δηλητηριάσεις μπορεί να συμβούν κατά λάθος (συχνά στα παιδιά) ή σκόπιμα (απόπειρα αυτοκτονίας ή σπάνια για εγκληματικούς σκοπούς). Οι ουσίες πού μπορούν να προκαλέσουν δηλητηρίαση είναι πολλές, όπως φάρμακα, γεωργικά φάρμακα, εντομοκτόνα, είδη καθαρισμού, ναφθαλίνη, μονοξείδιο του άνθρακα και πολλά άλλα.

Η βαρύτητα μιας δηλητηρίασης εξαρτάται από:

1. Την ποσότητα του δηλητηρίου
2. Το είδος και την τοξικότητα του δηλητηρίου (π.χ. διεγερτικά – κατασταλτικά)
3. Το χρόνο που παραμονής της ουσίας στον οργανισμό
4. Το άδειο ή γεμάτο στομάχι
5. Τον εθισμό στην τοξική ουσία

Γενικά μέτρα για την αντιμετώπιση των δηλητηριάσεων

Σε κάθε περίπτωση, όπου υπάρχει υπόνοια ότι ένα άτομο έχει πάρει κάποιο δηλητήριο, πρέπει να ενεργήσουμε με ταχύτητα, αλλά χωρίς πανικό. Να βρούμε τι έγινε ακριβώς, ποιο ήταν το δηλητήριο και ποια η ποσότητά του. Κάθε ενδεικτικό σημείο, π.χ. το χρώμα του μπουκαλιού, το σχήμα του φαρμάκου, η μυρωδιά κ.ά., έχει σημασία για να εντοπισθεί η δηλητηριώδης ουσία.
Αν το άτομο έχει εισπνεύσει δηλητηριώδη αέρια (π.χ., μονοξείδιο του άνθρακα, φωταέριο, υγραέριο ή άλλους δηλητηριώδεις ατμούς), το πρώτο πού πρέπει να γίνει είναι να απομακρυνθεί από το μολυσμένο περιβάλλον και να βρεθεί σε καθαρό αέρα. Αν δεν αναπνέει, είναι απαραίτητο να γίνει τεχνητή αναπνοή. Παράλληλα, θα πρέπει να ειδοποιηθεί γιατρός ή να μεταφερθεί το θύμα σε νοσοκομείο.
Αν το δηλητήριο έχει ληφθεί από το στόμα, τότε θα πρέπει να το απομακρύνουμε από το στομάχι πριν απορροφηθεί από τον οργανισμό. Αυτό μπορεί να γίνει με το να προκαλέσουμε εμετό. Προηγουμένως πρέπει να δώσουμε στο άτομο πού έχει πάρει το δηλητήριο γάλα ή νερό, ώστε να αραιωθεί η ποσότητα του δηλητηρίου
πού βρίσκεται στο στομάχι. Για να προκαλέσουμε εμετό αρκεί μερικές φορές να ερεθίσουμε με ένα αντικείμενο όχι αιχμηρό (π.χ., ένα κουταλάκι) το πίσω μέρος της κοιλότητας του στόμα- τος στην αρχή του λαιμού. Το καλύτερο, όμως, μέσο για να προκληθεί εμετός είναι το σιρόπι ιπεκακουάνας, ένα φάρμακο πού θα πρέπει να βρίσκεται σε όλα τα σπίτια. Το Σιρόπι ιπεκακουάνας έχει μια μακρά ιστορία ως θεραπεία για δηλητηρίαση σε παιδιά και ενήλικες . Το σιρόπι λειτουργεί προκαλώντας έμετο , γενικά μέσα σε 30 λεπτά από την κατάποση Είναι σημαντικό να μην χρησιμοποιηθεί το σιρόπι ιπεκακουάνας αν δεν ξέρετε ακριβώς τι δηλητηριώδη ουσία κατάποση Η χρησιμοποίηση του φαρμάκου πρέπει να γίνει έπειτα από οδηγία του γιατρού ή του Κέντρου Δηλητηριάσεων. 

Απαγορεύεται να προκαλέσουμε εμετό σε περιπτώσεις που το άτομο έχει πάρει ισχυρές καυστικές ουσίες, όπως νέφτι, διαβρωτικά, αποστάγματα πετρελαίου, ακουαφόρτε, βιτριόλι ή καυστική ποτάσα, ή αν το άτομο βρίσκεται σε κωματώδη κατάσταση ή έχει σπασμούς. 

Αν ο δηλητηριασμένος κάνει εμετό, του δίνουμε 5-15 χάπια άνθρακα (καρβουνάκια), πού προσροφούν το δηλητήριο. Τον άνθρακα τον δίνουμε ακόμα και αν έχουν περάσει αρκετές ώρες από τη λήψη του δηλητηρίου. Αν το άτομο βρίσκεται σε κώμα, τότε προσέχουμε την αναπνοή του και αν χρειασθεί, του κάνουμε τεχνητή αναπνοή. Επίσης προσέχουμε να μην κρυώσει, σκεπάζοντάς το με κουβέρτα.

Α. ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ 

α. Απορροφώμενα Δηλητήρια Πρώτες Βοήθειες:

1. Διατηρήστε την ψυχραιμία σας και πάρτε πληροφορίες από τον ίδιο τον πασχόντα ή τους παραβρισκομένους, για το είδος του δηλητηρίου, την ποσότητα, το χρόνο που πέρασε από τη στιγμή της λήψης του.
2. Καλέστε το Κέντρο Δηλητηριάσεων 210-7793777.
3. Ενεργήστε σύμφωνα με τις οδηγίες του Κέντρου

β. Καυστικά Δηλητήρια Πρώτες Βοήθειες:

1. Καλέστε το Κέντρο Δηλητηριάσεων 210-7793777
2. Απαγορεύεται αυστηρά η πρόκληση εμέτου
3. Αραιώστε την καυστική ουσία δίνοντας κρύο νερό ή γάλα γουλιά-γουλιά.
4. Φροντίστε για τη γρήγορη μεταφορά στο Νοσοκομείο.

Η πρόκληση εμέτου απαγορεύεται:
1. Σε ασθενείς που βρίσκονται σε κώμα
2. Σε ασθενείς που εμφανίζουν σπασμούς
3. Σε εγκυμονούσες
4. Σε λήψη διαβρωτικών ουσιών (π.χ. καυστικά)

Β. ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ

Ιδιαίτερα επικίνδυνη και πιο συχνή είναι η δηλητηρίαση με μονοξείδιο του άνθρακα (CO) που παράγεται από την ατελή καύση του άνθρακα.
Πρώτες Βοήθειες:

1. Καλύψτε τη μύτη και το στόμα πριν εκτεθείτε στον κίνδυνο (για απομάκρυνση του θύματος από το χώρο) αφού προηγουμένως ενημερώσετε κάποιον
2. Ανοίξτε διάπλατα τα παράθυρα.
3. Κλείστε το σημείο διαρροής, εφόσον μπορείτε. Μην χρησιμοποιήσετε αναπτήρα ή σπίρτα διότι υπάρχει κίνδυνος έκρηξης.
4. Μεταφέρετε τον πάσχοντα το γρηγορότερο δυνατό σε καθαρό αέρα.
5. Ελέγξτε τα ζωτικά σημεία του πάσχοντα και αν δεν έχει σφυγμό και αναπνοή εφαρμόστε ΚΑΡΠΑ.
6. Φροντίστε για την άμεση μεταφορά του πάσχοντα σε Νοσοκομείο, για την υποστήριξη των ζωτικών λειτουργειών και χορήγηση Ο2.

