Προσοχή. Νέοι κανόνες, λιγότερη δικαιοσύνη: Οι δανειολήπτες χωρίς άμυνα απέναντι στους πλειστηριασμούς

του Αλέξανδρου Γιατζίδη, Γενικού Γραμματέα Ινστιτούτου Ενημέρωσης και Επικοινωνίας της Υγείας, ΙΕΚΕΤΥ, medlabnews.gr iatrikanea 

Οι αλλαγές που προωθούνται στο νομοθετικό πλαίσιο των πλειστηριασμών μετατρέπουν ένα ήδη άνισο σύστημα σε πραγματικό λαβύρινθο χωρίς διέξοδο για τους δανειολήπτες. Την ώρα που οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers) και τα funds εντείνουν τους πλειστηριασμούς με ρυθμούς «βιομηχανικής παραγωγής», το Κράτος αφαιρεί τα τελευταία μέσα άμυνας από όσους βρίσκονται στο στόχαστρό τους.

Το πλέγμα του «Ηρακλή» πίσω από τους μαζικούς πλειστηριασμούς

Το πρόγραμμα «Ηρακλής», που θεσπίστηκε για να απαλλάξει τις τράπεζες από τα κόκκινα δάνεια, έχει εξελιχθεί σε ένα τριγωνικό σύστημα μεταξύ τραπεζών, servicers και ξένων funds. Οι τράπεζες μεταβίβασαν περίπου 70 δισ. ευρώ μη εξυπηρετούμενα δάνεια σε εταιρείες ειδικού σκοπού (SPVs), λαμβάνοντας σε αντάλλαγμα τιτλοποιημένα ομόλογα, τα μισά εκ των οποίων είναι κρατικά εγγυημένα.

Αυτό σημαίνει ότι, αν οι εισπράξεις από ρυθμίσεις και πλειστηριασμούς δεν φτάνουν για να πληρωθούν οι επενδυτές, οι κρατικές εγγυήσεις ενεργοποιούνται και το Δημόσιο πληρώνει τη διαφορά. Με άλλα λόγια, οι πολίτες πληρώνουν — είτε μέσω φόρων είτε χάνοντας τα σπίτια τους.

Ο φόβος της «κατάπτωσης» των εγγυήσεων

Σήμερα, η απόδοση των servicers υπολείπεται κατά 20% από τα προβλεπόμενα. Αυτό δημιουργεί τον κίνδυνο να «σπάσει» η εγγύηση των 18 δισ. ευρώ που στηρίζει το σύστημα. Για να αποφευχθεί, οι servicers πιέζουν για περισσότερους και γρηγορότερους πλειστηριασμούς, ενώ οι ρυθμίσεις δανείων γίνονται με το σταγονόμετρο — γιατί αποδίδουν λιγότερα και πιο αργά.

Η κατάσταση αυτή δημιουργεί ένα ισχυρό αντικίνητρο για διαπραγμάτευση και κίνητρο για εκποίηση. Το αποτέλεσμα; Μαζικοί πλειστηριασμοί, συχνά κάτω και από τις αντικειμενικές αξίες, χωρίς ουσιαστικό διάλογο με τους οφειλέτες.

Οι δανειολήπτες χωρίς νομική προστασία

Το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης με τίτλο «Παρεμβάσεις στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας» επιδεινώνει δραματικά την ήδη δύσκολη θέση των δανειοληπτών:

Άμεση αποβολή από το ακίνητο μετά τον πλειστηριασμό (άρθρο 943 ΚΠολΔ), χωρίς αναστολές και χωρίς πρόβλεψη στέγασης.

Κατάργηση τοπικής αρμοδιότητας (άρθρο 1001 ΚΠολΔ): οι πλειστηριασμοί όλων των περιοχών μπορούν να διεξάγονται στην Αθήνα — αυξάνοντας το κόστος και μειώνοντας την πρόσβαση των πολιτών στην υπεράσπιση.

Δραστική μείωση χρόνου δικαστικής προστασίας: από 1.492 ημέρες σε μόλις 350 για ανακοπές, και τελεσίδικη απόφαση σε 600 ημέρες.

