Νέα δικαστική νίκη για το Δίστομο: η Ιταλία επιτρέπει να συνεχιστεί η μάχη για τις γερμανικές αποζημιώσεις

 επιμέλεια medlabnews.gr 

Νέα, εξαιρετικά σημαντική εξέλιξη καταγράφεται στην πολύχρονη υπόθεση των γερμανικών αποζημιώσεων για τη σφαγή του Διστόμου, καθώς η ιταλική Corte di Cassazione άνοιξε ξανά τον δρόμο για τη συνέχιση της εκτέλεσης της ελληνικής δικαστικής απόφασης σε βάρος γερμανικών περιουσιακών στοιχείων στην Ιταλία. Η απόφαση με αριθμό 8785, ημερομηνίας 8 Απριλίου 2026 και ανάρτησης στις 9 Απριλίου, αφορά ακριβώς το εάν μπορεί να μπλοκαριστεί η αναγκαστική εκτέλεση που έχουν κινήσει Έλληνες πολίτες, στηριζόμενοι στην απόφαση του Πρωτοδικείου Λιβαδειάς και στο επόμενο exequatur από το Εφετείο της Φλωρεντίας. Η απάντηση του ανώτατου ιταλικού δικαστηρίου είναι, στην πράξη, ότι η υπόθεση αυτή δεν σβήνει αυτόματα από το ιταλικό νομοθετικό πλαίσιο του 2022 και ότι η δικαστική προστασία δεν μπορεί να καταλήγει σε μια απλή θεωρητική αναγνώριση δικαιώματος χωρίς δυνατότητα εκτέλεσης.

Η καρδιά της απόφασης βρίσκεται στην ερμηνεία του άρθρου 43 του ιταλικού διατάγματος-νόμου 36/2022, με το οποίο είχε συσταθεί ειδικό ταμείο αποζημίωσης, το λεγόμενο Fondo ristori, για θύματα εγκλημάτων πολέμου και εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας που συνδέονται με τις ναζιστικές θηριωδίες. Η Cassazione έκρινε ότι η διάταξη αυτή πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο συνταγματικά σύμφωνο και ότι δεν μπορεί να επεκτείνεται και σε αλλοδαπούς πιστωτές που δεν έχουν πρόσβαση στο συγκεκριμένο ταμείο, δηλαδή σε πρόσωπα όπως οι δικαιούχοι του Διστόμου, οι οποίοι στηρίζονται σε ξένη απόφαση που έχει καταστεί εκτελεστή στην Ιταλία για εγκλήματα πολέμου που τελέστηκαν εκτός ιταλικού εδάφους.

Με ακόμη πιο απλά λόγια, το ιταλικό ανώτατο δικαστήριο λέει ότι δεν αρκεί ένα κράτος να αναγνωρίζει πως κάποιος υπέστη φρικώδη παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων. Πρέπει να υπάρχει και πραγματικός δρόμος δικαστικής ικανοποίησης. Γι’ αυτό και υπογραμμίζει ότι η συνταγματική εγγύηση της δικαστικής προστασίας δεν εξαντλείται στην έκδοση μιας απόφασης, αλλά περιλαμβάνει και τη φάση της αναγκαστικής εκτέλεσης. Αν η εκτέλεση αποκλειστεί χωρίς ισοδύναμο και αποτελεσματικό εναλλακτικό μέσο, τότε η δικαστική κρίση υποβαθμίζεται σε απλή διακήρυξη χωρίς πρακτικό αντίκρισμα.

Η απόφαση δεν σημαίνει ότι η Γερμανία υποχρεώθηκε σήμερα να καταβάλει άμεσα χρήματα ούτε ότι επιδικάστηκαν νέες αποζημιώσεις. Αυτό που αλλάζει είναι ότι παραμένει ανοικτή η δυνατότητα αναγκαστικής εκτέλεσης στην Ιταλία, αντί να θεωρηθεί πως η υπόθεση έκλεισε οριστικά λόγω του ιταλικού μηχανισμού αποζημίωσης του 2022. Πρόκειται επομένως για ένα πολύ ουσιαστικό δικονομικό και νομικό βήμα, το οποίο ενισχύει τη θέση των συγγενών των θυμάτων του Διστόμου στη μακρά διεκδίκηση δικαίωσης.

Η ιστορική και ηθική βαρύτητα της υπόθεσης είναι τεράστια. Η σφαγή του Διστόμου από τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής αποτελεί ένα από τα πιο σκοτεινά εγκλήματα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ελλάδα. Εδώ και δεκαετίες, οι επιζώντες και οι συγγενείς των θυμάτων προσπαθούν να μετατρέψουν τη δικαστική αναγνώριση της ευθύνης σε πραγματική αποζημίωση. Η νέα ιταλική απόφαση δεν κλείνει την υπόθεση, αλλά επιβεβαιώνει ότι αυτή η προσπάθεια παραμένει νομικά ενεργή και ότι η διεκδίκηση δεν έχει εξουδετερωθεί.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η Cassazione δεν περιορίστηκε σε μια στενή τεχνική ανάγνωση του νόμου. Αντίθετα, έδωσε έμφαση στα θεμελιώδη δικαιώματα, στην αποτελεσματικότητα της δικαστικής προστασίας και στην ανάγκη οι νομοθετικές παρεμβάσεις να μην ακυρώνουν στην πράξη το δικαίωμα του πολίτη να ζητήσει πραγματική ικανοποίηση για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Αυτό ακριβώς είναι που καθιστά την απόφαση τόσο σημαντική, όχι μόνο για το Δίστομο, αλλά και για τη γενικότερη ευρωπαϊκή νομική συζήτηση γύρω από την κρατική ασυλία, τα εγκλήματα πολέμου και το δικαίωμα των θυμάτων σε αποτελεσματική αποκατάσταση.

Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού: πώς μια ανακάλυψη το Πάσχα άλλαξε το έλκος και τη γαστρίτιδα

επιμέλεια medlabnews.gr iatrikanea

Μέχρι πριν από 43 χρόνια, οι γιατροί πίστευαν ότι το έλκος και η χρόνια γαστρίτιδα οφείλονται στο στρες, ίσως και στα πολλά μπαχαρικά. 

Αυτό όμως άλλαξε μετά τις διακοπές του καθολικού Πάσχα το 1982.

Η μεγάλη χριστιανική γιορτή έγινε κατά τύχη η αιτία να ανακαλυφθεί το διαβόητο ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (Helicobacter pylori), ο ένοχος για τα περισσότερα πεπτικά έλκη και για πολλούς καρκίνους του στομάχου.

Τουλάχιστον ο μισός πληθυσμός του κόσμου ζει μολυσμένος από το αρχαίο βακτήριο, το οποίο ακολούθησε τους προγόνους μας στην έξοδό τους από την Αφρική και απαντάται σήμερα σε όλο τον κόσμο. Χάρη στο σχήμα του, το ελικοβακτηρίδιο μπορεί να διαπερνά τον βλεννογόνο του στομάχου και να ζει προστατευμένο στα υποκείμενα επιθηλιακά κύτταρα.

Το 85% των φορέων δεν εμφανίζει κανένα σύμπτωμα. Σε κάποιες περιπτώσεις, όμως, το βακτήριο προκαλεί εκτεταμένη βλάβη στον βλεννογόνο και επιτρέπει έτσι στα πεπτικά οξέα να έρθουν σε επαφή με το στομάχι, προκαλώντας έντονο πόνο ή και αιμορραγία.

Χάρη στη μεγάλη ανακάλυψη του 1982, τα περισσότερα έλκη θεραπεύονται εύκολα με αντιβιοτικά και φάρμακα που μειώνουν την οξύτητα του στομάχου.

Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού ανακαλύφθηκε από τους Αυστραλούς γιατρούς, Ρόμπιν Ουάρεν και Μπάρι Μάρσαλ. Οι δύο ερευνητές γνώριζαν ότι οι μισές βιοψίες από ασθενείς με έλκη περιείχαν βακτήρια σε σχήμα σπείρας, τα οποία όμως δεν ήταν δυνατό να καλλιεργηθούν στο εργαστήριο για να μελετηθούν.

Σύμφωνα με άρθρο που δημοσιεύτηκε το 2005 στην επιθεώρηση Cell, οι Ουάρεν και Μάρσαλ χρησιμοποιούσαν στα πειράματά τους τρυβλία Πετρί με αγαρόζη, στα οποία καλλιεργούνταν κανονικά βακτήρια Campylobacter. Οι καλλιέργειες αφήνονταν να επωαστούν για διάστημα δύο ημερών. Αν σε αυτό το διάστημα δεν εμφανίζονταν αποικίες μικροβίων, οι καλλιέργειες πετιούνταν στα σκουπίδια.

Η κρατούσα άποψη ήταν τότε πως «ότι δεν αναπτύσσεται σε δύο ημέρες δεν υπάρχει καν», είχε πει ο Μάρσαλ στο περιοδικό Discover το 2010. «Όπως ανακαλύψαμε, όμως, το H.pylori αναπτύσσεται αργά».

Εκείνη τη χρονιά, αναφέρει το LiveScience.cοm, οι διακοπές του Πάσχα κράτησαν τους ερευνητές μακριά από το εργαστήριο για τέσσερις ημέρες. Όταν επέστρεψαν, είδαν αποικίες του άγνωστου ως τότε μικροβίου να αναπτύσσονται πάνω στα τρυβλία.

Η ιστορική ανακάλυψη δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση Lancet το 1984. Πολλοί γιατροί όμως αρνιούνταν να εγκαταλείψουν την παραδοσιακή θεωρία που ήθελε το έλκος να προκαλείται από το άγχος και τα πολλά μπαχαρικά. Οι δύο ερευνητές έγιναν στόχος χλευασμού, μέχρι που ο Μάρσαλ προσέφερε την οριστική απόδειξη πειραματιζόμενος με τον εαυτό του. Ήπιε εσκεμμένα μια υγρή καλλιέργεια H.pylori και δύο εβδομάδες αργότερα εμφάνισε οξεία γαστρίτιδα.

Η μεγάλη δικαίωση ήρθε το 2005, όταν οι Μάρσαλ και Ουάρεν τιμήθηκαν με το Νόμπελ Ιατρικής-Φυσιολογίας.

Έκτοτε, χιλιάδες επιστημονικά άρθρα έχουν δημοσιευτεί για το Helicobacter pylori, και εκατομμύρια άνθρωποι έχουν απαλλαχθεί από το έλκος με ολιγοήμερη λήψη αντιβιοτικών

Διαβάστε επίσης

• Ταλαιπωρείστε συχνά από καούρες; Που οφείλονται και πώς μπορείτε να αντιμετωπίσετε την γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, αλλάζοντας απλές συνήθειες;
• Tα συμπτώματα του καρκίνου του στομάχου. Τροφές που βοηθούν στην πρόληψη. Γιατί δεν πρέπει να παίρνουμε φάρμακα για το στομάχι στην τύχη;
• Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού βασική αιτία γαστρικού και πεπτικού έλκους. (Video)
• Αν φάγατε πολύ και απότομα, αν δεν νιώθετε καλά, και έχετε δυσφορία, βαρυστομαχιά, διαβάστε αυτές τις οδηγίες για να αποφύγετε τα χειρότερα...
• Πονάτε στο στήθος; Είναι καρδιά ή στομάχι; Πότε πρέπει να καλέσετε βοήθεια και να πάτε αμέσως στο νοσοκομείο;

Πρώτη δημοσίευση: Απρίλιος 2015 — MEDLABNEWS.GR | Επιμέλεια: medlabnews.gr iatrikanea

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 11 Απριλίου 2026

Η Πρώτη Ανάσταση το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου. Η μυσταγωγική νυχτερινή ακολουθία της Αναστάσεως.

medlabnews.gr iatrikanea

Τα αναγνώσματα από την Παλαιά Διαθήκη που προεικονίζουν την Ανάσταση διάβασαν το πρωί στις εκκλησίες οι ιερείς λαμπροφορεμένοι, σε κλίμα αναστάσιμο και χαρούμενο. Στην Πρώτη Ανάσταση η ευαγγελική περικοπή αναφέρθηκε στον κενό τάφο, την παρουσία του αγγέλου και κυρίως τη διαβεβαίωση του Χριστού στους μαθητές ότι θα είναι μαζί μας μέχρι το τέλος της ιστορίας, τη συντέλεια, δηλαδή, των αιώνων. Την πορεία από την Πρώτη Ανάσταση, το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου, ως τη μυσταγωγική ακολουθία της Αναστάσεως περιγράφει στο ΑΠΕ - ΜΠΕ ο καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Μιχαήλ Τρίτος.

Μιλά για τη γιορτή που δεν αποτελεί απλώς, όπως λέει, μια μεταφορά της παράδοσης αλλά ανταποκρίνεται στον βαθύτερο ψυχισμό του πιστού. Εξηγεί τους συμβολισμούς που κρύβουν οι λαμπάδες, οι θόρυβοι χαράς που γίνονται όταν ψάλλεται το «Χριστός Ανέστη», το Αναστάσιμο Φως και τα κόκκινα αυγά. Παρουσιάζει, άλλωστε, λιγότερο γνωστά έθιμα όπως η διατήρηση των κεριών ως φυλακτά, η λιτανεία και ο χορός της Αναστάσεως και το τάμα που κάνουν οι οικογένειες για να πλειοδοτήσουν στην εκκλησία και να πάρουν μαζί τους την εικόνα της Αναστάσεως ή την ελληνική σημαία.

«Η Ανάσταση του Χριστού αποτελεί το μεγαλύτερο γεγονός στην ιστορία του κόσμου. Κάθε αλήθεια του Χριστιανισμού θεμελιώνεται στην Ανάσταση και το παν εξαρτάται από αυτήν. Η Ανάσταση είναι ο ακρογωνιαίος λίθος πάνω στον οποίο στηρίζεται ο Χριστιανισμός, το επίκεντρο της πίστεως και της ζωής μας, ο άξονας περιστροφής του μεταμορφωμένου κόσμου που είναι ταυτόχρονα ιστορικό, υπαρξιακό, εσχατολογικό γεγονός, αλλά και μια πραγματικότητα που δέθηκε άμεσα με τη βιοθεωρία και την απαντοχή του ελληνικού λαού», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Για το μήνυμα της Πρώτης Ανάστασης τονίζει ότι πρόκειται για «μια διαβεβαίωση που στηρίζει τη ζωή μας, καθώς έχουμε απογοητευθεί από τα πολιτικά συστήματα, τις κοινωνικές θεωρίες, τις διάφορες θεωρίες και ζητάμε να βρούμε ένα στήριγμα. Αυτό το στήριγμα είναι η πίστη στον Αναστάντα Χριστό και τη χαρά της Αναστάσεως».

