Δηλητηρίαση από βαρέα μέταλλα: συμπτώματα, πηγές έκθεσης, εξετάσεις και κίνδυνοι

του Αλέξανδρου Γιατζίδη, M.D., medlabnews.gr iatrikanea

Τα βαρέα μέταλλα είναι στοιχεία που υπάρχουν φυσικά στο περιβάλλον, αλλά σε αυξημένη ή χρόνια έκθεση μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή τοξικότητα. Στα συχνότερα μέταλλα κλινικού ενδιαφέροντος περιλαμβάνονται ο μόλυβδος, ο υδράργυρος, το αρσενικό, το κάδμιο, το χρώμιο και ο χαλκός. Η τοξικότητα μπορεί να επηρεάσει το κεντρικό και περιφερικό νευρικό σύστημα, το αίμα, τους νεφρούς, το ήπαρ, το καρδιαγγειακό και την αναπαραγωγική λειτουργία. Ορισμένα μέταλλα ή μορφές τους είναι γνωστά καρκινογόνα. Το άρθρο χρειάζεται να δίνει έμφαση στην αναγνώριση έκθεσης, στην ιατρική αξιολόγηση, στις κατάλληλες εξετάσεις και στη μείωση της έκθεσης — όχι σε μη τεκμηριωμένες «αποτοξινώσεις». 

Βαρέα ονομάζονται τα μέταλλα με ατομικό βάρος μεγαλύτερο αυτού του σιδήρου (Fe). Ο όρος "βαρέα μέταλλα", παρότι περιλαμβάνει πολλά άλλα, αναφέρεται κυρίως στον μόλυβδο (Pb), τον υδράργυρο (Hg), τον χαλκό (Cu), το κάδμιο (Cd), και το χρώμιο (Cr).
Τα βαρέα μέταλλα είναι φυσικά συστατικά του φλοιού της γης. Δεν μπορούν να διασπαστούν σε απλούστερες μορφές ή να καταστραφούν.

Πολλά από αυτά τα μέταλλα σε μικρές ποσότητες είναι απαραίτητα για τη δράση των βιταμινών και τις ζωτικές λειτουργίες. Σε μεγάλες ποσότητες προκαλούν σειρά δυσμενών επιδράσεων.

Η τοξικότητα βαρέων μετάλλων αντιπροσωπεύει μια ασυνήθιστη, ωστόσο κλινικά σημαντική, ιατρική κατάσταση. Εάν η θεραπευτική προσέγγιση της τοξικότητας δεν αναγνωριστεί, ή αντιμετωπιστεί με λάθος τρόπο, δύναται να οδηγήσει σε σημαντική νοσηρότητα και να φέρει ακόμα και τον θάνατο. Μεταξύ των πιο κοινών βαρέων μετάλλων που εμπλέκονται σε οξείες ή/και χρόνιες καταστάσεις συμπεριλαμβάνεται ο μόλυβδος, το αρσενικό, ο υδράργυρος, ο χαλκός και το αργίλιο.

Η συμπτωματολογία των βαρέων μετάλλων μπορεί να αποτελεί την αιτία διαφόρων συμπτωμάτων. Απώλεια μνήμης, αυξανόμενες αλλεργικές αντιδράσεις, υψηλή πίεση, κατάθλιψη, αλλαγή διάθεσης, οξυθυμία, “φτωχή” συγκέντρωση της σκέψης, επιθετική συμπεριφορά, αϋπνίες, κούραση, δυσλεξία, αυξημένη χοληστερόλη, τριγλυκερίδια, νευροπάθεια, αυτοάνοσες ασθένειες, καθώς και χρόνια κούραση αποτελούν μερικές μόνο από τις παθήσεις προερχόμενες από την έκθεση στις τοξίνες.

Τα βαρέα μέταλλα δηλητηριάζουν τον οργανισμό προκαλώντας την διάσπαση κυτταρικών ένζυμων, τα οποία δρουν ως καταλύτες των θρεπτικών μετάλλων όπως το μαγνήσιο, ο ψευδάργυρος, και το σελήνιο. Τα τοξικά μέταλλα "κλοτσούν" τις θρεπτικές ουσίες και δεσμεύουν τους υποδοχείς των θρεπτικών ουσιών, προκαλώντας διάχυτα συμπτώματα που προέρχονται από την επιρροή τους σε νεύρα, ορμόνες, την πέψη, και την ανοσιακή λειτουργία.

Σχεδόν όλα τα οργανικά συστήματα εμπλέκονται με την τοξικότητα των βαρέων μετάλλων, με κυρίαρχα το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (ΚΝΣ), το Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (ΠΝΣ), το αιματοποιητικό, το νεφρικό και το καρδιαγγειακό σύστημα. Σε μικρότερη έκταση, η τοξικότητα του μολύβδου μπορεί να προσβάλλει τα οστεο-μυϊκά και αναπαραγωγικά συστήματα. Η επιρροή στα οργανικά συστήματα καθώς και η δριμύτητα της τοξικότητας διαφέρουν ανάλογα με το συγκεκριμένο βαρύ μέταλλο το οποίο εμπλέκεται σε κάθε περίπτωση, την ηλικία του ατόμου και το επίπεδο τοξικότητας.

Σε μικρή έκταση εισάγονται στον ανθρώπινο οργανισμό μέσω των τροφίμων, του πόσιμου νερού και του αέρα. Σαν ιχνοστοιχεία, μερικά βαρέα μέταλλα (π.χ. χαλκός, σελήνιο, ψευδάργυρος ) είναι απαραίτητα για να διατηρηθεί ο μεταβολισμός του ανθρώπινου σώματος.

Βαρέα ονομάζονται τα μέταλλα με ατομικό βάρος μεγαλύτερο αυτού του σιδήρου (Fe). Ο όρος "βαρέα μέταλλα", παρότι περιλαμβάνει πολλά άλλα, αναφέρεται κυρίως στον μόλυβδο (Pb), τον υδράργυρο (Hg), τον χαλκό (Cu), το κάδμιο (Cd), και το χρώμιο (Cr). Τα βαρέα μέταλλα είναι φυσικά συστατικά του φλοιού της γης. Δεν μπορούν να διασπαστούν σε απλούστερες μορφές ή να καταστραφούν.