Γ. ΔΗΛΗΤΗΡΙΑ ΕΙΣΕΡΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ ΔΕΡΜΑ

Υπάρχουν αρκετά δηλητήρια (όπως εντομοκτόνα, ζιζανιοκτόνα, τρωκτικοκτόνα κ.α.) που έχουν την ικανότητα να διαπερνούν το φραγμό του δέρματος και απορροφώμενα να προκαλούν στον οργανισμό δηλητηρίαση. Κάποιες δηλητηριάσεις είναι πολύ σοβαρές και χρήζουν άμεσης ματαφοράς σε νοσοκομείο.
Πρώτες Βοήθειες:
1. Αφαιρέστε τα ρούχα που έχουν ποτιστεί με το φάρμακο.
2. Καθαρίστε πολύ καλά το δέρμα με τρεχούμενο νερό και σαπούνι.
3. Φροντίστε για τη γρήγορη μεταφορά στο Νοσοκομείο.

ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΗ ΑΠΟ ΟΙΝΟΠΝΕΥΜΑ

Διακρίνεται στην οξεία δηλητηρίαση (μέθη) και στη χρόνια δηλητηρίαση, όπου πλέον μιλάμε για αλκοολισμό.
Πρώτες Βοήθειες:
1. Προκαλέστε εμετό
2. Χορηγήστε γλυκά ροφήματα, όπως ζαχαρόνερο, πορτοκαλάδα κ.α.
3. Διατηρήστε τον πάσχοντα ζεστό
4. Μεταφέρετε τον πάσχοντα γρήγορα στο νοσοκομείο αν έχει χάσει τις αισθήσεις του, αφού τον τοποθετείστε σε θέση ανάνηψης

ΤΡΟΦΙΚΗ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΗ

Τροφική δηλητηρίαση μπορεί να προκληθεί είτε από τροφές που είναι δηλητηριώδεις από τη φύση τους, είτε από τροφές που έχουν υποστεί αλλοίωση από την κακή συντήρηση και την ανάπτυξη μικροβίων σ’ αυτές.
Πρώτες Βοήθειες:
1. Προκαλέστε έμετο.
2. Χορηγείστε, μετά τον έμετο, ενεργό άνθρακα.
3. Αντιμετωπίστε τη διάρροια με τροφές όπως ρύζι, φρυγανιά, βρασμένη πατάτα, βρασμένο καρότο, κομπόστα μήλο, μπανάνα.
4. Αντιμετωπίστε την αφυδάτωση με έτοιμα φαρμακευτικά σκευάσματα ή χορηγήστε άφθονα υγρά, τσάι με λεμόνι, αναψυκτικά τύπου cola (χωρίς ανθρακικό) γουλιά γουλιά.

5. Φροντίστε για τη σταδιακή επανασίτιση.

Διαβάστε επίσης

• Τι πρέπει να κάνετε αν πάθετε τροφική δηλητηρίαση. Ποια τα συμπτώματα που προκαλεί το χαλασμένο φαγητό; 
• Πυρετός, διάρροιες μπορεί να οφείλονται σε άπλυτα λαχανικά ή κακοσυντηρημένα τρόφιμα. Τι είναι και πώς αντιμετωπίζεται η Σαλμονέλωση
• Tροφική δηλητηρίαση: 20 συνηθισμένα και ασυνήθιστα αίτια. Ποιά είναι τα συμπτώματα και πως μπορούμε να προστατευτούμε;
• Η δηλητηρίαση από βαρέα μέταλλα μπορεί να προκαλεί απώλεια μνήμης, αλλεργικές αντιδράσεις, πίεση, κατάθλιψη, αλλαγή συμπεριφοράς, κούραση, αϋπνία και αύξηση χοληστερίνης. Αποτοξίνωση και πρόληψη
• Γιατί προκαλεί ασφυξία η Δηλητηρίαση από Μονοξείδιο του Άνθρακα; Τι πρέπει να κάνετε για να την αντιμετωπίσετε και πώς προλαμβάνεται;
• Οι διαφορετικές εκδοχές θέρμανσης και η επικινδυνότητα τους. Η αιθαλομίχλη από την καύση των τζακιών και τι περιέχει.
• Γιατί προκαλεί ασφυξία η Δηλητηρίαση από Μονοξείδιο του Άνθρακα; Τι πρέπει να κάνετε για να την αντιμετωπίσετε και πώς προλαμβάνεται;
• Πυρετός, διάρροιες μπορεί να οφείλονται σε άπλυτα λαχανικά ή κακοσυντηρημένα τρόφιμα. Τι είναι και πώς αντιμετωπίζεται η Σαλμονέλα

Πρώτη δημοσίευση: Νοέμβριος 2014 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Κωνσταντίνος Λούβρος, M.D.

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 22 Μαΐου 2026

Δηλητηρίαση από υδράργυρο: συμπτώματα, πού βρίσκεται και τι κάνουμε αν σπάσει θερμόμετρο

Κλεοπάτρα Ζουμπουρλή

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακής βιολόγου, medlabnews.gr iatrikanea

Ο υδράργυρος είναι βαρύ μέταλλο (χημικό σύμβολο Hg) με σημαντική τοξικότητα για τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Υπάρχει σε τρεις βασικές μορφές: στοιχειακός υδράργυρος, ανόργανος υδράργυρος και οργανικός υδράργυρος, κυρίως μεθυλυδράργυρος. Η έκθεση μπορεί να γίνει από μολυσμένα ψάρια, επαγγελματικές ή περιβαλλοντικές πηγές, αλλά και από αντικείμενα μέσα στο σπίτι, όπως παλιά θερμόμετρα υδραργύρου, θερμοστάτες, λαμπτήρες φθορισμού, μπαταρίες και διακόπτες. Το άρθρο εξηγεί τα συμπτώματα της δηλητηρίασης, τους κινδύνους για παιδιά και εγκύους και δίνει πρακτικές οδηγίες για το τι πρέπει να κάνετε —και τι να αποφύγετε— αν σπάσει θερμόμετρο υδραργύρου.  