Φτάνοντας στην πανηγυρική νυχτερινή ακολουθία της Αναστάσεως, όπως αναφέρει, οι χαρούμενες αναστάσιμες λαμπάδες, σε συνδυασμό με το γενικότερο εορταστικό κλίμα, δίνουν έναν ξεχωριστό εορταστικό τόνο από τον οποίο εμπνεύστηκαν οι μεγάλοι ποιητές και λογοτέχνες. Οι θόρυβοι χαράς που γίνονται όταν ψέλνεται το «Χριστός Ανέστη», κρότοι, πυροβολισμοί σπάσιμο αγγείων, έχουν πολλές εξηγήσεις, όπως παρατηρεί ο καθηγητής της λαογραφίας Δημήτριος Λουκάτος. Πρώτον, συμβολίζουν τη χαρά για τη νίκη και το θρίαμβο της ζωής πάνω στο θάνατο, δεύτερον, σύμφωνα με τη λαϊκή αντίληψη, όλοι οι εχθροί του Χριστού και όλα τα κακά πνεύματα που φθονούν την Ανάσταση χρειάζονται διώξιμο και κυνηγητό και, τρίτον, υπάρχει ο εθνικός λόγος της μακροχρόνιας ελπίδας και χαράς των σκλαβωμένων Χριστιανών για την ανάσταση του γένους.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό στοιχείο της μεγάλης αυτής ημέρας είναι το Αναστάσιμο φως. Η μεταφορά του στο σπίτι μετά την νυχτερινή Θεία Λειτουργία σημαίνει τη μετάδοση της ευλογίας της Αναστάσεως. Με το αναστάσιμο φως οι Έλληνες σταυρώνουν το ανώφλι της πόρτας, ανάβουν το καντήλι και στη συνέχεια το μεταφέρουν στους στάβλους και τα ζώα για να ευλογηθούν και εκείνα από το φως της Αναστάσεως.

«Πρέπει να σημειωθεί ότι το Αναστάσιμο φως παραμένει άσβεστο μέχρι την ημέρα της Αναλήψεως. Τα λαμπροκέρια του Πάσχα χρησιμοποιούνταν από το λαό μας ως φυλακτά για το βάσκαμα, το χαλάζι, τους κεραυνούς, τις τρικυμίες και γενικά για την αποτροπή όλων των κακών» τονίζει ο κ. Τρίτος. Παράλληλα αναφέρει ότι εθνική συνήθεια, που χρονολογείται από τα βυζαντινά χρόνια είναι το πασχαλινό αρνί που ψήνεται στη σούβλα. Στο έθιμο αυτό βλέπει κανείς πέρα από το σχετικό ιουδαϊκό έθιμο την εφαρμογή σχετικού χωρίου του Αποστόλου Παύλου «και γαρ το Πάσχα ημών υπέρ ημών αιτήθη Χριστός» (α’ Κορινθίους Ε,7).

Άλλο έθιμο του Πάσχα είναι τα κόκκινα αυγά. Πρόκειται για μια παράδοση που συμβολίζει τη νίκη της ζωής πάνω στο θάνατο. Με το τσούγκρισμα των αυγών υποδηλώνεται η έγερση του Χριστού, της αληθινής ζωής από το θάνατο. Ακόμη και ο φλοιός από τα κόκκινα αυγά χρησιμοποιείται στην ύπαιθρο για την γονιμότητα των αγρών.

Το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα τελείται η δεύτερη ανάσταση ή ο Εσπερινός της αγάπης. «Ονομάζεται αγάπη γιατί οι χριστιανοί συγχωρούν ο ένας τον άλλον και ανταλλάσσουν τον ασπασμό της αγάπης και το συγχωρήσωμεν πάντα τη Αναστάσει. Επίσης, στη διάρκεια του ίδιου εσπερινού γίνεται και η ανταλλαγή των στασιδίων. Σε άλλα μέρη οι χριστιανοί κάθονται σε κοινά τραπέζια κατά το πρότυπο των πρωτοχριστιανιών αγαπών», επισημαίνει.

Όπως άλλωστε σημειώνει, συνοδευτικά έθιμα του εσπερινού της αγάπης είναι η λιτανεία της Αναστάσεως και ο χορός. Η λιτανεία γίνεται πριν ή μετά το τέλος του Εσπερινού. Προηγούνται το λάβαρο με την εικόνα της Αναστάσεως και η ελληνική σημαία για τα οποία χρειάζεται να πλειοδοτήσει κανείς σε χρηματική προσφορά προκειμένου να τα πάρει στα χέρια του. Αυτό γίνεται ακόμη και σήμερα σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Είναι ένα τάμα που το κάνει μια οικογένεια για να πάρει ή την εικόνα της Αναστάσεως ή τη σημαία.

Ο μεγαλόπρεπος και επιβλητικός χορός του Πάσχα γίνεται μπροστά ή γύρω από την Εκκλησία, με τραγούδια προσαρμοσμένα στην ιερότητα της ημέρας, με βήματα αργά και σοβαρά, με την τοπική στολή, με τάξη και κοινωνική ιεραρχία και με τη συμμετοχή συχνότατα του παπά.

Ο καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, μιλά, τέλος, για τη σχέση του Πάσχα με τον Ελληνισμό καθώς, όπως λέει, «στις δύσκολες ώρες της δοκιμασίας του, το έθνος μας έβλεπε στη γιορτή της Αναστάσεως του Χριστού την πεποίθηση για την αναγέννηση και την άνοδό του στο φως». Στα σκληρά χρόνια της Τουρκοκρατίας, άλλωστε, η ευχή ήταν «Χριστός Ανέστη και η Ελλάς Ανέστη». Ο Ελληνισμός συνταύτιζε το Πάσχα με την ελπίδα, την επιβίωση, την ελευθερία και τη χαρά της ζωής. Ιδιαίτερα ο νέος ελληνισμός διαμορφώθηκε με άξονα της ιδέας της Αναστάσεως του Γένους.

«Στις ονομασίες του Πάσχα περιλαμβάνονται, εκτός από τη Λαμπρή ή Λαμπρά, και η Πασχαλιά, ή Μεγάλη Πασχαλιά, ή καλός λόγος. Στο μεγαλειώδες και ειδυλλιακό Ελληνικό Πάσχα συμβάλλουν, ακόμη, και οι ανοιξιάτικες κλιματολογικές συνθήκες αφού το Πάσχα συμπίπτει με την άνοιξη κατά την οποία η φύση ανασταίνεται στην καινούρια της ζωή. Επί 40 ολόκληρες ημέρες αντικαθίσταται κάθε άλλος κοινωνικός χαιρετισμός με το 'Χριστός Ανέστη', 'Αληθώς Ανέστη'. Επίσης στις λαϊκές μάζες κυριαρχεί η δοξασία για την έξοδο των ψυχών από τον Άδη στο χρονικό διάστημα από την Ανάσταση μέχρι την Πεντηκοστή...», υπογραμμίζει με νόημα.

Η Πρώτη Ανάσταση το Μεγάλο Σάββατο: τι συμβολίζουν το Αναστάσιμο Φως, οι λαμπάδες και τα κόκκινα αυγά

medlabnews.gr iatrikanea

Η Πρώτη Ανάσταση το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου είναι από τις πιο ιδιαίτερες στιγμές της Μεγάλης Εβδομάδας και προετοιμάζει τους πιστούς για τη νυχτερινή Ακολουθία της Αναστάσεως. Το άρθρο εξηγεί τι συμβολίζουν το Αναστάσιμο Φως, οι λαμπάδες, οι θόρυβοι χαράς και τα κόκκινα αυγά, καθώς και ποιο είναι το βαθύτερο μήνυμα της Αναστάσεως στην ελληνική παράδοση. Τα αναγνώσματα από την Παλαιά Διαθήκη που προεικονίζουν την Ανάσταση διάβασαν το πρωί στις εκκλησίες οι ιερείς λαμπροφορεμένοι, σε κλίμα αναστάσιμο και χαρούμενο. Στην Πρώτη Ανάσταση η ευαγγελική περικοπή αναφέρθηκε στον κενό τάφο, την παρουσία του αγγέλου και κυρίως τη διαβεβαίωση του Χριστού στους μαθητές ότι θα είναι μαζί μας μέχρι το τέλος της ιστορίας, τη συντέλεια, δηλαδή, των αιώνων. Την πορεία από την Πρώτη Ανάσταση, το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου, ως τη μυσταγωγική ακολουθία της Αναστάσεως περιγράφει στο ΑΠΕ - ΜΠΕ ο καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Μιχαήλ Τρίτος.