Πολλά από αυτά τα μέταλλα σε μικρές ποσότητες είναι απαραίτητα για τη δράση των βιταμινών και τις ζωτικές λειτουργίες. Σε μεγάλες ποσότητες προκαλούν σειρά δυσμενών επιδράσεων.

Σε μικρή έκταση εισάγονται στον ανθρώπινο οργανισμό μέσω των τροφίμων, του πόσιμου νερού και του αέρα. Σαν ιχνοστοιχεία, μερικά βαρέα μέταλλα (π.χ. χαλκός, σελήνιο, ψευδάργυρος ) είναι απαραίτητα για να διατηρηθεί ο μεταβολισμός του ανθρώπινου σώματος.

Επιπτώσεις

Αρσενικό: 

Το ανόργανο αρσενικό συγκεντρώνεται στους μύες, τον εγκέφαλο, τον σπλήνα, τους νεφρούς, την καρδιά, τα μαλλιά και τα νύχια. Δηλητηρίαση από αρσενικό προκαλεί παράλυση του νευρικού συστήματος, κώμα και θάνατο, ενώ χρόνια έκθεση προκαλεί μυϊκή ατονία, απώλεια όρεξης, απώλεια βάρους, τριχόπτωση και καρκινογένεση.

Κάδμιο: 

Το κάδμιο σε τοξικές συγκεντρώσεις και χρόνια έκθεση, είναι δυνατόν να προκαλέσει νεφρικές και ηπατικές βλάβες, υπογονιμότητα στους άνδρες, και καρκινογένεση.

Μόλυβδος: 

Ο μόλυβδος προκαλεί βλάβες στο νευρικό σύστημα (και κυρίως στον παιδικό πληθυσμό σχετίζεται με προβλήματα πνευματικής καθυστέρησης), ηπατικές και νεφρικές βλάβες, ευνοεί την εμφάνιση καρδιαγγειακών παθήσεων, και καρκινογένεση.

Υδράργυρος: 

Ο υδράργυρος ανιχνεύεται κατά κύριο λόγο στα αλιεύματα που προέρχονται από ρυπασμένες περιοχές, και συγκεντρώνεται στο ήπαρ και τους νεφρούς προκαλώντας αντιστοίχως βλάβες, προσβάλει το κεντρικό νευρικό σύστημα και προκαλεί προβλήματα που σχετίζονται με την πνευματική ανάπτυξη των παιδιών, και καρκινογένεση.

Χρώμιο: 

Το εξασθενές χρώμιο προκαλεί καρκινογένεση, ηπατικές και νεφρικές διαταραχές, δερματίτιδες, και όταν εισέρχεται από την αναπνευστική οδό είναι δυνατόν να προκαλέσει εκτός από καρκίνο των πνευμόνων και χρόνια βρογχίτιδα.

Χαλκός: 

Ο χαλκός είναι ένα μέταλλο το οποίο είναι απαραίτητο στον ανθρώπινο οργανισμό αφού συμμετέχει στην ανάπτυξη του αγγειακού και σκελετικού συστήματος, βοηθά στην απορρόφηση του σιδήρου, βοηθά στη λειτουργία του νευρικού συστήματος, όμως αν υπερβούμε την ημερήσια διαιτητική πρόσληψη σε χαλκό είναι δυνατόν να εμφανιστούν νεφρικές και ηπατικές διαταραχές.

Βαρέα μέταλλα και καρκίνος

Τα μέταλλα μπορεί άμεσα και έμμεσα να προκαλέσουν βλάβες στο DNA τους και αυτό σημαίνει αυξημένο κίνδυνο καρκίνου (αυτό το ονομάζουμε γονοτοξικότητας). Υπάρχουν, επίσης, πιθανόν μη γονιδιοτοξικοί οδοί, λόγω ερεθισμού ή ανοσο-τοξικότητας. Σίγουρα, ορισμένα μέταλλα είναι γνωστά ότι είναι καρκινογόνα

Συνήθης στόχος είναι ο πνεύμονας, αν και το αρσενικό έχει μια μοναδική σχέση με τους καρκίνους του δέρματος που έχει αναγνωριστεί εδώ και πολλά χρόνια.
Είναι γεγονός ότι τα εμφυτεύματα από μέταλλο στο σώμα (όπως, για παράδειγμα, στα οστά) μπορεί να σχετίζονται με παρακείμενους καρκίνους, που προκαλείται από ερεθισμό των ιστών. Ο αείμνηστος Patric Stortebecker στο ίδρυμα Karolinska στη Στοκχόλμη, τόνισε επίσης τη συχνότητα με την οποία ο καρκίνος του σαγονιού βρέθηκε σε συνδυασμό με σφραγίσματα αμαλγάματος από μέταλλο. Αυτό είναι ανησυχητικό, δεδομένου ότι αυτό το ιδιαίτερο είδος «προσθετικής» τείνει να είναι μακροχρόνιο και πολύ συχνό.
Μια σημαντική εξέλιξη στον τομέα της οδοντιατρικής είναι το εμφύτευμα τιτανίου, για την αντικατάσταση χαμένων δοντιών.

Η αποφυγή έκθεσης σε βαρέα μέταλλα είναι αδύνατη

Η πραγματικότητα είναι ότι είναι αδύνατο σε αυτή την εποχή που ζούμε να μην εκτιθέμεθα σε βαρέα μέταλλα. Είναι απλά θέμα του πόσο και πόσο συχνά.
Πρέπει λοιπόν να απαλλαγούμε από αυτό το δολοφόνο. Πώς θα το κάνουμε;

Η απάντηση είναι αποτοξίνωση.

Mε τα κατάλληλα μέτρα μπορείτε να βοηθήσετε τον οργανισμό σας να αποβάλλει ένα μεγάλο μέρος τους.

Είναι πολύ σημαντικό να δώσετε μεγάλη βαρύτητα στην διατροφή σας γιατί η έλλειψη βασικών θρεπτικών συστατικών δεν επιτρέπει στο ήπαρ να κάνει σωστά την δουλειά του. Το ήπαρ (συκώτι) είναι το κύριο όργανο του οργανισμού που θα φιλτράρει τα βαρέα μέταλλα και στην συνέχεια θα φροντίσει να φύγουν από το σώμα. Προκειμένου να το βοηθήσετε σε αυτές τις λειτουργίες είναι σημαντικό να κάνετε τις παρακάτω απλές αλλά αναγκαίες διαιτητικές αλλαγές:

• Περιορίστε την κατανάλωση των επεξεργασμένων και ραφιναρισμένων τροφίμων, αλλά τρώτε άφθονα φρέσκα φρούτα και λαχανικά.