Ο στοιχειακός υδράργυρος ανήκει στα βαρέα μέταλλα και έχει αργυρόλευκο χρώμα.  Είναι το μόνο μέταλλο που σε συνήθη θερμοκρασία παραμένει σε υγρή μορφή. Έχει μεγάλη πυκνότητα και είναι πολύ βαρύς. Ένα χιλιοστό του λίτρου ζυγίζει 13,534 g. Ο  υδράργυρος  και  οι ενώσεις του είναι  ιδιαίτερα  τοξικές  για  τους ανθρώπους,  τα  οικοσυστήματα  και  τα  άγρια ζώα.  Οι υψηλές  δόσεις  μπορεί  να  είναι  θανατηφόρες  για τους  ανθρώπους, αλλά ακόμη  και  σχετικά  χαμηλές δόσεις  μπορεί  να  έχουν  σοβαρές  αρνητικές νευροαναπτυξιακές επιπτώσεις, και έχουν πιθανή βλαβερή επίδραση στο καρδιαγγειακό, το ανοσολογικό και το αναπαραγωγικό σύστημα.  Μόλις απελευθερωθεί στο περιβάλλον, μέρος του υδραργύρου εξατμίζεται στον αέρα και εισέρχεται  με  την  αναπνοή  στον ανθρώπινο  οργανισμό. Όσο  υψηλότερη  είναι  η θερμοκρασία  τόσο  περισσότεροι  ατμοί  θα απελευθερωθούν  στην  ατμόσφαιρα από  τον  υγρό μεταλλικό υδράργυρο (όταν αυτός δεν βρίσκεται σε κλειστό δοχείο).  

Οι τοξικές επιδράσεις περιλαμβάνουν βλάβη του εγκεφάλου, των νεφρών, των πνευμόνων και η δηλητηρίαση από υδράργυρο μπορεί να οδηγήσει σε διάφορες αρρώστιες, όπως ακροδυνία, σύνδρομο Hunter-Russell, και ασθένεια Minamata. To σύνδρομο Hunter-Russell (δηλητηρίαση μεθυλυδραργύρου) χαρακτηρίζεται από παραισθήσεις, στένωση οπτικών παιδίων, αταξία, διαταραχή της ακοής και διαταραχές της ομιλίας. Η ασθένεια Minamata είναι ένα νευρολογικό σύνδρομο που προκαλείται από σοβαρή δηλητηρίαση με μεθυλικό υδράργυρο με αταξία, μούδιασμα στα χέρια και τα πόδια, γενική αδυναμία των μυών, στένωση του οπτικού πεδίου, καθώς και βλάβη στην ακοή και την ομιλία. Σε ακραίες περιπτώσεις, παράλυση, κώμα και θάνατος ακολουθούν μέσα σε λίγες εβδομάδες μετά από την έναρξη των συμπτωμάτων. Τα συμπτώματα, συνήθως, περιλαμβάνουν αισθητηριακές διαταραχές (όρασης, ακοής, ομιλίας), διαταραγμένη αίσθηση και έλλειψη συντονισμού. Το ποια όργανα θα προσβληθούν καθώς και η ένταση των συμπτωμάτων εξαρτάται από τη μορφή του υδράργυρου, τη δόση, και τη διάρκεια της έκθεσης.

Σε έγκυες γυναίκες, ο υδράργυρος μπορεί να περάσει μέσω του πλακούντα, όπου επηρεάζει την εμβρυϊκή ανάπτυξη εμποδίζοντας το μυαλό και το νευρικό σύστημα από τη φυσιολογική ανάπτυξη. Παιδιά που έχουν επηρεαστεί εμφανίζουν χαμηλότερη ευφυΐα και εξασθενημένη ακοή. Οι λεκτικές και κινητικές ικανότητες τους μπορεί να επιβραδυνθούν Λόγω αυτών των απειλών στο αναπτυσσόμενο έμβρυο, οι γυναίκες (ιδιαίτερα οι έγκυες) δεν πρέπει να τρώνε ψάρια μολυσμένα από υδράργυρο.

Η χρόνια έκθεση σε ίχνη του υδραργύρου οδηγεί στην συσσώρευση του στον οργανισμό. Για να απαλλαγεί ο οργανισμός από τον υδράργυρο μπορεί να απαιτηθούν μήνες ή και χρόνια. Η έκθεση σε μεγαλύτερες δόσεις μπορεί να οδηγήσει σε νεφρική βλάβη, ευερεθιστότητα, έλκη στα ούλη, σιελόρoια, μεταλλική γεύση, απώλεια της όρεξης, απώλεια μνήμης και αλλαγές της προσωπικότητας. Η εφάπαξ έκθεση σε μεγάλη δόση μπορεί να οδηγήσει σε αιφνίδιο θάνατο.

Ο ανόργανος υδράργυρος μπορεί να προκαλέσει μια αρρώστια που λέγεται ακροδυνία και παρουσιάζει τα πιο κάτω συμπτώματα:

- Στασιμότητα βάρους.

- Φωτοφοβία.

- Πολύμορφο ερύθημα.

- Οιδηματώδη άκρα.

- Υπέρταση.

- Περιφερική νευροπάθεια.

- Νεφρά (Σωληναριακή δυσλειτουργία).

Ο ανόργανος υδράργυρος δεν έχει τεκμηριωθεί ότι προκαλεί τερατογένεση, αλλά είναι γνωστό ότι μειώνει την γονιμότητα τόσο στους άντρες όσο και στις γυναίκες.

Υπάρχει τόσο μεγάλης έκτασης ρύπανση από υδράργυρο που σε πολλές χώρες οι κάτοικοι προειδοποιούνται να μην τρώνε συγκεκριμένα είδη ψαριών που πιάνονται σε όλες ή μερικές λίμνες και ποταμούς των περιοχών αυτών. Η κατανάλωση ψαριών είναι η πιο σημαντική πηγή πρόσληψης υδραργύρου για τον άνθρωπο, παρόλο που τα φυτά και τα ζώα, επίσης, περιέχουν υδράργυρο λόγω της βιοσυσσώρευσης υδραργύρου στο έδαφος, στο νερό και στην ατμόσφαιρα γενικά.

Η έκθεση σε υδράργυρο μπορεί να προκύψει επίσης με ένα από τους πιο κάτω τρόπους:

1. Την αναπνοή μολυσμένου αέρα.

2. Την κατανάλωση τροφίμων που περιέχουν υπολείμματα υδραργύρου από την επεξεργασία, όπως μπορεί να συμβεί στο σιρόπι καλαμποκιού με ψηλή περιεκτικότητα φρουκτόζη.

3. Την έκθεση σε ατμούς υδραργύρου, όπως για παράδειγμα τα οδοντιατρικά αμαλγάματα.

4. Από την ακατάλληλη χρήση ή διάθεση του υδραργύρου που περιέχεται σε αντικείμενα ή όργανα, όπως είναι οι ηλεκτρικοί λαμπτήρες φθορισμού.

