Όταν η απελπισία γίνεται σύγκρουση: ο 80χρονος της Θέρμης και η σιωπηλή κοινωνική τραγωδία των πλειστηριασμών

Έρευνα ανάλυση του Αλέξανδρου Γιατζίδη, γενικού διευθυντή του ΙΕΚΕΤΥ για το medlabnews.gr

Τα ξημερώματα της Δευτέρας, στην πλατεία Παραμάνας στη Θέρμη Θεσσαλονίκης, ένας 80χρονος άνδρας έκανε όπισθεν με το αυτοκίνητό του και έπεσε πάνω στην τζαμαρία υποκαταστήματος τράπεζας. Οι υλικές ζημιές αποκαταστάσιμες· το σοκ, όχι. Όταν συνελήφθη, φέρεται να είπε στους αστυνομικούς ότι το έκανε επίτηδες, επειδή του είχαν κατασχέσει το σπίτι.

Η αόρατη πίεση πίσω από τα «μεμονωμένα περιστατικά»

Η υπόθεση του 80χρονου δεν είναι απλώς ένα αστυνομικό δελτίο. Είναι το στιγμιότυπο μιας μεγαλύτερης πραγματικότητας. Χιλιάδες άνθρωποι στη χώρα έχουν ήδη χάσει κατοικίες τους τα τελευταία χρόνια, ενώ πολλοί περισσότεροι ζουν σε κατάσταση παρατεταμένης αναμονής και αβεβαιότητας.

Πρόκειται σε μεγάλο βαθμό για ανθρώπους που κάποτε εργάστηκαν, επένδυσαν, δημιούργησαν επιχειρήσεις, στήριξαν οικογένειες και πλήρωσαν φόρους. Η μακρά κρίση που ξεκίνησε το 2010, η ύφεση που ακολούθησε και οι καθυστερήσεις πληρωμών —συχνά και από το ίδιο το Δημόσιο— οδήγησαν πολλούς σε αλυσιδωτή οικονομική κατάρρευση. Για ορισμένους, το τέλος δεν ήταν απλώς οικονομικό αλλά υπαρξιακό.

Ένα σύστημα που λειτουργεί — για ποιους;

Στο επίκεντρο βρίσκεται ένας μηχανισμός που εκτείνεται πολύ πέρα από τις τράπεζες: εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, δικηγόροι, δικαστικοί επιμελητές, συμβολαιογράφοι, τεχνικοί εκτιμητές, γραφεία είσπραξης. Όλοι κινούνται εντός ενός νόμιμου πλαισίου. Όμως για τον πολίτη που βιώνει τη διαδικασία, το αποτέλεσμα μοιάζει με συντονισμένη πίεση χωρίς διέξοδο.

Η γλώσσα της διαδικασίας είναι ψυχρή: «εκτέλεση», «κατακύρωση», «πρόγραμμα πλειστηριασμού». Η εμπειρία όμως είναι ανθρώπινη: απώλεια, φόβος, θυμός, ντροπή.

Η κοινωνική αντίφαση

Η μεγαλύτερη πρόκληση για πολλούς δεν είναι μόνο η απώλεια της περιουσίας αλλά η αίσθηση αδικίας. Οι τράπεζες που διασώθηκαν με δημόσιους πόρους κατά την κρίση, έχουν πλέον επανέλθει σε κερδοφορία και διανέμουν σημαντικά μερίσματα στους μετόχους τους. Το γεγονός αυτό, αν και οικονομικά εξηγήσιμο, βιώνεται από αρκετούς ως ηθική αντίφαση.

Στον αντίποδα βρίσκονται πολίτες που εξακολουθούν να παλεύουν με δάνεια που μεγάλωσαν με τόκους και προσαυξήσεις σε μια περίοδο που τα εισοδήματα συρρικνώθηκαν δραματικά.

Όταν η απελπισία ξεπερνά τα όρια

Το περιστατικό της Θέρμης δεν είναι μεμονωμένο ως προς τη συναισθηματική του φόρτιση. Η διεθνής βιβλιογραφία καταγράφει ότι η απώλεια κατοικίας συγκαταλέγεται στους ισχυρότερους ψυχοκοινωνικούς στρεσογόνους παράγοντες, με συσχέτιση με κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές και αυξημένο κίνδυνο αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών.

Όταν η απελπισία μετατρέπεται σε πράξη, η κοινωνία βλέπει μόνο το αποτέλεσμα — όχι τη διαδρομή.

Το ερώτημα που μένει

Η υπόθεση του 80χρονου δεν είναι απλώς μια σύγκρουση με μια τζαμαρία. Είναι μια σύγκρουση με μια πραγματικότητα που πολλοί βιώνουν σιωπηλά.

Το ερώτημα που τίθεται δεν είναι μόνο νομικό ή οικονομικό. Είναι βαθιά κοινωνικό: πόσο αντέχει μια κοινωνία όταν μεγάλα τμήματά της αισθάνονται ότι δεν έχουν πια τίποτα να χάσουν;

Πηγές – τεκμηρίωση

Τράπεζα της Ελλάδος, Εκθέσεις Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (τελευταίες εκδόσεις).

ΕΛΣΤΑΤ, στοιχεία για εισόδημα και φτώχεια (EU-SILC).

WHO Europe, τεκμηρίωση για κοινωνικούς προσδιοριστές ψυχικής υγείας και επιπτώσεις οικονομικών κρίσεων.

Eurostat, δεδομένα για στεγαστική επιβάρυνση και υπερχρέωση νοικοκυριών.