• Αποφύγετε τα κονσερβοποιημένα τρόφιμα – ιδίως τις κονσέρβες οι οποίες έχουν υποστεί φθορά.

• Καταναλώνετε καθημερινά λιπαρά οξέα όπως το λινέλαιο που βοηθά στην μείωση της επίδρασης των βαρέων μετάλλων στον εγκέφαλο.

• Τρώτε τροφές πλούσιες σε βιταμίνη C που βοηθούν τα βαρέα μέταλλα να απομακρυνθούν από το σώμα.

• Τρώτε τροφές πλούσιες σε σελήνιο που επίσης βοηθά στην απομάκρυνση των βαρέων μετάλλων από το σώμα. Η μεγαλύτερη φυσική πηγή σελήνιου είναι τα βραζιλιάνικα φιστίκια.

• Η βιταμίνη Ε είναι ένα φυσικό αντιοξειδωτικό και βοηθά στην καταπολέμηση των τοξικών ουσιών που βρίσκονται στον οργανισμό.

• Το σιταρόχοροτο ή κριθάρι επίσης μπορούν να αποτοξινώσουν τον οργανισμό.

• Το σκόρδο με το θείο που περιέχει βοηθά στην απομάκρυνση των τοξικών μετάλλων από τον οργανισμό.

• Η πικραλίδα (Taraxacum officinale) βοηθάει το ήπαρ να λειτουργεί κανονικά ώστε να είναι σε καλύτερη θέση να αφαιρεί τοξίνες από το αίμα.

• Η κολλιτσίδα (Άρκτιο – Arctium lappa) είναι ένα εξαιρετικό καθαριστικό για το αίμα και λειτουργεί συνδυαστικά με την πικραλίδα για καλύτερα αποτελέσματα.

• Το αγριολάπαθο (Rumex crispus) βοηθά στον καθαρισμό του αίματος και δρα βοηθητικά με την πικραλίδα.

• Τα φύκια (Laminariales) μειώνουν την απορρόφηση των ραδιενεργών υλικών και των βαρέων μετάλλων από τον οργανισμό.

• Οι φύτρες άλφα-άλφα επίσης μειώνουν την απορρόφηση των ραδιενεργών ουσιών και των βαρέων μετάλλων.

• Ο κόλιαντρος βοηθά στην απομάκρυνση του υδραργύρου από τον εγκέφαλο και το σώμα.

Επίσης:

Χρησιμοποιείστε ένα καλό φίλτρο νερού που θα αφαιρεί το χλώριο και βαρέα μέταλλα από το νερό που πίνετε και από το νερό που μαγειρεύετε. Πλένετε και τα φρούτα και τα λαχανικά σας με φιλτραρισμένο νερό για να αποφεύγετε τα κατάλοιπα του νερού βρύσης.

Προτιμήστε τα βιολογικά προϊόντα και αποφύγετε αυτά που έρχονται από περιοχές που είναι σε όλους διάσημες για την τεράστια μόλυνση που έχουν υποστεί.

Μην χρησιμοποιείτε μαγειρικά σκεύη από αλουμίνιο ή χαλκό γιατί τα μέταλλα αυτά εύκολα διαφεύγουν και στο φαγητό σας.

Τέλος αν η εργασία σας ή οι συνθήκες διαβίωσης σας εκθέσουν σε βαρέα μέταλλα, θα πρέπει να ελαχιστοποιήσετε ή να εξαλείψετε την έκθεσής σας όσο το δυνατόν περισσότερο. Να γνωρίζετε ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι για αυτές τις τοξίνες που μπορεί να απορροφηθούν στο σώμα σας – μέσω της διατροφής και ποτών, την έκθεση του δέρματος, καθώς και μέσω του αέρα που αναπνέετε. Έτσι, όποτε είναι δυνατόν, να φοράτε γάντια, η χρήση προστατευτικών αναπνευστικών συσκευών, και συστήματα εξαερισμού.

Διαβάστε επίσης

• Δηλητηρίαση από υδράργυρο. Που βρίσκεται και τι μπορεί να προκαλέσει; Τι θα κάνετε αν σπάσει το θερμόμετρο;
• Xαλκός, ιχνοστοιχείο πολύ χρήσιμο στην υγεία μας. Πηγές τροφών που περιέχουν χαλκό. Τοξικότητα

Αλέξανδρου Γιατζίδη
Dr.
PhD
https://scholar.google.gr/citations?hl=el&user=x0_XklQAAAAJ

Πρώτη δημοσίευση: Μάρτιος 2014 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Αλέξανδρος Γιατζίδης, M.D.

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 22 Μαΐου 2026

Κούραση, δυσφορία και υπνηλία κάθε μέρα: τα πιο κοινά αίτια και ποιες εξετάσεις χρειάζονται

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr iatrikanea

Η καθημερινή κούραση, η δυσφορία, η υπνηλία και η δυσκολία συγκέντρωσης δεν οφείλονται πάντα μόνο στους γρήγορους ρυθμούς ζωής. Όταν η κόπωση επιμένει χωρίς σαφή αιτία, μπορεί να συνδέεται με σιδηροπενική αναιμία, διαταραχές του θυρεοειδούς, καρδιακές παθήσεις, ανεπάρκεια βιταμίνης D, υπνική άπνοια ή κατάθλιψη. Το άρθρο παρουσιάζει τα πιο κοινά αίτια και εξηγεί πότε χρειάζεται ιατρικός έλεγχος και βασικές εξετάσεις. 

Αρκετοί άνθρωποι αισθάνονται καθημερινά κούραση και δυσφορία, έχουν δυσκολία συγκέντρωσης και νιώθουν συνεχώς υπνηλία, ακόμα και αν δεν καταβάλλουν κάποια ιδιαίτερη σωματική προσπάθεια. Συνήθως το αποδίδουν στους ρυθμούς της σύγχρονης ζωής αλλά πολλές φορές μπορεί να κρύβεται και κάτι περισσότερο πίσω από αυτό το σύμπτωμα. 