Κάποιες από τις δραστηριότητες του ανθρώπου μπορούν, επίσης, να αποτελέσουν πηγή μόλυνσης με τον υδράργυρο, όπως τα εργοστάσια άνθρακα τα οποία εκπέμπουν περίπου το ήμισυ της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από υδράργυρο.

Φυσικές πηγές υδραργύρου είναι τα ηφαίστεια.

Υπολογίζεται ότι περίπου τα δύο τρίτα της ρύπανσης από υδράργυρο από ανθρώπινες δραστηριότητες προέρχεται από καύση, κυρίως του άνθρακα. Άλλες πηγές υδραργύρου είναι η παραγωγή χρυσού, παραγωγή των μη σιδηρούχων μετάλλων, παραγωγή τσιμέντου, η διάθεση των αποβλήτων, παραγωγή καυστικής σόδας, χυτοσιδήρου και χάλυβα, παραγωγή υδραργύρου (κυρίως για τις ηλεκτρικές στήλες), καθώς και η καύση της βιομάζας.

Πού βρίσκεται ο υδράργυρος μέσα στο σπίτι;

Υπάρχουν πολλά προϊόντα καθημερινής χρήσης που περιέχουν υδράργυρο. Μπορεί να μην εμπεριέχουν ρίσκο για την υγεία αν χρησιμοποιηθούν μέχρις ενός σημείου και στη συνέχεια εξουδετερώνονται Αυτό είναι το σημείο όπου πρέπει να είμαστε προσεκτικοί.
     

Τα παρακάτω προϊόντα μπορεί να περιέχουν υδράργυρο:

• Θερμόμετρα υδραργύρου (πυρετού και βάσης, μαγειρικής, εξωτερικά)

• Θερμοστάτες

• Λάμπες φθορισμού, ατμών υδραργύρου και ηλεκτρονικές (οικονομικές)

• Μπαταρίες 

• Διακόπτες ή αναμεταδότες


Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει να μην χρησιμοποιούμε πια υδραργυρικά θερμόμετρα αλλά ηλεκτρονικά.

Πώς διαχέεται ο υδράργυρος στην ατμόσφαιρα; 

Ο υδράργυρος μπορεί να ελευθερωθεί στην ατμόσφαιρα από την εξάτμιση ποσότητας υδραργύρου που έχει χυθεί, την αποτέφρωση προϊόντων που περιέχουν υδράργυρο ή αφήνοντας προϊόντα που περιέχουν υδράργυρο σε χωματερές. Επίσης, γεννήτριες που καίνε κάρβουνο ελευθερώνουν υδράργυρο. Απ' τον αέρα ο υδράργυρος μπορεί να πέσει στις λίμνες και στους ποταμούς με καθίζηση.                                                              

Ποια η αντιμετώπιση της δηλητηρίασης από υδράργυρο;

Η θεραπεία εξαρτάται από την μορφή του υδραργύρου που προκάλεσε τη δηλητηρίαση, την σοβαρότητα της δηλητηρίασης και από το αν είναι οξεία ή χρόνια

Καταρχήν πρέπει να γίνει απομάκρυνση του ασθενή από τη πηγή έκθεσης. Αν η έκθεσης  είναι σοβαρή τότε πιθανό ο γιατρός να αποφασίσει να χορηγήσει κάποια χηλική ένωση που να δεσμεύσει τον υδράργυρο και να τον αποβάλει. Τέτοια φάρμακα είναι η διμερκαπρόλη και το  DMSA.  Αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη δηλητηρίαση από στοιχειακό ή ανόργανο υδράργυρο. Αντενδεικνύεται η χορήγηση τους σε δηλητηρίαση με οργανικό υδράργυρο.

Σε περίπτωση που έχετε στο σπίτι υδραργυρικό θερμόμετρο και σπάσει ή ένα οποιοδήποτε άλλο υδραργυρικό όργανο (πχ βαρόμετρο) τότε κάντε τα ακόλουθα:

1. Απομακρύνετε αμέσως τα παιδιά και τα ζώα

2. Αφήστε τα παράθυρα του δωματίου ανοικτά για τουλάχιστον δυο μέρες.

3. Μαζέψτε το υδράργυρο με ένα χαρτονάκι και τοποθετήστε τον σε μια νάιλον σακούλα. Μην χρησιμοποιήσετε ποτέ σκούπα ή οποιαδήποτε ηλεκτρική αναρροφητική σκούπα γιατί απλά θα κατακερματίσετε ακόμα περισσότερο τον υδράργυρο και δεν θα μπορείτε να το μαζέψετε και στην συνέχεια όταν αυξηθεί η θερμοκρασία στο δωμάτιο πιθανό να εξατμιστεί και να τον εισπνεύσετε.

4. Τοποθετήστε την πιο πάνω νάιλον σακούλα σε μια καινούρια νάιλον σακούλα και μετά μεταφέρατε το υλικό στο αρμόδιο τμήμα του κράτους όπου καταστρέφονται τέτοιου είδους μέταλλα. Τους λαμπτήρες φθορισμού τους παραδίνετε στα καταστήματα πώλησής τους.

5. Ποτέ δεν καθαρίζουμε τον υδράργυρο με γυμνά χέρια.

6. Ποτέ δεν χρησιμοποιούμε προϊόντα οικιακής χρήσης που περιέχουν αμμωνία ή χλωρίνη για να καθαρίσουμε το σημείο που έσπασε το θερμόμετρο.

7. Εάν δεν μπορείτε να εντοπίσετε τα σταγονίδια του υδραργύρου, χρησιμοποιήστε φακό- Το φως θα αντανακλάσει τα σταγονίδια του υδραργύρου και θα είναι ευκολότερο να τα εντοπίσουμε

8. Κλείστε τη θέρμανση- κλείστε τους ανεμιστήρες

9. Καλέστε το Κέντρο Δηλητηριάσεων εάν πιστεύετε ότι κάποιος εισέπνευσε ή έφαγε σταγονίδια υδραργύρου: 210 7793777. Ακόμα και η μικρότερη ποσότητα υδραργύρου πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα σημαντικό ζήτημα. Εάν υποψιαζόσαστε ότι το κατοικίδιό σας εκτέθηκε σε υδράργυρο  καλέστε τον κτηνίατρό σας.

ΑΦΑΙΡΕΣΤΕ ΤΟΝ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟ ΑΠΟ ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ, ΡΟΥΧΑ ΚΑΙ ΔΕΡΜΑ  

• Εάν  έπεσε  υδράργυρος  στο  δέρμα  σας,  παπούτσια  ή  ρούχα,  μείνετε  ακίνητος/η  και  ζητήστε να σας φέρουν πλαστική σακούλα και βρεγμένο χαρτί κουζίνας. 

• Σκουπίστε  τα  ορατά  σταγονίδια  υδραργύρου  με  το  βρεγμένο  χαρτί  και  βάλτε  τα  στη  σακούλα. Ελέγξτε μήπως υπάρχει υδράργυρος στις τσέπες σας. 