Μιλά για τη γιορτή που δεν αποτελεί απλώς, όπως λέει, μια μεταφορά της παράδοσης αλλά ανταποκρίνεται στον βαθύτερο ψυχισμό του πιστού. Εξηγεί τους συμβολισμούς που κρύβουν οι λαμπάδες, οι θόρυβοι χαράς που γίνονται όταν ψάλλεται το «Χριστός Ανέστη», το Αναστάσιμο Φως και τα κόκκινα αυγά. Παρουσιάζει, άλλωστε, λιγότερο γνωστά έθιμα όπως η διατήρηση των κεριών ως φυλακτά, η λιτανεία και ο χορός της Αναστάσεως και το τάμα που κάνουν οι οικογένειες για να πλειοδοτήσουν στην εκκλησία και να πάρουν μαζί τους την εικόνα της Αναστάσεως ή την ελληνική σημαία.

«Η Ανάσταση του Χριστού αποτελεί το μεγαλύτερο γεγονός στην ιστορία του κόσμου. Κάθε αλήθεια του Χριστιανισμού θεμελιώνεται στην Ανάσταση και το παν εξαρτάται από αυτήν. Η Ανάσταση είναι ο ακρογωνιαίος λίθος πάνω στον οποίο στηρίζεται ο Χριστιανισμός, το επίκεντρο της πίστεως και της ζωής μας, ο άξονας περιστροφής του μεταμορφωμένου κόσμου που είναι ταυτόχρονα ιστορικό, υπαρξιακό, εσχατολογικό γεγονός, αλλά και μια πραγματικότητα που δέθηκε άμεσα με τη βιοθεωρία και την απαντοχή του ελληνικού λαού», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Για το μήνυμα της Πρώτης Ανάστασης τονίζει ότι πρόκειται για «μια διαβεβαίωση που στηρίζει τη ζωή μας, καθώς έχουμε απογοητευθεί από τα πολιτικά συστήματα, τις κοινωνικές θεωρίες, τις διάφορες θεωρίες και ζητάμε να βρούμε ένα στήριγμα. Αυτό το στήριγμα είναι η πίστη στον Αναστάντα Χριστό και τη χαρά της Αναστάσεως».

Φτάνοντας στην πανηγυρική νυχτερινή ακολουθία της Αναστάσεως, όπως αναφέρει, οι χαρούμενες αναστάσιμες λαμπάδες, σε συνδυασμό με το γενικότερο εορταστικό κλίμα, δίνουν έναν ξεχωριστό εορταστικό τόνο από τον οποίο εμπνεύστηκαν οι μεγάλοι ποιητές και λογοτέχνες. Οι θόρυβοι χαράς που γίνονται όταν ψέλνεται το «Χριστός Ανέστη», κρότοι, πυροβολισμοί σπάσιμο αγγείων, έχουν πολλές εξηγήσεις, όπως παρατηρεί ο καθηγητής της λαογραφίας Δημήτριος Λουκάτος. Πρώτον, συμβολίζουν τη χαρά για τη νίκη και το θρίαμβο της ζωής πάνω στο θάνατο, δεύτερον, σύμφωνα με τη λαϊκή αντίληψη, όλοι οι εχθροί του Χριστού και όλα τα κακά πνεύματα που φθονούν την Ανάσταση χρειάζονται διώξιμο και κυνηγητό και, τρίτον, υπάρχει ο εθνικός λόγος της μακροχρόνιας ελπίδας και χαράς των σκλαβωμένων Χριστιανών για την ανάσταση του γένους.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό στοιχείο της μεγάλης αυτής ημέρας είναι το Αναστάσιμο φως. Η μεταφορά του στο σπίτι μετά την νυχτερινή Θεία Λειτουργία σημαίνει τη μετάδοση της ευλογίας της Αναστάσεως. Με το αναστάσιμο φως οι Έλληνες σταυρώνουν το ανώφλι της πόρτας, ανάβουν το καντήλι και στη συνέχεια το μεταφέρουν στους στάβλους και τα ζώα για να ευλογηθούν και εκείνα από το φως της Αναστάσεως.

«Πρέπει να σημειωθεί ότι το Αναστάσιμο φως παραμένει άσβεστο μέχρι την ημέρα της Αναλήψεως. Τα λαμπροκέρια του Πάσχα χρησιμοποιούνταν από το λαό μας ως φυλακτά για το βάσκαμα, το χαλάζι, τους κεραυνούς, τις τρικυμίες και γενικά για την αποτροπή όλων των κακών» τονίζει ο κ. Τρίτος. Παράλληλα αναφέρει ότι εθνική συνήθεια, που χρονολογείται από τα βυζαντινά χρόνια είναι το πασχαλινό αρνί που ψήνεται στη σούβλα. Στο έθιμο αυτό βλέπει κανείς πέρα από το σχετικό ιουδαϊκό έθιμο την εφαρμογή σχετικού χωρίου του Αποστόλου Παύλου «και γαρ το Πάσχα ημών υπέρ ημών αιτήθη Χριστός» (α’ Κορινθίους Ε,7).

Άλλο έθιμο του Πάσχα είναι τα κόκκινα αυγά. Πρόκειται για μια παράδοση που συμβολίζει τη νίκη της ζωής πάνω στο θάνατο. Με το τσούγκρισμα των αυγών υποδηλώνεται η έγερση του Χριστού, της αληθινής ζωής από το θάνατο. Ακόμη και ο φλοιός από τα κόκκινα αυγά χρησιμοποιείται στην ύπαιθρο για την γονιμότητα των αγρών.

Το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα τελείται η δεύτερη ανάσταση ή ο Εσπερινός της αγάπης. «Ονομάζεται αγάπη γιατί οι χριστιανοί συγχωρούν ο ένας τον άλλον και ανταλλάσσουν τον ασπασμό της αγάπης και το συγχωρήσωμεν πάντα τη Αναστάσει. Επίσης, στη διάρκεια του ίδιου εσπερινού γίνεται και η ανταλλαγή των στασιδίων. Σε άλλα μέρη οι χριστιανοί κάθονται σε κοινά τραπέζια κατά το πρότυπο των πρωτοχριστιανιών αγαπών», επισημαίνει.

Όπως άλλωστε σημειώνει, συνοδευτικά έθιμα του εσπερινού της αγάπης είναι η λιτανεία της Αναστάσεως και ο χορός. Η λιτανεία γίνεται πριν ή μετά το τέλος του Εσπερινού. Προηγούνται το λάβαρο με την εικόνα της Αναστάσεως και η ελληνική σημαία για τα οποία χρειάζεται να πλειοδοτήσει κανείς σε χρηματική προσφορά προκειμένου να τα πάρει στα χέρια του. Αυτό γίνεται ακόμη και σήμερα σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Είναι ένα τάμα που το κάνει μια οικογένεια για να πάρει ή την εικόνα της Αναστάσεως ή τη σημαία.