Τα πιο κοινά αίτια που αισθάνεστε καθημερινά κούραση είναι:

ΣΙΔΗΡΟΠΕΝΙΚΗ ΑΝΑΙΜΙΑ

Όταν το αίμα δεν μεταφέρει αρκετό οξυγόνο στο σώμα μας τότε ίσως έχουμε την αίσθηση κόπωσης. «Η αναιμία είναι περισσότερο σύμπτωμα παρά ασθένεια», όπως πολλοί γιατροί συνηθίζουν να λένε. Μπορεί να είναι σημάδι ότι χάνετε μεγάλη ποσότητα σιδήρου κατά τη διάρκεια της εμμήνου ρύσεως ή ότι δεν λαμβάνετε αρκετές βιταμίνες και μέταλλα μέσω της διατροφής σας.

Τι πρέπει να κάνετε: κάντε μία εξέταση αίματος για σιδηροπενική αναιμία ώστε να ελέγξετε εάν πάσχετε από αυτή ή αν υπάρχει κάποιο άλλο ιατρικό πρόβλημα που επηρεάζει τα ερυθρά αιμοσφαίρια. Η λύση μπορεί να είναι πολύ απλή, π.χ. ίσως πρέπει να λάβετε συμπληρώματα σιδήρου ή Βιταμίνης Β.

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΑΔΕΝΑ

Ο θυρεοειδής – ένας αδένας σε σχήμα πεταλούδας στο λαιμό σας – παράγει τις ορμόνες που ρυθμίζουν το πώς ο οργανισμός μας καίει «καύσιμα» για να παράγει ενέργεια. Μπορεί να υπερλειτουργεί ή να υπολειτουργεί, αλλά και στις δύο περιπτώσεις προκαλεί υπνηλία.

Τι πρέπει να κάνετε: ειδικές εξετάσεις μπορούν να σας δείξουν αν θα πρέπει να λάβετε φαρμακευτική αγωγή, είτε μιμητικό της θυρεοειδούς ορμόνης ώστε να ενεργοποιήσετε τον θυρεοειδή που υπολειτουργεί, ή αντιθυρεοειδικά φάρμακα ώστε να καλμάρετε έναν θυρεοειδή που υπερλειτουργεί.

ΚΑΡΔΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ

 «Θεωρούμε ότι πρόκειται για ανδρικό πρόβλημα αλλά αυτό είναι μύθος», υποστηρίζουν πολλοί γιατροί. Στην πραγματικότητα, οι καρδιακές παθήσεις είναι μία σοβαρή απειλή και για τις γυναίκες – πιο σοβαρή και από τον καρκίνο, ακόμα και από τον καρκίνο του μαστού – παρά το γεγονός ότι οι περισσότερες γυναίκες ανησυχούν κυρίως για τον καρκίνο.

Όταν η καρδιά μας δεν αντλεί φυσιολογικά δε διοχετεύεται αρκετό αίμα στο σώμα μας με αποτέλεσμα να αισθανόμαστε κόπωση. Όπως υποστηρίζουν πολλοί γιατροί η κούραση είναι ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα για το οποίο παραπονιούνται οι γυναίκες με καρδιακές παθήσεις.

Τι πρέπει να κάνετε: εάν βρίσκεστε σε ομάδα υψηλού κινδύνου, αν δηλαδή έχετε παχυσαρκία, υψηλή πίεση ή οικογενειακό ιστορικό καρδιακής πάθησης, πρέπει να ελέγξετε την καρδιά σας. Η μέτρηση της πίεσης και απλά τεστ όπως το ηλεκτροκαρδιογράφημα μπορούν να υποδείξουν αν υπάρχει λόγος ανησυχίας.

ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ D

Τις τελευταίες δεκαετίας υπάρχει μία «επιδημία» ανεπάρκειας Βιταμίνης D λόγω της προφύλαξής μας από τον ήλιο. Άλλοι λόγοι περιλαμβάνουν τη δυσανεξία στο γάλα που οδηγεί σε συγκεκριμένες διατροφικές συνήθειες και το σκουρότερο δέρμα (η μελανίνη μειώνει την ικανότητα του δέρματος να παράγει Βιταμίνη D). Επίσης κάποιοι άνθρωποι λόγω πεπτικών διαταραχών έχουν μειωμένη ικανότητα πρόσληψης Βιαταμίνης D από την τροφή. Όποιος και να είναι ο λόγος, με βάση τελευταίες έρευνες η ανεπάρκεια της Βιταμίνης αυτής συνδέεται με την ανάπτυξη συνδρόμου χρόνιας κόπωσης.

Τι πρέπει να κάνετε: Μία εξέταση αίματος θα δείξει αν τα επίπεδα της βιταμίνης αυτής στον οργανισμό σας είναι ικανοποιητικά. Αν όχι είναι συνήθως εύκολη η εξισορρόπησή τους είτε με κάποιες διατροφικές αλλαγές ή μέσω λήψης κάποιων συμπληρωμάτων διατροφής.

ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ

Ο σύζυγός σας αστειεύεται ότι όταν κοιμάστε ακούγεστε σας ηλεκτρικό πριόνι, αλλά το ροχαλητό δεν είναι αστεία υπόθεση. Μπορεί να είναι ένα σημάδι υπνικής άπνοιας, μία κατάσταση που διακόπτει την αναπνοή ξανά και ξανά κατά τη διάρκεια της νύχτας. Κάθε φορά που η αναπνοή σας σταματάει ο εγκέφαλός σας «ξυπνάει» έτσι ώστε να αναπνεύσετε. Με αυτό τον τρόπο ο ύπνος σας δεν είναι επαρκής οπότε αισθάνεστε κούραση.

Τι πρέπει να κάνετε:  η παχυσαρκία πολλές φορές επιδεινώνει το πρόβλημα, άρα συνήθως η πρώτη συμβουλή είναι το χάσιμο βάρους. Επίσης υπάρχουν ειδικές συσκευές που αντιμετωπίζουν το πρόβλημα με την συνεχόμενη παροχή αέρα. Μιλήστε με το γιατρό σας για το πρόβλημά σας.

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ

Η κατάθλιψη και η κούραση είναι κοινές στις γυναίκες και οι δύο αυτές καταστάσεις φαίνεται να πυροδοτούν η μία την άλλη. Το στρες και η ανησυχία μπορούν να σας κρατήσουν ξύπνια το βράδυ με αποτέλεσμα το πρωί να αισθάνεστε ακόμα χειρότερα.