• Αφαιρέστε  τα  ρυπασμένα  παπούτσια  και  ρούχα  και  τοποθετήστε  τα  στη  σακούλα. Σφραγίστε τη σακούλα. 

• Κάντε ντους.

Τι να κάνετε εάν ήδη χρησιμοποιήσατε ηλεκτρική σκούπα για να καθαρίσετε τον υδράργυρο. 

Εάν χρησιμοποιήσατε ηλεκτρική σκούπα για να καθαρίσετε τον υδράργυρο, μπορείτε είτε να την  πετάξετε  ως  επικίνδυνο  απόβλητο  υδραργύρου  είτε  να  την  καθαρίσετε  ακολουθώντας  τις  παρακάτω οδηγίες: 

• Στην περίπτωση σκούπας με σακούλα: Αφήστε τη σκούπα σε λειτουργία στη βεράντα για  τουλάχιστον μία ώρα. Μετά αλλάξτε τη σακούλα και το φίλτρο, χειριζόμενοι τα παλιά ως  επικίνδυνα απόβλητα υδραργύρου (τοποθετείστε τα σε σφραγισμένη διπλή σακούλα και  βάλτε την ένδειξη απέξω «ΠΡΟΣΟΧΗ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ»). 

• Στην περίπτωση σκούπας που δεν έχει σακούλα: Αφήστε  τη  σκούπα  σε λειτουργία στη  βεράντα για τουλάχιστον μία ώρα. Προσεκτικά μεταφέρετε τα υπολείμματα του κάδου σε  διπλή  πλαστική  σακούλα  και  ενεργήστε  όπως  ανωτέρω  για  τα  επικίνδυνα  απόβλητα  υδραργύρου.

  ΑΝ ΑΠΟΦΑΣΙΣΕΤΕ ΝΑ ΚΑΘΑΡΙΣΕΤΕ Ο ΙΔΙΟΣ ΤΟ ΧΩΡΟ  

• Συγκεντρώστε τα απαραίτητα αντικείμενα πριν επιχειρήσετε το καθάρισμα:  

- ελαστικά γάντια  

- προστασία για τα μάτια και μάσκα  

-  σταγονόμετρο ή σύριγγα πλαστική χωρίς την μεταλλική μύτη  

- δύο σκληρά χαρτόνια   

- μικρές πλαστικές σακούλες κατά προτίμηση τύπου φερμουάρ  

- δύο πλαστικές σακούλες σκουπιδιών  

-  ένα μεγάλο κουτί ή δίσκο πλαστικό  

- χαρτί κουζίνας  

- ευρύλαιμο δοχείο με βιδωτό καπάκι, κατά προτίμηση πλαστικό  

- κολλητική ταινία  

-  φακό  

- πλαστικό φαράσι  

• Βάλτε παλιά ρούχα και παπούτσια ώστε να τα πετάξετε σε περίπτωση που ρυπανθούν. 

• Απομακρύνετε κάθε κόσμημα και ρολόι από τα χέρια σας γιατί ο υδράργυρος ενώνεται με  τα μέταλλα. 

• Φορέστε τα γάντια και τη μάσκα. 

• Χρησιμοποιείστε το φακό για να εντοπίσετε τον υδράργυρο. Το φως αντανακλάται από τα  σταγονίδια του υδραργύρου και είναι ευκολότερο να τα εντοπίσετε. 

• Χρησιμοποιώντας τα δύο χαρτόνια συλλέξτε τα σταγονίδια (μπίλιες) του υδραργύρου στο  πλαστικό φαράσι ή σε σκληρό χαρτόνι. Εναλλακτικά χρησιμοποιήστε το σταγονόμετρο για  να τα ρουφήξετε ή την κολλητική ταινία για να κολλήσουν επάνω. 4 

• Τοποθετήστε  τα  σταγονίδια  υδραργύρου  με  προσοχή  στο  δοχείο  (κατά την μεταφορά βάλτε από κάτω το δίσκο ή το κουτί για να μην σας χυθεί ξανά υδράργυρος στο πάτωμα). Κλείστε  το  καπάκι,  σφραγίστε  το  με  ταινία  και  βάλτε  ετικέτα  με  την  ένδειξη  «ΠΡΟΣΟΧΗ  ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ». 

• Τοποθετείστε το δοχείο (με τον υδράργυρο) σε πλαστική σακούλα και κλείστε τη ερμητικά  με  την  ταινία.  Βάλτε  τη  σακούλα  μέσα  σε  δεύτερη  σακούλα,  σφραγίστε  εκ  νέου  και  κολλήστε ετικέτα στην εξωτερική σακούλα με την ένδειξη «ΠΡΟΣΟΧΗ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ». 

• Μαζέψτε  τα  σπασμένα  γυαλιά  και  τα  σπασμένα  κομμάτια  από  τις  σκληρές  επιφάνειες  (πάτωμα,  τραπέζι  κλπ)  με  σκληρό  χαρτί  και  με  αυτοκόλλητη  ταινία  τα  πολύ  μικρά  κομματάκια  π.χ.  γυαλιού,  φορώντας  πάντα  τα  ελαστικά  γάντια.  Μπορείτε  επίσης  να  χρησιμοποιήσετε  βαμβάκι  ή  βρεγμένο  χαρτί  κουζίνας  για  να  παραλάβετε  σφαιρίδια  υδραργύρου  από  ρωγμές.  Χρησιμοποιείστε  τον  φακό  και  πάλι  για  να  εντοπίσετε  τυχόν  κρυμμένα σε ρωγμές υδράργυρο.  Καθαρίστε την περιοχή με υγρό απορροφητικό χαρτί ή  πανί ή υγρά χαρτομάντιλα μιας χρήσεως. 

• Για  τον  εντοπισμό  του  υδραργύρου  μπορείτε  επίσης  αν  επιθυμείτε  να  χρησιμοποιήσετε  θείο (θειάφι) (διατίθεται σε καταστήματα ειδών κήπου) το οποίο θα ρίξετε πάνω από την  περιοχή της διαρροής. Η σκόνη θα γίνει καφέ σε επαφή με τον υδράργυρο. Συλλέξτε την  σκόνη,  όπως  και  τα  σταγονίδια    υδραργύρου.  Το  θείο  δεσμεύει  τον  υδράργυρο, μειώνοντας  την  ποσότητα  των  εκλυόμενων  ατμών. (Μην  εφαρμόζετε  σε  χαλί  ή  μαλακά  αντικείμενα). 

• Δουλεύοντας και πάλι πάνω από  το κουτί  ή  το  δίσκο,  βάλτε  τα  σπασμένα γυαλιά και  τα  σπασμένα κομμάτια σε διπλή πλαστική σακούλα και κλείστε τες ερμητικά. Στην εξωτερική  σακούλα βάλτε την ένδειξη «ΠΡΟΣΟΧΗ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ». 