Ο μεγαλόπρεπος και επιβλητικός χορός του Πάσχα γίνεται μπροστά ή γύρω από την Εκκλησία, με τραγούδια προσαρμοσμένα στην ιερότητα της ημέρας, με βήματα αργά και σοβαρά, με την τοπική στολή, με τάξη και κοινωνική ιεραρχία και με τη συμμετοχή συχνότατα του παπά.

Ο καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, μιλά, τέλος, για τη σχέση του Πάσχα με τον Ελληνισμό καθώς, όπως λέει, «στις δύσκολες ώρες της δοκιμασίας του, το έθνος μας έβλεπε στη γιορτή της Αναστάσεως του Χριστού την πεποίθηση για την αναγέννηση και την άνοδό του στο φως». Στα σκληρά χρόνια της Τουρκοκρατίας, άλλωστε, η ευχή ήταν «Χριστός Ανέστη και η Ελλάς Ανέστη». Ο Ελληνισμός συνταύτιζε το Πάσχα με την ελπίδα, την επιβίωση, την ελευθερία και τη χαρά της ζωής. Ιδιαίτερα ο νέος ελληνισμός διαμορφώθηκε με άξονα της ιδέας της Αναστάσεως του Γένους.

«Στις ονομασίες του Πάσχα περιλαμβάνονται, εκτός από τη Λαμπρή ή Λαμπρά, και η Πασχαλιά, ή Μεγάλη Πασχαλιά, ή καλός λόγος. Στο μεγαλειώδες και ειδυλλιακό Ελληνικό Πάσχα συμβάλλουν, ακόμη, και οι ανοιξιάτικες κλιματολογικές συνθήκες αφού το Πάσχα συμπίπτει με την άνοιξη κατά την οποία η φύση ανασταίνεται στην καινούρια της ζωή. Επί 40 ολόκληρες ημέρες αντικαθίσταται κάθε άλλος κοινωνικός χαιρετισμός με το 'Χριστός Ανέστη', 'Αληθώς Ανέστη'. Επίσης στις λαϊκές μάζες κυριαρχεί η δοξασία για την έξοδο των ψυχών από τον Άδη στο χρονικό διάστημα από την Ανάσταση μέχρι την Πεντηκοστή...», υπογραμμίζει με νόημα.

Πρώτη δημοσίευση: Απρίλιος 2023 — MEDLABNEWS.GR | Επιμέλεια: medlabnews.gr iatrikanea

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 11 Απριλίου 2026

Γιατί τσουγκρίζουμε κόκκινα αυγά το Πάσχα; Τι συμβολίζουν τα κόκκινα αυγά

επιμέλεια medlabnews.gr iatrikanea

Τι συμβολίζουν τα κόκκινα αυγά

Στο Χριστιανισμό το βάψιμο των αυγών γίνεται πάντα τη Μεγάλη Πέμπτη και για αυτό το λόγο πολλοί την ονομάζουν Κόκκινη Πέφτη ή Κοκκινοπέφτη. Τη Μεγάλη Πέμπτη ψάλλεται και στις εκκλησίες ο Μυστικός Δείπνος, κατά τη διάρκεια του οποίου ο Χριστός προσέφερε άρτο και οίνο στους μαθητές του, συμβολίζοντας το σώμα και το αίμα Του.

Για το λόγο αυτό, έχει επιλεγεί το κόκκινο χρώμα για την βαφή των αυγών, συμβολίζοντας την κίνηση του Χριστού κατά το μυστικό Δείπνο αλλά και το αίμα Του, όταν τον λόγχισε ο Ρωμαίος στρατιώτης πάνω στον Σταυρό. Λέγεται, μάλιστα, ότι όταν οι γυναίκες διαπίστωσαν ότι ο Χριστός είχε αναστηθεί, η Μαρία Μαγδαληνή προσπάθησε να πείσει έναν Ρωμαίο στρατιώτη που δεν πειθόταν για την Ανάσταση του Κυρίου, λέγοντας: "Μπορεί από άσπρα να γίνουν κόκκινα αυτά τα αβγά; Και πράγματι έγιναν!».

Το αυγό συμβολίζει από την αρχαιότητα την ανανέωση της ζωής και το κόκκινο χρώμα το αίμα του Χριστού. Σε κάποια μέρη συνηθίζουν να τοποθετούν το πρώτο κόκκινο αυγό στο εικονοστάσιο του σπιτιού για να ξορκίσουν το κακό.

Ο συμβολισμός του αυγού στο Χριστιανισμό φέρει και μία επιπλέον σημασία, αφού θυμίζει στους πιστούς τον τάφο από τον οποίο εξήλθε ο Χριστός κατά την Ανάστασή Του. Σε κάποιες περιοχές της Ελλάδας συνηθίζουν, μάλιστα, να φυλάνε το πρώτο κόκκινο αυγό του σπιτιού δίπλα στο εικονοστάσι για να εξορκίσουν το κακό. Ακόμη, το κόκκινο χρώμα θεωρείται σύμβολο χαράς και αντίδοτο κατά του κακού.

Γιατί τσουγκρίζουμε αυγά το Πάσχα;

Οι "αυγομαχίες" είναι άμεσα συνυφασμένες με τον εορτασμό του Πάσχα και την επανένωση της οικογένειας γύρω από το τραπέζι της Λαμπρής. Το τσούγκρισμα των αυγών με την ανταλλαγή ευχών "Χριστός Ανέστη" και "Αληθώς ο Κύριος" συμβολίζει τη γέννηση της ζωής, καθώς σπάει το κέλυφος, καθώς και το "σπάσιμο" του τάφου του Τάφου του Χριστού και την Ανάστασή Του.

Το αυγό ως προσφορά σε Αρχαίους Πολιτισμούς

Την διακόσμηση αυγών για λόγους συμβολικούς τη συναντάμε πριν από τα χρόνια του Χριστού, σε αρχαίους πολιτισμούς όπως στην Κίνα, την Περσία, την Αίγυπτο και τη Ρώμη, όπου συνηθιζόταν να τα μοιράζουν σε γιορτές για την υποδοχή της άνοιξης ως σύμβολο γονιμότητας, ανανέωσης της ζωής και ερχομού της Άνοιξης.

Το αυγό άλλωστε συμβολίζει τη δημιουργία νέας ζωής, με το σπάσιμο του κέλυφους. Στην αρχαία Ελλάδα το αυγό είναι η πηγή του κόσμου και της αρμονίας του σύμπαντος, σύμφωνα με τους Ορφικούς. 

Στην αρχαία Κίνα, το αυγό συμβόλιζε το όλον του σύμπαντος, ο κρόκος τον ουρανό και το ασπράδι τη γη, συνδέοντας τις δύο αντίθετες δυνάμεις της ζωής, το γιν και το γιανγκ, μέσω της επώασης των οποίων γεννήθηκε το πρώτο πλάσμα.

Οι αρχαίοι Φοίνικες είχαν το αυγό σε περίοπτη θέση, αφού πίστευαν ότι ένα αυγό που έπεσε στον Ευφράτη γεννήθηκε η Αφροδίτη, η Σύρια θεά Αστάρτη, ενώ οι βουδιστές πίστευαν ότι το να σπάει κανείς αυγά σημαίνει ότι μετενσαρκώνεται και φωτίζεται από το θείο, και ότι το τσόφλι συμβολίζει την άγνοια.