Τι πρέπει να κάνετε:  Μιλήστε στον γιατρό σας για το πώς αισθάνεστε. Θα θέλει να ξέρει πότε ξεκίνησαν τα συμπτώματά σας και πόσο έντονα είναι. Μαζί μπορείτε να καθορίσετε τον καταλληλότερο τρόπο θεραπείας που μπορεί να περιλαμβάνει αντικαταθλιπτική αγωγή ή ψυχοθεραπεία ή και τα δύο.

Διαβάστε επίσης

• Πόνος στους μύες, αίσθημα κόπωσης, πονοκέφαλος, αφηρημάδα, διαταραχές του ύπνου, μπορεί να οφείλονται σε μια ρευματική πάθηση την ινομυαλγία.
• Σιδηροπενική αναιμία: τι είναι, που οφείλεται, τι προκαλεί, ποιοι κινδυνεύουν, πώς γίνεται η διάγνωση.
• Κούραση, υπνηλία, κατάθλιψη και δυσκοιλιότητα, μπορεί να οφείλεται σε θυρεοειδίτιδα Hashimoto;
• Πόσο σημαντική για τον οργανισμό μας είναι η βιταμίνη D; Τι μπορεί να προκαλέσει η έλλειψή της; Σε ποιες τροφές την βρίσκουμε;
• Δεν μπορείτε να πάρετε τα πόδια σας, νιώθετε κούραση; Τι πρέπει να κάνετε; Ποια η σωστή διατροφή και πότε πρέπει να πάτε στον γιατρό;

Κλεοπάτρα Ζουμπουρλή

Πρώτη δημοσίευση: Ιούνιος 2012 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Κλεοπάτρα Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 22 Μαΐου 2026

Άγχος εξετάσεων στους μαθητές: 10 συμβουλές για διατροφή, ύπνο και ψυχραιμία

επιμέλεια Μαρίας Χιόνη εκπαιδευτικός, μεταπτυχιακή Ιατρικής Σχολής Αθηνών, medlabnews.gr  iatrikanea

Την περίοδο των εξετάσεων, οι μαθητές επιβαρύνονται πνευματικά, ψυχικά και σωματικά. Το άγχος μπορεί να επηρεάσει τη συγκέντρωση, τον ύπνο, τη διάθεση, το στομάχι και την καθημερινή λειτουργικότητα. Το άρθρο δίνει έναν πρακτικό δεκάλογο για μαθητές και γονείς: σταθερά γεύματα, σωστό πρωινό, επαρκές νερό, περιορισμό καφεΐνης, ύπνο, περπάτημα και συχνά διαλείμματα στο διάβασμα. Παράλληλα εξηγεί ποια συμπτώματα δείχνουν ότι το άγχος μπορεί να είναι παθολογικό και χρειάζεται παιδίατρο. 

 Όταν φτάνει η περίοδος των εξετάσεων αρχίζουν να αγχώνονται όλα τα παιδιά, είτε είναι καλοί μαθητές είτε όχι. Έχουν πολύ διάβασμα, σκέφτονται αν θα καταφέρουν να πετύχουν και όλο αυτό τα πανικοβάλει. Ο παιδίατρος Σπύρος Μαζάνης μας δίνει τον δεκάλογο αντιμετώπισης του άγχους των εξετάσεων!

Την περίοδο των εξετάσεων οι μαθητές κάθε ηλικίας επιβαρύνονται πνευματικά, ψυχικά και σωματικά. Η αυξημένη προσπάθεια που καταβάλουν απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή στη διατροφή τους, κατάλληλο χειρισμό του άγχους και ποιοτικές συνθήκες διαβίωσης.

Έστω και για την τελευταία στιγμή ακόμα και για τους μαθητές που δεν προσέχουν την διατροφή τους κατά την διάρκεια του χρόνου, θα δώσουμε κάποιες συμβουλές για να βοηθηθούν οι δύσκολοι περίοδοι των εξετάσεων.

10λογος αντιμετώπισης του άγχους των εξετάσεων...

1. Ο εγκέφαλός τους θα λειτουργήσει σωστά και αποδοτικά, αν η γλυκόζη δηλαδή το ζάχαρο στο αίμα διατηρείται σε σταθερά επίπεδα.

2. Για να επιτευχθεί αυτό θα πρέπει να τρώει 5 γεύματα ημερησίως. Δηλαδή 3 βασικά (πρωινό, μεσημεριανό, βραδινό) και 2 σνακ (δεκατιανό, απογευματινό). Το κάθε γεύμα θα πρέπει να απέχει από το άλλο τουλάχιστον 3 ώρες.

3. Να τρώει το πρωί σαν βασιλιάς, το μεσημέρι σαν πρίγκιπας και το βράδυ σαν ζητιάνος. Δηλαδή το βράδυ ελαφρύ φαγητό και τουλάχιστον 2 ώρες πριν τον βραδινό ύπνο για να μην έχει διαταραχές κατά την διάρκεια του ύπνου.

4. Λίγη μαύρη σοκολάτα. Μία ή δύο φορές την ημέρα ενισχύει την μνήμη και επειδή περιέχει ουσίες που διεγείρουν την ευφορία συμβάλλει στην μείωση του άγχους.

5. Τα φρούτα να συνοδεύονται πάντοτε με λίγους ξηρούς καρπούς.

6. Να πίνει 2 λίτρα νερό την ημέρα. Βοηθάει στην παραγωγή ενέργειας.

7. Όχι στους καφέδες και το τσάι. Η καφεΐνη που περιέχουν προκαλεί πολύ διούρηση και έτσι το παιδί αφυδατώνεται. Επιπλέον η καφεΐνη δημιουργεί αϋπνίες, διέγερση και εκνευρισμό.

8. Να κοιμάται 6 έως 7 ώρες το 24ωρο.

9. Να περπατάει μία ώρα την ημέρα.

10. Κάθε 1 ώρα διαβάσματος να ξεκουράζεται 10 λεπτά.

Αν ο μαθητής έχει παθολογικό άγχος το καταλαβαίνουμε διότι μπορεί να έχει: ταχυκαρδίες, ταχυπαλμίες, εφιδρώσεις, κοκκίνισμα προσώπου, συχνοουρία, διάρροια ή δυσκοιλιότητα, καούρες, φουσκώματα, πόνο στο στομάχι, λιποθυμικές τάσεις, αϋπνία, σπασμωδικό βήχα, τικ όπως ανοιγόκλεισμα των ματιών. Αν συμβαίνει κάποιο από αυτά δεν δίνουμε φάρμακα, αλλά απευθυνόμαστε στον παιδίατρό του.