• Τοποθετείστε όλα τα αντικείμενα που χρησιμοποιήσατε για τον καθαρισμό – το δίσκο, το  κουτί, το χαρτί, χαρτόνι, την ταινία, το βαμβάκι, το σταγονόμετρο‐σε πλαστική σακούλα. 

• Προσεκτικά αφαιρέστε τα γάντια γυρίζοντάς από την ανάποδη και τοποθετείστε και αυτά  στην  πλαστική  σακούλα.  Κλείστε  ερμητικά  τη  σακούλα  με  ταινία  και  τοποθετείστε  τη  σε  δεύτερη  πλαστική  σακούλα  στην  οποία  αφού  σφραγίσετε  βάλτε  την  ένδειξη  «ΠΡΟΣΟΧΗ  ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ». 

• Πλύνετε καλά τα χέρια σας και κάντε ντους. 

• Επικοινωνήστε  με  την  Πολιτική  Προστασία  του  Υπ.  Δημόσιας  Τάξης  και  Προστασίας  του  Πολίτη,  τηλ. 210 3359900, για την αποκομιδή των αποβλήτων. 

• Ποτέ μην χύνετε υδράργυρο ή αφήνετε τέτοιον να διαφύγει στην αποχέτευση. 

• Μην απορρίπτεται τον υδράργυρο στα σκουπίδια.

Καθαρισμός χαλιού 

Εάν είναι δυνατόν κόψτε το σημείο όπου έπεσε υδράργυρος. 

- Τυλίξτε το κομμάτι ώστε ο υδράργυρος να εγκλωβιστεί στο εσωτερικό. 

- Τοποθετείστε  το  κομμάτι  και  όλα  τα  αντικείμενα  που  χρησιμοποιήσατε  που  χρησιμοποιήσατε για τον καθαρισμό σε πλαστική σακούλα. Κλείστε ερμητικά τη σακούλα με ταινία  και  τοποθετείστε  τη  σε  δεύτερη  πλαστική  σακούλα  στην  οποία  αφού  σφραγίσετε  βάλτε  την  ένδειξη «ΠΡΟΣΟΧΗ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ». 

Στην περίπτωση που δεν θέλετε να κόψετε το χαλί. 

- Χρησιμοποιείστε  βαμβάκι,  βρεγμένο  χαρτί  κουζίνας  ή  σταγονόμετρο  για  να  μαζέψετε  τα  σταγονίδια υδραργύρου. 

- Τοποθετείστε  όλα  τα  αντικείμενα  που  χρησιμοποιήσατε  που  χρησιμοποιήσατε  για  τον  καθαρισμό ‐σε πλαστική σακούλα. Κλείστε ερμητικά τη σακούλα με ταινία και τοποθετείστε τη σε  δεύτερη  πλαστική  σακούλα  στην  οποία  αφού  σφραγίσετε  βάλτε  την  ένδειξη  «ΠΡΟΣΟΧΗ  ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΥ».

Διαβάστε επίσης

Η δηλητηρίαση από βαρέα μέταλλα μπορεί να προκαλεί απώλεια μνήμης, αλλεργικές αντιδράσεις, πίεση, κατάθλιψη, αλλαγή συμπεριφοράς, κούραση, αϋπνία και αύξηση χοληστερίνης. Αποτοξίνωση και πρόληψη

Πρώτη δημοσίευση: Νοέμβριος 2015 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Κλεοπάτρα Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 22 Μαΐου 2026

Δηλητηρίαση από βαρέα μέταλλα: συμπτώματα, πηγές έκθεσης, εξετάσεις και κίνδυνοι

του Αλέξανδρου Γιατζίδη, M.D., medlabnews.gr iatrikanea

Τα βαρέα μέταλλα είναι στοιχεία που υπάρχουν φυσικά στο περιβάλλον, αλλά σε αυξημένη ή χρόνια έκθεση μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή τοξικότητα. Στα συχνότερα μέταλλα κλινικού ενδιαφέροντος περιλαμβάνονται ο μόλυβδος, ο υδράργυρος, το αρσενικό, το κάδμιο, το χρώμιο και ο χαλκός. Η τοξικότητα μπορεί να επηρεάσει το κεντρικό και περιφερικό νευρικό σύστημα, το αίμα, τους νεφρούς, το ήπαρ, το καρδιαγγειακό και την αναπαραγωγική λειτουργία. Ορισμένα μέταλλα ή μορφές τους είναι γνωστά καρκινογόνα. Το άρθρο χρειάζεται να δίνει έμφαση στην αναγνώριση έκθεσης, στην ιατρική αξιολόγηση, στις κατάλληλες εξετάσεις και στη μείωση της έκθεσης — όχι σε μη τεκμηριωμένες «αποτοξινώσεις». 

Βαρέα ονομάζονται τα μέταλλα με ατομικό βάρος μεγαλύτερο αυτού του σιδήρου (Fe). Ο όρος "βαρέα μέταλλα", παρότι περιλαμβάνει πολλά άλλα, αναφέρεται κυρίως στον μόλυβδο (Pb), τον υδράργυρο (Hg), τον χαλκό (Cu), το κάδμιο (Cd), και το χρώμιο (Cr).
Τα βαρέα μέταλλα είναι φυσικά συστατικά του φλοιού της γης. Δεν μπορούν να διασπαστούν σε απλούστερες μορφές ή να καταστραφούν.

Πολλά από αυτά τα μέταλλα σε μικρές ποσότητες είναι απαραίτητα για τη δράση των βιταμινών και τις ζωτικές λειτουργίες. Σε μεγάλες ποσότητες προκαλούν σειρά δυσμενών επιδράσεων.

Η τοξικότητα βαρέων μετάλλων αντιπροσωπεύει μια ασυνήθιστη, ωστόσο κλινικά σημαντική, ιατρική κατάσταση. Εάν η θεραπευτική προσέγγιση της τοξικότητας δεν αναγνωριστεί, ή αντιμετωπιστεί με λάθος τρόπο, δύναται να οδηγήσει σε σημαντική νοσηρότητα και να φέρει ακόμα και τον θάνατο. Μεταξύ των πιο κοινών βαρέων μετάλλων που εμπλέκονται σε οξείες ή/και χρόνιες καταστάσεις συμπεριλαμβάνεται ο μόλυβδος, το αρσενικό, ο υδράργυρος, ο χαλκός και το αργίλιο.

Η συμπτωματολογία των βαρέων μετάλλων μπορεί να αποτελεί την αιτία διαφόρων συμπτωμάτων. Απώλεια μνήμης, αυξανόμενες αλλεργικές αντιδράσεις, υψηλή πίεση, κατάθλιψη, αλλαγή διάθεσης, οξυθυμία, “φτωχή” συγκέντρωση της σκέψης, επιθετική συμπεριφορά, αϋπνίες, κούραση, δυσλεξία, αυξημένη χοληστερόλη, τριγλυκερίδια, νευροπάθεια, αυτοάνοσες ασθένειες, καθώς και χρόνια κούραση αποτελούν μερικές μόνο από τις παθήσεις προερχόμενες από την έκθεση στις τοξίνες.