Διαβάστε επίσης

• Πόσο ωφέλιμα είναι τα αυγά; Πόσα επιτρέπεται να τρώμε; Η αλήθεια με την χοληστερίνη
• Σαλμονέλωση (σαλμονέλα) με πυρετό, διάρροια, μπορεί να οφείλεται σε άπλυτα λαχανικά ή κακοσυντηρημένα τρόφιμα
• Tροφική δηλητηρίαση: 20 συνηθισμένα και ασυνήθιστα αίτια. Ποιά είναι τα συμπτώματα και πως μπορούμε να προστατευτούμε;
• Πόνος στην κοιλιά. Τι μπορείτε να κάνετε για να τον αντιμετωπίσετε

Πρώτη δημοσίευση: Απρίλιος 2018 — MEDLABNEWS.GR | Επιμέλεια: medlabnews.gr iatrikanea

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 6 Απριλίου 2026

Η θαυματουργή ευχή του Αγίου Λουκά του Ιατρού για τους ασθενείς – προσευχή και σύντομος βίος

medlabnews.gr iatrikanea

Γεννήθηκε το 1877 στο Κερτς της Κριμαίας. Στο Κίεβο πήρε το πτυχίο της ιατρικής και αμέσως μετά το ξέσπασμα του Ρώσο - Ιαπωνικού πολέμου βρέθηκε στην Άπω Ανατολή όπου εργάστηκε ως χειρουργός με μεγάλη επιτυχία.

Εκεί συναντήθηκε με την μέλλουσα σύζυγό του, με την οποία απέκτησε τέσσερα παιδιά. Την ίδια εποχή μελετά σχετικά με την τοπική αναισθησία και συντάσσει επιστημονικά άρθρα.

Διαπρέπει στις εγχειρήσεις των οφθαλμών και αποφασίζει να ασχοληθεί με την θεραπεία των πυογόνων λοιμώξεων. Το 1917 εκλέγεται καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Τασκένδης.

Με την επανάσταση των Μπολσεβίκων η Εκκλησία βρέθηκε στο στόχαστρο και ο Άγιος συλλαμβάνεται για πρώτη φορά. Την περίοδο αυτή χάνει και την σύζυγό του από φυματίωση.

Σε αυτή την εποχή των δοκιμασιών για την Εκκλησία, συμμετέχει ενεργά στη ζωή της και χειροτονείται Διάκονος και Πρεσβύτερος.

Όταν το 1923 εκτοπίζεται ο Αρχιεπίσκοπος της Τασκένδης, κλήρος και λαός εκλέγουν στη θέση του Επισκόπου τον π.Λουκά.

Ο Επίσκοπος συλλαμβάνεται και πάλι από το καθεστώς και λόγω της μεγάλης αγάπης του λαού στο πρόσωπό του, αποφασίζουν να τον εξορίσουν στη Σιβηρία, μακριά από την Τασκένδη.

Η αγάπη και πάλι του λαού του Τουρουχάσκ ενοχλεί τους άθεους και παρά τα προβλήματα υγείας του Αγίου, τον εξορίζουν στο Πλάχινο, πέρα από τον ακριτικό κύκλο, όπου κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο ο ήλιος δεν ανατέλλει.

Εκεί υπέφερε τα πάνδεινα! Ο ξεσηκωμός όμως των κατοίκων του Τουρουχάσκ οι οποίοι ζητούσαν να γυρίσει κοντά τους ο γιατρός και Επίσκοπός τους, ανάγκασε τις αρχές να τον επαναφέρουν στον προηγούμενο τόπο της εξορίας του.

Στη συνέχεια, όταν ελευθερώθηκε, επέστρεψε και πάλι στην Τασκένδη, αλλά αυτή τη φορά συκοφαντείται και δέχεται αφόρητες πιέσεις να παραιτηθεί από το ιερό του αξίωμα.

Μετά από εξαντλητικές ανακρίσεις και φυλακίσεις εξορίστηκε για μία ακόμη φορά στην Βόρεια Ρωσία. Αρχίζει να χάνει την όρασή του. Ενώ από τους ασθενείς του δεν έπερνε ποτέ χρήματα, έδινε και το μισθό του στους πτωχούς και στους απόρους.

Όταν το 1941 τα χιτλερικά στρατεύματα μπαίνουν στη Ρωσία, ο Επίσκοπος - γιατρός, αν και εξόριστος, προσφέρεται εθελοντικά να εργαστεί για την θεραπεία των τραυματιών.

Μετά τον πόλεμο βραβεύθηκε με το βραβείο Στάλιν για την ηρωική εργασία του στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και για την μεγάλη του προσφορά στην ιατρική επιστήμη και εκλέγεται Αρχιεπίσκοπος Συμφερουπόλεως και Κριμαίας αναπτύσσοντας ένα τεράστιο φιλανθρωπικό και ποιμαντικό έργο.

Παρά την αντίδραση των κομματικών, η κηδεία του μετατράπηκε σε λαϊκή επανάσταση! Αξίζει να σημειωθεί, ότι το 1924 πραγματοποίησε επιτυχώς την πρώτη παγκοσμίως μεταμόσχευση νεφρού.

Η θαυματουργή ευχή του Αγίου Λουκά του Ιατρού

«Άγιε Ιεράρχα, ομολογητά, διδάσκαλε της αληθείας και ανάργυρε ιατρέ Λουκά, σοι κλίνομεν τα γόνατα της ψυχής και του σώματος και προσπίπτοντες τοις τιμίοις και ιαματικοίς λειψάνοις σου, σε παρακαλούμεν, ως τα τέκνα τους πατέρας αυτών.

Εισάκουσον ημών των αμαρτωλών, τίμιε πάτερ, και προσάγαγε την δέησιν ημών τω ελεήμονι και φιλανθρώπω Θεώ, ως εστώς ενώπιον αυτού μετά πάντων των αγίων.

Πιστεύομεν ότι αγαπάς ημάς δια της αυτής αγάπης ην ηγάπησας τους αδελφούς σου κατά την εν τω κόσμω βιοτήν σου.

Την τέχνην των ιατρών μετιών, των ασθενούντων τα αρρωστήματα, τη αρωγή της χάριτος, πλειστάκις εθεράπευσας.

Μετά δε την σεπτήν σου κοίμησιν, τα σα χαριτόβρυτα λείψανα, ο των όλων Δεσπότης, πηγήν ιατρείας ανέδειξεν.

Ποικίλας γαρ ιώνται ασθενείας καί δύναμιν δωρούνται τοις ευλαβώς ταύτα ασπαζομένοις και αιτουμένοις την θείαν πρεσβείαν σου.

Διό αιτούμεν σε και θερμώς παρακαλούμεν σε, τον την χάριν της ιατρείας κομισάμενον· τον ασθενούντα και δεινώς χειμαζόμενον αδελφόν ημών (….) επίσκεψαι και θεράπευσον εκ της συνεχούσης αυτόν ασθενείας.

Πάντιμε και αγιώτατε πάτερ Λουκά, ελπίς αρραγής των ασθενούντων και κεκμηκότων, μη επιλάθου δωρήσασθαι τω αδελφώ ημών (….) την ίασιν και πάσιν ημίν τα ευφρόσυνα.

Ίνα και ημείς συν σοι δοξάζωμεν τον Πατέρα και τον Υιόν και το Άγιον Πνεύμα, την μίαν θεότητα τε και βασιλείαν, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων.

Αμήν».

dogma.gr

Πρωταπριλιά: η ιστορία του εθίμου και γιατί λέμε ψέματα την 1η Απριλίου;

επιμέλεια Κασσιανή Τσώνη, medlabnews.gr iatrikanea

Υπάρχουν διάφορες εκδοχές αναφορικά με τον τόπο και το χρόνο που γεννήθηκε το έθιμο αυτό που κάνει μικρούς και μεγάλους να λένε ψέματα και να κάνουν πρωταπριλιάτικες φάρσες την 1η Απριλίου.