Διαβάστε επίσης

• Διάβασμα, εξετάσεις και διατροφή. Τα κεράσια απαραίτητα στους μαθητές για τις εξετάσεις.
• Τι πρέπει να τρώτε σε περίοδο εξετάσεων; Η σωστή διατροφή στο διάβασμα είναι σημαντική

Πρώτη δημοσίευση: Μάιος 2012 — MEDLABNEWS.GR | Επιμέλεια: Μαρία Χιόνη, εκπαιδευτικός, μεταπτυχιακή Ιατρικής Σχολής Αθηνών

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 22 Μαΐου 2026

Χυμός κερασιού: βοηθά σε αϋπνία και μυϊκή αποκατάσταση μετά την άσκηση;

της Kλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr iatrikanea

Ο χυμός κερασιού έχει μελετηθεί για πιθανή συμβολή στον ύπνο και στη μυϊκή αποκατάσταση μετά από έντονη άσκηση, κυρίως λόγω της φυσικής περιεκτικότητας των κερασιών σε μελατονίνη και ανθοκυανίνες. Το άρθρο παρουσιάζει πώς ο χυμός κερασιού χωρίς πρόσθετη ζάχαρη έχει συνδεθεί σε μελέτες με μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου, ενώ τα αντιοξειδωτικά των κερασιών εξετάζονται για τη μείωση μυϊκής καταπόνησης μετά την προπόνηση.  

Η καταπολέμηση της αϋπνίας αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στην σύγχρονη κοινωνία, καθώς ένας στους τέσσερις ενήλικες πάσχουν από αυτήν και ένας στους πέντε δεν κατορθώνει να μείνει αποκοιμισμένος επί περισσότερες από 5 ώρες κάθε βράδυ.

Μπανάνα: κάλιο, μαγνήσιο, θερμίδες και πότε βοηθά σε κόπωση, έντερο και κράμπες

Κλεοπάτρα Ζουμπουρλή
MSc

της Κλεοπάτρας Ζουμποuρλή, μοριακής βιολόγου, medlabnews.gr iatrikanea

Η μπανάνα είναι ένα από τα πιο αγαπημένα φρούτα, αλλά συχνά παρεξηγείται από όσους προσέχουν το βάρος τους. Στην πραγματικότητα, προσφέρει ενέργεια, φυτικές ίνες, κάλιο, μαγνήσιο, βιταμίνες του συμπλέγματος Β και βιταμίνη C, ενώ μπορεί να βοηθήσει στον κορεσμό, στη σωματική και πνευματική κόπωση, στις μυϊκές κράμπες και στη λειτουργία του εντέρου. Το άρθρο εξηγεί τη διατροφική αξία της μπανάνας, τα βασικά οφέλη της, πότε είναι χρήσιμη πριν τον ύπνο και πώς συγκρίνεται με το μήλο. 

Η μπανάνα είναι ένα από τα πιο ενοχοποιημένα φρούτα, παρεξηγημένα και παραμελημένα από τα άτομα που βρίσκονται σε δίαιτα ή που προσέχουν το βάρος τους.

Ο λόγος είναι η λανθασμένη εντύπωση πως η μπανάνα παχαίνει λόγω των υποτιθέμενων πολλών της θερμίδων. Είναι το πιο αγαπημένο φρούτο των παιδιών. Η γλυκιά της γεύση και η μαλακή υφή σε συνδυασμό με το διασκεδαστικό άνοιγμά της το καθιστούν ως του φρούτο που επιλέγουν πάντα τα παιδιά ως σνακ. 

Το όνομα μπανάνα προέρχεται από το αραβικό banan που σημαίνει δάχτυλο. Η μπανάνα παράγεται σε τροπικό κλίμα και συνεχίζει να ωριμάζει και να παίρνει το χαρακτηριστικό κίτρινο χρώμα, ακόμη και αφού έχει περισυλλεχτεί.

Η μπανάνα είναι από τα πιο ωφέλημα φρούτα γιατί παρέχει στον οργανισμό την απαραίτητη ενέργεια και είναι πλούσια σε πολλά θρεπτικά συστατικά. Έχει πολλές φυτικές ίνες και προμηθεύει τον οργανισμό με τις βιταμίνες Α, Β, C, Ε καθώς και με εξίσου απαραίτητα ιχνοστοιχεία  όπως το κάλιο (καλύπτει το 25% των ημερησίων αναγκών του σώματος μας σε κάλιο), τον σίδηρο , το ασβέστιο, το σελήνιο, τον ψευδάργυρο, το μαγνήσιο.

Η περιεκτικότητα της μπανάνας σε θερμίδες είναι μικρή (88 θερμίδες σε μία μπανάνα μεσαίου μεγέθους). Ωστόσο, περισσότερη σημασία έχει η θρεπτική αξία της μπανάνας από τις θερμίδες. Οι θερμίδες αυτές δεν είναι άδειες από θρεπτικές ικανότητες, όπως η ζάχαρη και τα αναψυκτικά. Αντίθετα, είναι γεμάτες θρεπτικά συστατικά και ενώ ικανοποιούν την όρεξη, παράλληλα οικοδομούν και την υγεία.

    Είναι πλούσια σε κάλιο το οποίο παίζει σημαντικό ρόλο στη πρωτεϊνοσύνθεση, στη διατήρηση και στην ανάπτυξη της μυϊκής μάζας. Επίσης συμβάλλει στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και βοηθά στην απομάκρυνση της περίσσειας νατρίου με αποτέλεσμα να μειώνει τις κατακρατήσεις υγρών. Έρευνες απέδειξαν ότι το κάλιο που περιέχει η μπανάνα μπορεί να βοηθήσει στη μάθηση , καθιστώντας τους μαθητές πιο προσεκτικούς.

    Αποτελεί σημαντική πηγή μαγνησίου με αποτέλεσμα η κατανάλωση της να ελαττώνει τη σωματική και πνευματική κόπωση και βοηθά στην αντιμετώπιση των κραμπών. Εξαιτίας του γεγονότος ότι είναι πλούσια σε υδατάνθρακες, δίνει άμεση ενέργεια στον οργανισμό και για το λόγο αυτό αποτελεί το αγαπημένο φρούτο των αθλητών.