Τα βαρέα μέταλλα δηλητηριάζουν τον οργανισμό προκαλώντας την διάσπαση κυτταρικών ένζυμων, τα οποία δρουν ως καταλύτες των θρεπτικών μετάλλων όπως το μαγνήσιο, ο ψευδάργυρος, και το σελήνιο. Τα τοξικά μέταλλα "κλοτσούν" τις θρεπτικές ουσίες και δεσμεύουν τους υποδοχείς των θρεπτικών ουσιών, προκαλώντας διάχυτα συμπτώματα που προέρχονται από την επιρροή τους σε νεύρα, ορμόνες, την πέψη, και την ανοσιακή λειτουργία.

Σχεδόν όλα τα οργανικά συστήματα εμπλέκονται με την τοξικότητα των βαρέων μετάλλων, με κυρίαρχα το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (ΚΝΣ), το Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (ΠΝΣ), το αιματοποιητικό, το νεφρικό και το καρδιαγγειακό σύστημα. Σε μικρότερη έκταση, η τοξικότητα του μολύβδου μπορεί να προσβάλλει τα οστεο-μυϊκά και αναπαραγωγικά συστήματα. Η επιρροή στα οργανικά συστήματα καθώς και η δριμύτητα της τοξικότητας διαφέρουν ανάλογα με το συγκεκριμένο βαρύ μέταλλο το οποίο εμπλέκεται σε κάθε περίπτωση, την ηλικία του ατόμου και το επίπεδο τοξικότητας.

Σε μικρή έκταση εισάγονται στον ανθρώπινο οργανισμό μέσω των τροφίμων, του πόσιμου νερού και του αέρα. Σαν ιχνοστοιχεία, μερικά βαρέα μέταλλα (π.χ. χαλκός, σελήνιο, ψευδάργυρος ) είναι απαραίτητα για να διατηρηθεί ο μεταβολισμός του ανθρώπινου σώματος.

Βαρέα ονομάζονται τα μέταλλα με ατομικό βάρος μεγαλύτερο αυτού του σιδήρου (Fe). Ο όρος "βαρέα μέταλλα", παρότι περιλαμβάνει πολλά άλλα, αναφέρεται κυρίως στον μόλυβδο (Pb), τον υδράργυρο (Hg), τον χαλκό (Cu), το κάδμιο (Cd), και το χρώμιο (Cr). Τα βαρέα μέταλλα είναι φυσικά συστατικά του φλοιού της γης. Δεν μπορούν να διασπαστούν σε απλούστερες μορφές ή να καταστραφούν.

Πολλά από αυτά τα μέταλλα σε μικρές ποσότητες είναι απαραίτητα για τη δράση των βιταμινών και τις ζωτικές λειτουργίες. Σε μεγάλες ποσότητες προκαλούν σειρά δυσμενών επιδράσεων.

Σε μικρή έκταση εισάγονται στον ανθρώπινο οργανισμό μέσω των τροφίμων, του πόσιμου νερού και του αέρα. Σαν ιχνοστοιχεία, μερικά βαρέα μέταλλα (π.χ. χαλκός, σελήνιο, ψευδάργυρος ) είναι απαραίτητα για να διατηρηθεί ο μεταβολισμός του ανθρώπινου σώματος.

Επιπτώσεις

Αρσενικό: 

Το ανόργανο αρσενικό συγκεντρώνεται στους μύες, τον εγκέφαλο, τον σπλήνα, τους νεφρούς, την καρδιά, τα μαλλιά και τα νύχια. Δηλητηρίαση από αρσενικό προκαλεί παράλυση του νευρικού συστήματος, κώμα και θάνατο, ενώ χρόνια έκθεση προκαλεί μυϊκή ατονία, απώλεια όρεξης, απώλεια βάρους, τριχόπτωση και καρκινογένεση.

Κάδμιο: 

Το κάδμιο σε τοξικές συγκεντρώσεις και χρόνια έκθεση, είναι δυνατόν να προκαλέσει νεφρικές και ηπατικές βλάβες, υπογονιμότητα στους άνδρες, και καρκινογένεση.

Μόλυβδος: 

Ο μόλυβδος προκαλεί βλάβες στο νευρικό σύστημα (και κυρίως στον παιδικό πληθυσμό σχετίζεται με προβλήματα πνευματικής καθυστέρησης), ηπατικές και νεφρικές βλάβες, ευνοεί την εμφάνιση καρδιαγγειακών παθήσεων, και καρκινογένεση.

Υδράργυρος: 

Ο υδράργυρος ανιχνεύεται κατά κύριο λόγο στα αλιεύματα που προέρχονται από ρυπασμένες περιοχές, και συγκεντρώνεται στο ήπαρ και τους νεφρούς προκαλώντας αντιστοίχως βλάβες, προσβάλει το κεντρικό νευρικό σύστημα και προκαλεί προβλήματα που σχετίζονται με την πνευματική ανάπτυξη των παιδιών, και καρκινογένεση.

Χρώμιο: 

Το εξασθενές χρώμιο προκαλεί καρκινογένεση, ηπατικές και νεφρικές διαταραχές, δερματίτιδες, και όταν εισέρχεται από την αναπνευστική οδό είναι δυνατόν να προκαλέσει εκτός από καρκίνο των πνευμόνων και χρόνια βρογχίτιδα.

Χαλκός: 

Ο χαλκός είναι ένα μέταλλο το οποίο είναι απαραίτητο στον ανθρώπινο οργανισμό αφού συμμετέχει στην ανάπτυξη του αγγειακού και σκελετικού συστήματος, βοηθά στην απορρόφηση του σιδήρου, βοηθά στη λειτουργία του νευρικού συστήματος, όμως αν υπερβούμε την ημερήσια διαιτητική πρόσληψη σε χαλκό είναι δυνατόν να εμφανιστούν νεφρικές και ηπατικές διαταραχές.

Βαρέα μέταλλα και καρκίνος

Τα μέταλλα μπορεί άμεσα και έμμεσα να προκαλέσουν βλάβες στο DNA τους και αυτό σημαίνει αυξημένο κίνδυνο καρκίνου (αυτό το ονομάζουμε γονοτοξικότητας). Υπάρχουν, επίσης, πιθανόν μη γονιδιοτοξικοί οδοί, λόγω ερεθισμού ή ανοσο-τοξικότητας. Σίγουρα, ορισμένα μέταλλα είναι γνωστά ότι είναι καρκινογόνα

Συνήθης στόχος είναι ο πνεύμονας, αν και το αρσενικό έχει μια μοναδική σχέση με τους καρκίνους του δέρματος που έχει αναγνωριστεί εδώ και πολλά χρόνια.
Είναι γεγονός ότι τα εμφυτεύματα από μέταλλο στο σώμα (όπως, για παράδειγμα, στα οστά) μπορεί να σχετίζονται με παρακείμενους καρκίνους, που προκαλείται από ερεθισμό των ιστών. Ο αείμνηστος Patric Stortebecker στο ίδρυμα Karolinska στη Στοκχόλμη, τόνισε επίσης τη συχνότητα με την οποία ο καρκίνος του σαγονιού βρέθηκε σε συνδυασμό με σφραγίσματα αμαλγάματος από μέταλλο. Αυτό είναι ανησυχητικό, δεδομένου ότι αυτό το ιδιαίτερο είδος «προσθετικής» τείνει να είναι μακροχρόνιο και πολύ συχνό.
Μια σημαντική εξέλιξη στον τομέα της οδοντιατρικής είναι το εμφύτευμα τιτανίου, για την αντικατάσταση χαμένων δοντιών.