Πρωταπριλιά: Η επικρατέστερη ιστορία

Κάθε χρόνο την Πρωταπριλιά αναβιώνει το έθιμο με τα αθώα ψέματα. Πρόκειται για μία παιγνιώδη συνήθεια των ανθρώπων, με παγκόσμια διάσταση. Το έθιμο έλκει την καταγωγή του από τη Δύση και οι ρίζες του ανιχνεύονται στους αρχαίους Κέλτες, οι οποίοι συνήθισαν την Πρωταπριλιά που καλυτέρευε ο καιρός να βγαίνουν για ψάρεμα.

Τις περισσότερες φορές γύριζαν με άδεια χέρια, αλλά οι ψεύτικες ιστορίες τους για μεγάλα ψάρια έδιναν κι έπαιρναν.

Τον Μεσαίωνα, οι Γάλλοι γιόρταζαν την Πρωτοχρονιά την 1η Απριλίου, λόγω του Πάσχα. Το 1560 ή το 1564 ο βασιλιάς Κάρολος Θ’ μετέθεσε την αρχή του έτους από την 1η Απριλίου στην 1η Ιανουαρίου για να συμβαδίζει η χώρα του ημερολογιακά με τις άλλες χώρες. Η αλλαγή αυτή δημιούργησε προβλήματα στο λαό, καθώς ό,τι έχει σχέση με την οργάνωση του χρόνου δημιουργεί συναισθηματικές φορτίσεις και αντιδράσεις. Όσοι, λοιπόν, από τους υπηκόους του βασιλιά αποδέχτηκαν την ημερολογιακή αλλαγή πείραζαν εκείνους που συνέχιζαν να τηρούν την παλιά πρωτοχρονιά (1η Απριλίου), λέγοντάς τους περιπαικτικά ψέματα ή κάνοντάς τους ψεύτικα πρωτοχρονιάτικα δώρα.

Από τους Κέλτες και τους Γάλλους το έθιμο μεταλαμπαδεύτηκε σ’ όλο τον κόσμο, με προεξάρχουσες τις εφημερίδες στις αρχές του 20ου αιώνα και στη συνέχεια τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης, που συχνά μεταδίδουν πολύ επιτυχημένες ειδήσεις – φάρσες. Με την εξάπλωση του Ίντερνετ, η Πρωταπριλιά έχει γίνει πλέον καθημερινή συνήθεια. Τα λεγόμενα «hoax» είναι οι πιο συνηθισμένες διαδικτυακές φάρσες. Πρόκειται για κατασκευασμένες ιστορίες με περίτεχνο τρόπο που μπορούν να ξεγελάσουν ακόμη κι ένα γνώστη του θέματος, το οποίο πραγματεύονται.

Πρωταπριλιά στην Ελλάδα

Στον ελληνικό χώρο το έθιμο πρέπει να ήταν γνωστό από την εποχή των Σταυροφοριών.

 Η συνήθεια να λένε ψέματα εκείνη την μέρα, δεν είναι άγνωστη στην Ελλάδα. 

Η βασική ιδέα βέβαια παρέμεινε ίδια. Λέμε αθώα ψέματα με σκοπό να ξεγελάσουμε το «θύμα» μας. Σε κάποιες περιοχές, θεωρούν ότι όποιος καταφέρει να ξεγελάσει τον άλλο, θα έχει την τύχη με το μέρος του όλη την υπόλοιπη χρονιά. Σε κάποιες άλλες πιστεύουν ότι ο «θύτης» θα έχει καλή σοδειά στις καλλιέργειες του. Επίσης το βρόχινο νερό της πρωταπριλιάς, θεωρούν μερικοί, ότι έχει θεραπευτικές ιδιότητες. Όσο για το «θύμα», πιστεύεται ότι, σε αντίθεση με τον «θύτη», θα έχει γρουσουζιά τον υπόλοιπο χρόνο και πιθανότατα αν είναι παντρεμένος θα χηρέψει γρήγορα.

Μάλιστα, αποτελεί, όπως υποστηρίζει ο λαογράφος Γεώργιος Μέγας, συνήθη μηχανισμό στην προσπάθεια εξασφάλισης της επιτυχίας μιας μαγικής ενέργειας ή ενός δύσκολου έργου, βάσει της αντίληψης ότι η ψευδολογία ξεγελά και εμποδίζει τις βλαπτικές δυνάμεις. Και το ψέμα της Πρωταπριλιάς είναι «ένα σκόπιμο ξεγέλασμα των βλαπτικών δυνάμεων που θα εμπόδιζαν την αγροτική παραγωγή», σύμφωνα με το λαογράφο Δημήτριο Λουκάτο.

Ακραίες κατασκευασμένες ειδήσεις στην 1η Απριλίου που συγκλόνισαν τον κόσμο

Τον προηγούμενο αιώνα, η τεχνολογία βοήθησε κάποιους να ξεγελάσουν χιλιάδες άτομα την ημέρα αυτή. Για παράδειγμα μια Αμερικάνικη εφημερίδα δημοσίευσε ένα άρθρο (στις αρχές του 20ού αιώνα) που προκάλεσε. Στο άρθρο αναφερόταν ότι ο Τόμας Έντισον εφηύρε μια μηχανή, η οποία μετέτρεπε το νερό σε κρασί. Οι μετοχές των εταιριών παρασκευής οίνου, σημείωσαν κατακόρυφη πτώση στο χρηματιστήριο.

Ένα άλλο παράδειγμα μεγάλης πρωταπριλιάτικης φάρσας, είναι αυτή του δικτύου BBC το 1957. Τότε προβλήθηκε από το δίκτυο ένα ρεπορτάζ που έγραψε ιστορία … Ιταλοί γεωργοί μάζευαν μακαρόνια από τα δέντρα που υποτίθεται ότι τα παράγουν. Παρόμοια ρεπορτάζ συνεχίζονται όμως μέχρι και σήμερα σχεδόν από το σύνολο των ΜΜΕ. Τις περισσότερες φορές αγγίζουν σημαντικά θέματα οικονομίας, διασκέδασης, κ.λπ.

Εσείς πώς θα γιορτάσετε την 1η Απριλίου;

Διαβάστε επίσης

x. Γιατί πιστεύουμε τον ψεύτη;

Πρώτη δημοσίευση: 1 Απριλίου 2018 — MEDLABNEWS.GR

| Επιμέλεια: Κασσιανή Τσώνη

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 1 Απριλίου 2026

Υγεία και επιδημίες στο 1821: πανώλη, τύφος, χολέρα και η συμβολή του Καποδίστρια στη δημόσια υγεία

του Αλέξανδρου Γιατζίδη, M.D., medlabnews.gr iatrikanea

Η απουσία ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και κοινωνικής πρόνοιας ασθενών και τραυματιών έγινε ιδιαίτερα αισθητή στον ελλαδικό χώρο κατά τη διάρκεια της Επανάστασης.

Οι Έλληνες από τις πρώτες κιόλας μέρες του αγώνα της Ανεξαρτησίας είχαν να αντιμετωπίσουν εκτός από τους τραυματίες των μαχών και τους νοσούντες από επιδημικές και όχι μόνο ασθένειες. Αναπόφευκτα δηλαδή επακόλουθα των ανύπαρκτων μέτρων υγιεινής που χαρακτήριζαν τα στρατόπεδα των μαχητών και τις πόλεις που συγκεντρώνονταν οι πρόσφυγες.