    Η βιταμίνη C που περιέχεται στη μπανάνα ενισχύει την αντιοξειδωτική άμυνα του οργανισμού προστατεύοντας τα κύτταρα από την καταστροφική επίδραση των ελεύθερων ριζών, ενισχύει την απορρόφηση του σιδήρου και είναι απαραίτητη για την σύνθεση του συνδετικού ιστού.

    Η μπανάνα μπορεί μεταξύ άλλων να βοηθήσει στην αποκατάσταση της εντερικής λειτουργίας , ξεπερνώντας το πρόβλημα της δυσκοιλιότητας, αφού είναι πλούσια σε φυτικές ίνες.

    Συμβάλλει στην βελτίωση της διάθεσης και αυτό γιατί περιέχει τρυπτοφάνη, ένα αμινοξύ που μετατρέπεται στον οργανισμό σε σεροτονίνη, έναν από τους σημαντικότερους ρυθμιστές της διάθεσης στον εγκέφαλο. Σχετικές έρευνες έχουν δείξει ότι όσο υψηλότερα είναι τα επίπεδα της σεροτονίνης, τόσο καλύτερη είναι η διάθεση μας. 

Οι βιταμίνες B, που τόσο λείπουν από τις σημερινές επεξεργασμένες τροφές μας, υπάρχουν στις μπανάνες. Αυτές είναι οι βιταμίνες που χρειάζονται για την υγεία του πεπτικού συστήματος και των νεύρων. Η πυριδοξίνη, η B6, βρίσκεται σε ποσότητα ίση με εκείνη που περιέχεται στο συκώτι του μοσχαριού. Επίσης το παντοθενικό οξύ περιέχεται σε ποσότητα ίση με εκείνη των λαχανικών και φρούτων. Άλλες βιταμίνες της οικογένειας B που βρίσκονται στη μπανάνα, είναι η Θειαμίνη, η Νιασίνη και το Φολικό Οξύ.    

Τέλος , θα πρέπει να προσθέσουμε ότι οι μπανάνες δεν περιέχουν νάτριο, λίπος και χοληστερόλη.

 Οι μπανάνες και τα οφέλη τους

    Άγχος: Όταν αγχωνόμαστε μειώνονται τα επίπεδα του Καλλίου μας και έτσι τρώγοντας μια μπανάνα λαμβάνουμε το κάλλιο το οποίο μας παρέχει η μπανάνα βοηθώντας την ομαλοποίηση του καρδιακού παλμού μας και στέλνοντας οξυγόνο στον εγκέφαλο.

    Αναιμία:  Η μπανάνα περιέχει πολύ σίδηρο και αυξάνει την παραγωγή της αιμοσφαιρίνης στο αίμα και έτσι βοηθά σε περιπτώσεις αναιμίας. 

    Προεμμηνορροϊκό Σύνδρομο: Η βιταμίνη B6 που περιέχει επηρεάζει θετικά τη διάθεση.

    Καρκίνος του νεφρού: Τρώγοντας μπανάνες βοηθά στην πρόληψη του καρκίνου των νεφρών.

    Μυϊκή μάζα: Η μπανάνα είναι πλούσια σε πρωτεΐνες, υδατάνθρακες και ιχνοστοιχεία. Αυτό την καθιστά σημαντική για την ομαλή ανάπτυξη του μυϊκού συστήματος. 

    Μυϊκή ανάπτυξη: Η μπανάνα είναι πλούσια σε πρωτεΐνες, υδατάνθρακες και ιχνοστοιχεία. Αυτό την καθιστά σημαντική για την ομαλή ανάπτυξη του μυϊκού συστήματος. 

    Προστασία από μυϊκές κράμπες. Οι μπανάνες περιέχουν μαγνήσιο. 

    Γερά οστά: Αυξάνει την απορρόφηση του ασβεστίου δίνοντας μας δυνατότερα οστά.

    Ενέργεια: Οι μπανάνες περιέχουν τρία φυσικά σάκχαρα  την σακχαρόζη, τη φρουκτόζη και την γλυκόζη σε συνδυασμό με ίνες. Μια μπανάνα δίνει μια άμεση, διαρκή και ουσιαστική ώθηση ενέργειας.  Δύο μπανάνες παρέχουν αρκετή ενέργεια για μια επίπονη 90λεπτη προπόνηση γι’ αυτό και οι κορυφαίοι αθλητές καταναλώνουν πολλές μπανάνες.            

    Δυσκοιλιότητα: Λόγω της υψηλής περιεκτικότητας σε φυτικές ίνες η μπανάνα βελτιώνει τη λειτουργία του εντέρου και το γαστρεντερικό σύστημα.

    Ελάττωση αρτηριακή πίεσης, Η περιεκτικότητά της σε κάλιο και αντιοξειδωτικά μειώνει αισθητά τα υψηλά επίπεδα αρτηριακής πίεσης.

    Βοηθά στην συγκέντρωση και στην μνήμη:  Έρευνα έδειξε ότι οι μαθητές που καταναλώνουν μπανάνες ήταν πιο προσεκτικοί στην τάξη και μαθαίνουν περισσότερα.

    Βοηθούν στις καούρες στο στομάχι. Οι μπανάνες δρουν ως αντιόξινα για το στομάχι και προσφέρουν άμεση ανακούφιση. Εξουδετερώνουν, επίσης, την υπερβολική οξύτητα και μειώνουν τον ερεθισμό με την επικάλυψη των βλεννογόνου του στομαχιού.

    Κατάθλιψη: Οι μπανάνες βοηθούν στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης λόγο των υψηλών επιπέδων τρυπτοφάνης που μετατρέπεται σε σεροτονίνη. Οι ουσίες αυτές βοηθούν στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης και των συμπτωμάτων κρίσεων πανικού, καθώς βελτιώνουν τη διάθεση.

    Πανικός: Για την αποφυγή του πανικού που προκαλεί έντονη επιθυμία για τροφές, πρέπει να ελέγχουμε τα επίπεδα του σακχάρου στο αίμα μας, απολαμβάνοντας πλούσια σε υδατάνθρακες τρόφιμα, όπως, οι μπανάνες κάθε δύο ώρες για να κρατηθούν τα επίπεδα σταθερά αποφεύγοντας έτσι τις σοκολάτες. 