Η αποφυγή έκθεσης σε βαρέα μέταλλα είναι αδύνατη

Η πραγματικότητα είναι ότι είναι αδύνατο σε αυτή την εποχή που ζούμε να μην εκτιθέμεθα σε βαρέα μέταλλα. Είναι απλά θέμα του πόσο και πόσο συχνά.
Πρέπει λοιπόν να απαλλαγούμε από αυτό το δολοφόνο. Πώς θα το κάνουμε;

Η απάντηση είναι αποτοξίνωση.

Mε τα κατάλληλα μέτρα μπορείτε να βοηθήσετε τον οργανισμό σας να αποβάλλει ένα μεγάλο μέρος τους.

Είναι πολύ σημαντικό να δώσετε μεγάλη βαρύτητα στην διατροφή σας γιατί η έλλειψη βασικών θρεπτικών συστατικών δεν επιτρέπει στο ήπαρ να κάνει σωστά την δουλειά του. Το ήπαρ (συκώτι) είναι το κύριο όργανο του οργανισμού που θα φιλτράρει τα βαρέα μέταλλα και στην συνέχεια θα φροντίσει να φύγουν από το σώμα. Προκειμένου να το βοηθήσετε σε αυτές τις λειτουργίες είναι σημαντικό να κάνετε τις παρακάτω απλές αλλά αναγκαίες διαιτητικές αλλαγές:

• Περιορίστε την κατανάλωση των επεξεργασμένων και ραφιναρισμένων τροφίμων, αλλά τρώτε άφθονα φρέσκα φρούτα και λαχανικά.

• Αποφύγετε τα κονσερβοποιημένα τρόφιμα – ιδίως τις κονσέρβες οι οποίες έχουν υποστεί φθορά.

• Καταναλώνετε καθημερινά λιπαρά οξέα όπως το λινέλαιο που βοηθά στην μείωση της επίδρασης των βαρέων μετάλλων στον εγκέφαλο.

• Τρώτε τροφές πλούσιες σε βιταμίνη C που βοηθούν τα βαρέα μέταλλα να απομακρυνθούν από το σώμα.

• Τρώτε τροφές πλούσιες σε σελήνιο που επίσης βοηθά στην απομάκρυνση των βαρέων μετάλλων από το σώμα. Η μεγαλύτερη φυσική πηγή σελήνιου είναι τα βραζιλιάνικα φιστίκια.

• Η βιταμίνη Ε είναι ένα φυσικό αντιοξειδωτικό και βοηθά στην καταπολέμηση των τοξικών ουσιών που βρίσκονται στον οργανισμό.

• Το σιταρόχοροτο ή κριθάρι επίσης μπορούν να αποτοξινώσουν τον οργανισμό.

• Το σκόρδο με το θείο που περιέχει βοηθά στην απομάκρυνση των τοξικών μετάλλων από τον οργανισμό.

• Η πικραλίδα (Taraxacum officinale) βοηθάει το ήπαρ να λειτουργεί κανονικά ώστε να είναι σε καλύτερη θέση να αφαιρεί τοξίνες από το αίμα.

• Η κολλιτσίδα (Άρκτιο – Arctium lappa) είναι ένα εξαιρετικό καθαριστικό για το αίμα και λειτουργεί συνδυαστικά με την πικραλίδα για καλύτερα αποτελέσματα.

• Το αγριολάπαθο (Rumex crispus) βοηθά στον καθαρισμό του αίματος και δρα βοηθητικά με την πικραλίδα.

• Τα φύκια (Laminariales) μειώνουν την απορρόφηση των ραδιενεργών υλικών και των βαρέων μετάλλων από τον οργανισμό.

• Οι φύτρες άλφα-άλφα επίσης μειώνουν την απορρόφηση των ραδιενεργών ουσιών και των βαρέων μετάλλων.

• Ο κόλιαντρος βοηθά στην απομάκρυνση του υδραργύρου από τον εγκέφαλο και το σώμα.

Επίσης:

Χρησιμοποιείστε ένα καλό φίλτρο νερού που θα αφαιρεί το χλώριο και βαρέα μέταλλα από το νερό που πίνετε και από το νερό που μαγειρεύετε. Πλένετε και τα φρούτα και τα λαχανικά σας με φιλτραρισμένο νερό για να αποφεύγετε τα κατάλοιπα του νερού βρύσης.

Προτιμήστε τα βιολογικά προϊόντα και αποφύγετε αυτά που έρχονται από περιοχές που είναι σε όλους διάσημες για την τεράστια μόλυνση που έχουν υποστεί.

Μην χρησιμοποιείτε μαγειρικά σκεύη από αλουμίνιο ή χαλκό γιατί τα μέταλλα αυτά εύκολα διαφεύγουν και στο φαγητό σας.

Τέλος αν η εργασία σας ή οι συνθήκες διαβίωσης σας εκθέσουν σε βαρέα μέταλλα, θα πρέπει να ελαχιστοποιήσετε ή να εξαλείψετε την έκθεσής σας όσο το δυνατόν περισσότερο. Να γνωρίζετε ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι για αυτές τις τοξίνες που μπορεί να απορροφηθούν στο σώμα σας – μέσω της διατροφής και ποτών, την έκθεση του δέρματος, καθώς και μέσω του αέρα που αναπνέετε. Έτσι, όποτε είναι δυνατόν, να φοράτε γάντια, η χρήση προστατευτικών αναπνευστικών συσκευών, και συστήματα εξαερισμού.

Διαβάστε επίσης

• Δηλητηρίαση από υδράργυρο. Που βρίσκεται και τι μπορεί να προκαλέσει; Τι θα κάνετε αν σπάσει το θερμόμετρο;
• Xαλκός, ιχνοστοιχείο πολύ χρήσιμο στην υγεία μας. Πηγές τροφών που περιέχουν χαλκό. Τοξικότητα

Αλέξανδρου Γιατζίδη
Dr.
PhD
https://scholar.google.gr/citations?hl=el&user=x0_XklQAAAAJ

Πρώτη δημοσίευση: Μάρτιος 2014 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Αλέξανδρος Γιατζίδης, M.D.

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 22 Μαΐου 2026