Αυτόματη αρχειοθέτηση ανακοπών αν δεν επαναπροσδιοριστούν εγκαίρως — χάνονται οριστικά τα δικαιώματα άμυνας.

Στην πράξη, οι αλλαγές αυτές ευνοούν τις εταιρείες διαχείρισης, που αποκτούν ταχύτητα και ευκολία στις διαδικασίες, και αποδυναμώνουν εντελώς τον πολίτη που δεν έχει ούτε χρόνο ούτε πόρους να αμυνθεί.

Οι «στρατηγικοί κακοπληρωτές» ως άλλοθι

Για να δικαιολογηθεί η πίεση των πλειστηριασμών, καλλιεργείται το αφήγημα των «στρατηγικών κακοπληρωτών» — ότι δηλαδή οι περισσότεροι δανειολήπτες έχουν αδήλωτα εισοδήματα και απλώς αρνούνται να πληρώσουν. Στην πραγματικότητα, όμως, η πλειονότητα των οφειλετών βρέθηκε σε αδυναμία πληρωμής μετά από πολλαπλές κρίσεις (οικονομική, ενεργειακή, πληθωριστική), ενώ οι τράπεζες ανακεφαλαιοποιήθηκαν με δισεκατομμύρια δημόσιου χρήματος και συνεχίζουν να απολαμβάνουν εγγυήσεις και φορολογικά προνόμια.

Από τη διάσωση των τραπεζών στην απώλεια των σπιτιών

Το σχήμα του «Ηρακλή» δημιούργησε ένα οικοσύστημα πλειστηριασμών που λειτουργεί περισσότερο για την προστασία των τραπεζικών ισολογισμών και των ξένων funds, παρά για τη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους. Η διαχείριση έχει περάσει σε εταιρείες που λειτουργούν με ελάχιστη εποπτεία, συχνά με άγνωστους τελικούς μετόχους, και με τεράστια περιθώρια κέρδους από τα ακίνητα που εκποιούνται.

Οι τράπεζες, απαλλαγμένες από τα κόκκινα δάνεια, ανακτούν κερδοφορία και μοιράζουν μερίσματα, ενώ οι servicers επιβραβεύονται με ποσοστά επί των εισπράξεων. Το κόστος — οικονομικό και κοινωνικό — μεταφέρεται ολόκληρο στους πολίτες.

Ορατός κίνδυνος κοινωνικής αποσταθεροποίησης

Η απώλεια πρώτης κατοικίας, ειδικά σε μικρές κοινωνίες της επαρχίας, δεν είναι μόνο οικονομική τραγωδία· είναι παράγοντας κοινωνικής αποσάθρωσης. Οι νέες ρυθμίσεις κόβουν κάθε ρεαλιστικό δρόμο συνεννόησης, ενώ η επιτάχυνση των διαδικασιών καθιστά ανεφάρμοστη κάθε ουσιαστική υπεράσπιση.

Ο δανειολήπτης βρίσκεται εγκλωβισμένος ανάμεσα σε:

• εταιρείες με κρατική κάλυψη (μέσω του «Ηρακλή»),
• ένα σύστημα δικαιοσύνης που αποδυναμώνει τα δικαιώματά του,
• και ένα οικονομικό περιβάλλον που του στερεί την επανένταξη.

Χρειάζεται νέα ισορροπία – όχι ταχύτητα χωρίς δικαιοσύνη

Το ζητούμενο δεν είναι να σταματήσουν οι εισπράξεις ή να μείνουν τα δάνεια «αιώνια ανοιχτά». Το ζητούμενο είναι να επανέλθει η ισορροπία ανάμεσα στα δικαιώματα των δανειστών και την προστασία των πολιτών. Χωρίς αυτήν, οι πλειστηριασμοί μετατρέπονται σε εργαλείο μαζικής μεταβίβασης περιουσίας και κοινωνικού αποκλεισμού.

Συμπέρασμα:

Οι νέες νομοθετικές παρεμβάσεις δεν επιταχύνουν τη δικαιοσύνη· επιταχύνουν την αδικία. Και σε ένα περιβάλλον όπου το κράτος έχει εγγυηθεί τις απώλειες των τραπεζών, το τίμημα της «σταθερότητας» πληρώνεται, ξανά, από τους ίδιους τους πολίτες.