    Πλούσιες σε αντιοξειδωτικά

    Τσιμπήματα και δαγκώματα από έντομα: Δρα ως αντιισταμινικό σε τσιμπήματα εντόμων όταν τρίβεται η προσβεβλημένη περιοχή με το εσωτερικό της φλούδας της μπανάνας. Έτσι μειώνεται το πρήξιμο και ο ερεθισμός.  

    Κάπνισμα: Οι μπανάνες μπορούν, επίσης, να βοηθήσουν τους ανθρώπους που προσπαθούν να σταματήσουν το κάπνισμα. Οι B6 και B12, το κάλιο και το μαγνήσιο που περιέχουν, βοηθούν τον οργανισμό να ανακάμψει από τις επιπτώσεις της στέρησης της νικοτίνης.

    Κονδυλώματα: Οι εναλλακτικοί ορκίζονται ότι όταν τοποθετηθεί η μπανάνα από την εξωτερική πλευρά στο σημείο των κονδυλωμάτων ως επίθεμα για πολλές ώρες θα εξαφανίσει τα κονδυλώματα.

Μια μπανάνα 100 γραμμαρίων περιέχει: 

Θερμίδες 85, 
Πρωτεΐνες 1,1γρ., 
Υδατάνθρακες 22,2 γρ., 
Χοληστερίνη 0, 
Λιπαρά 0,2 γρ.

Βιταμίνες: 
A 190 Δ.Μ., 
β1 0,05mg, 
Β2 0,06mg, 
Β3 0,7mg, 
Β6 0,5mg, 
Φολικό οξύ 10,9μικρομίλ, 
C 10mg, 
D 0,
E 0,4Δ.Μ.

Βασικά μέταλλα: 

Ασβέστιο 8 mg, 
Φώσφορος 26 mg, 
Σίδηρος 0,7 mg, 
Νάτριο 1 mg, 
Μαγνήσιο 33 mg, 
Κάλιο 370 mg.

Μπανάνα ή μήλο; 

Η μπανάνα είναι ένα από τα πιο αγαπημένα φρούτα, αλλά συχνά παρεξηγείται από όσους προσέχουν το βάρος τους. Στην πραγματικότητα, προσφέρει ενέργεια, φυτικές ίνες, κάλιο, μαγνήσιο, βιταμίνες του συμπλέγματος Β και βιταμίνη C, ενώ μπορεί να βοηθήσει στον κορεσμό, στη σωματική και πνευματική κόπωση, στις μυϊκές κράμπες και στη λειτουργία του εντέρου. Το άρθρο εξηγεί τη διατροφική αξία της μπανάνας, τα βασικά οφέλη της, πότε είναι χρήσιμη πριν τον ύπνο και πώς συγκρίνεται με το μήλο. Η μπανάνα είναι προτιμότερη έπειτα από σωματική δραστηριότητα, ή όταν επιθυμούμε κάτι γλυκό. Ενδείκνυται σε αθλητές, σκληρά εργαζόμενους, υπερτασικούς με αυξημένες ανάγκες σε κάλιο. Το μήλο βοηθά σε δίαιτα αδυνατίσματος και είναι καλή επιλογή για διαβητικά, καρδιοπαθή ή αλλεργικά άτομα. Η καθημερινή κατανάλωση 1-2 μήλων με τη φλούδα μειώνει τον κίνδυνο στεφανιαίας νόσου. Δυστυχώς, εξαιτίας της χρήσης φυτοφαρμάκων πρέπει να τα ξεφλουδίζουμε ή να επιλέγουμε βιολογικά μικρού μεγέθους και να τα πλένουμε καλά.

Τι προσφέρει μια μπανάνα πριν τον ύπνο;

Οι μπανάνες είναι πηγή πολλών βιταμινών, μετάλλων και ινών. Μπορεί να είναι ένα υγιεινό σνακ για το βράδυ που συγκρατεί την λαχτάρα σας για γλυκό, και μπορεί να ενισχύσει τους μύες σας με ηλεκτρολύτες που μειώνουν την εμφάνιση μυϊκών κραμπών τη νύχτα.

Οι μπανάνες ακόμα να σας βοηθήσουν να κοιμηθείτε καλύτερα, αφού είναι πηγή τρυπτοφάνης, τον πρόδρομο της μελατονίνης. Οι περισσότεροι που υποφέρουν από καούρες και στομαχικό έλκος μπορούν να φάνε μπανάνες χωρίς να αυξήσουν την ενόχληση που προκαλούν τα οξέα στο στομάχι, παρ’ όλο που ένα μικρό ποσοστό ανθρώπων βιώνει τα αντίθετα αποτελέσματα

Αν είστε επιρρεπής σε μυϊκές κράμπες την νύχτα, η κατανάλωση μπανάνας μειώνει τις πιθανότητες να έχετε κάποιο επεισόδιο κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Οι μυϊκές κράμπες μπορεί να προέρχονται από διάφορες αιτίες, και μία από αυτές είναι η διαταραχή ηλεκτρολυτών. Οι μπανάνες περιέχουν δύο ηλεκτρολύτες, το κάλιο και το μαγνήσιο. Η κατανάλωση τους το βράδυ, μπορεί να προμηθεύσει τον οργανισμό σας με τους απαραίτητους ηλεκτρολύτες και να μειώσει τον κίνδυνο να πάθετε κάποια κράμπα.

Kαι κάτι χρηστικό εκτός διατροφής.

   Γρήγορο γυάλισμα παπουτσιών: Τρίβοντας με την από μέσα μεριά της φλούδας της μπανάνας τα δερμάτινα μας παπούτσια η κάτι άλλο δερμάτινο, και ακολούθως το σκουπίζουμε με ένα στεγνό πανί. 

Διαβάστε επίσης

• Αβοκάντο, για την χοληστερίνη, την πίεση, την καρδιά, τα μάτια, την γήρανση, κατά του καρκίνου και δεν παχαίνει.
• Πορτοκάλια για τις ιώσεις, αλλά και για τον καρκίνο, την καρδιά, τις πέτρες, την αντιγήρανση.
• Εγκεφαλικό, ημικρανία, οστεοπόρωση, κράμπες, stress έχουν ανάγκη από μαγνήσιο.

Πρώτη δημοσίευση: Μάρτιος 2015 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Κλεοπάτρα Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, MSc

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 11 Μαΐου 2026