Το Παλαμήδι και αριστερά κάτω,
τμήμα του παλαιού Στρατιωτικού Νοσοκομείου, δεκαετία 1930.

Σε κείμενα της εποχής συχνές είναι εξάλλου οι αναφορές για την εμφάνιση επιδημιών στην Πελοπόννησο, όπως η πανώλη, ο εξανθηματικός τύφος, η δυσεντερία, η χολέρα, η ευλογιά, οι οποίες στο πέρασμά τους προκαλούσαν περισσότερα θύματα ακόμα και από τις πολεμικές αναμετρήσεις. Παρά τη λήψη εκτάκτων μέτρων που έλαβαν οι προσωρινές κυβερνήσεις (1821-1827) και ο Ιωάννης Καποδίστριας (1828-1831), τα καταστρεπτικά αποτελέσματα των επιδημιών δεν έλειψαν καθ’ όλη τη διάρκεια των συγκρούσεων. Ο Καποδίστριας, έχοντας σπουδάσει την ιατρική επιστήμη οργάνωσε τον τομέα της υγείας και δημιούργησε το πρώτο σύγχρονο λοιμοκαρθατήριο για τις κοινότητες που πλήττονταν από επιδημίες, όπως τύφο, ελονοσία, δυσεντερία. Έτσι κατόρθωσε και αντιμετώπισε με επιτυχία την πανώλη που έπληξε το Ναύπλιο, τις Σπέτσες και την Ύδρα, λαμβάνοντας επείγοντα και αποτελεσματικά μέτρα. Μερίμνησε και ιδρύθηκαν στον Πόρο το πρώτο ναυτικό νοσοκομείο (25-11-1829) με πρώτο διευθυντή τον αρχίατρο Χρονία Δροσινό το 1828 στις εγκαταστάσεις της Ιεράς Μονής Ζωοδόχου Πηγής Πόρου, το πρώτο ορφανοτροφείο του έθνους για τα ορφανά των πολεμιστών του αγώνα. Ίδρυσε τον πρώτο προσφυγικό καταυλισμό της χώρας στον οικισμό Πρόνοια στο Ναύπλιο για να στεγάσει τους πρόσφυγες που συνέρρεαν σ΄αυτό όταν απελευθερώθηκε από τους Τούρκους. Τον οικισμό σχεδίασε ο αρχιτέκτονας Στ. Βούλγαρης. Σκοπός του Καποδίστρια ήταν ν' αξιοποιήσει το ιατρικό δυναμικό, να είναι αποτελεσματική η περίθαλψη των πληγωμένων και των άλλων ασθενών αλλά και ο επισιτισμός του λαού: «Τούτο το παξιμάδιον φαίνεται μεν άσχημον, είναι όμως καλόν, το εδοκίμασα ο ίδιος, και δύναται να χρησιμεύση ως αρίστη τροφή εις ανθρώπους παντάπασιν ατρόφους». Ο Ιωάννης Καποδίστριας προσπάθησε να ενημερώσει τους Έλληνες και να τους μεταφέρει τις ιατρικές γνώσεις της εποχής του με όρους εκλαϊκευμένης ιατρικής για τους κίνδυνους και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των μεγάλων λοιμωδών νόσων. Περιέγραψε πως έγινε η πρώτη αποτελεσματική εκστρατεία εμβολιασμού του νεωτέρου Ελληνικού κράτους. Έγραψε ιατρικό άρθρο σχετικά με τον συνολικό αριθμό των εκφορητικών πόρων των ιδρωτοποιών αδένων. Μετέφρασε το γαλλικό έργο με τον τίτλο «Ιστορία της εισδρομής της χολέρας εις την Ευρώπη» που αφορούσε τις τρεις έως τότε γνωστές επιδημίας χολέρας, εξορμούμενης από Ινδίες στην Ευρώπη. Στο άρθρο του τονίστηκε η μεταδοτικότητα της νόσου, η παροδική της υποχώρηση με το ψύχος και η συμβολή των μεταφερόμενων στρατευμάτων στην εξάπλωσή της.

Από τις πλέον ευάλωτες στις λοιμικές νόσους περιοχές ήταν το Ναύπλιο, εξαιτίας των στρατευμάτων που στρατοπέδευαν στην πόλη και του άμαχου πληθυσμού που καθημερινά συνέρρεε εκεί επιζητώντας ασφάλεια. Η πόλη ως έδρα της Κυβέρνησης λογικό ήταν να τραβήξει την προσοχή των ιθυνόντων για τη λήψη κατάλληλων υγειονομικών μέτρων και νοσηλευτικής φροντίδας από την αρχή κιόλας του Αγώνα. Στο πλαίσιο αυτό κρίθηκε αναγκαίο να ιδρυθούν εθνικά νοσηλευτικά ιδρύματα – αρχικά στο Ναύπλιο- και να συγκροτηθούν υγειονομεία.

Η ίδρυση νοσοκομείου στο Ναύπλιο για την ίαση ασθενών και τραυματιών σημειώνεται από τους πρώτους κιόλας μήνες της απελευθέρωσης της πόλης (Μάρτιος 1823). Για να καλυφθούν μάλιστα οι ανάγκες – που συνεχώς αυξάνονταν- το εν λόγω ίδρυμα λειτουργούσε ως «κοινό», δηλαδή στους χώρους του συνυπήρχαν πολίτες και στρατιωτικοί. Η κοινή χρήση του νοσοκομείου προκύπτει από διάφορα έγγραφα, όπως το μηνιαίο οικονομικό απολογισμό για το μήνα Οκτώβριο (11.11.1825). Σύμφωνα με τον οποίο το ίδρυμα αποτελείτο από δύο τμήματα, το «νοσοκομείον των πληγωμένων» και το «νοσοκομείον των ασθενών». Από σχετική αλληλογραφία του Εκτελεστικού προς το Βουλευτικό γίνεται γνωστό πως το νοσοκομείο εξυπηρετούσε και τις ανάγκες του Τακτικού Σώματος.

Η νοσηλευτική κατάσταση στην πόλη διαφοροποιείται την καποδιστριακή περίοδο, αφού μέσα στο 1828 ο Κυβερνήτης δημιούργησε ξεχωριστά νοσοκομεία για τους πολίτες και τους στρατιωτικούς. Τα δύο νοσηλευτικά ιδρύματα που λειτούργησαν στο Ναύπλιο από το 1828 έως το 1832 ήταν το Α’ Εθνικόν Νοσοκομείον Ναυπλίας ή Νοσοκομείον του Κανονοστασίου των Πέντε Αδελφών και το Εθνικόν Στρατιωτικόν Νοσοκομείον Ναυπλίας. Η ύπαρξή τους στην πόλη, σε συνδυασμό με τα υγειονομεία αποτελούν δείγματα της υγειονομικής πολιτικής που ο Καποδίστριας σκόπευε να εφαρμόσει σ’ ολόκληρη τη χώρα. Η παρούσα μελέτη ασχολείται με τα ανωτέρω ιδρύματα, καθώς δε θα πρέπει να μας διαφεύγει πως αυτά ήταν τα πρώτα κρατικά νοσοκομεία στον ελλαδικό χώρο.

Πρώτος γιατρός του πολιτικού νοσοκομείου, ήταν ο Γερμανός φιλέλληνας Φρειδερίκος Βολόης, ο οποίος μας πληροφορεί πως κατά τη διάρκεια της παρουσίας του στο νοσοκομείο (1823) περιέθαλψε περισσότερους από 400 ασθενείς.

Το κτίριο που στεγάστηκε το νοσηλευτικό ίδρυμα φαίνεται πως ήταν μικρό και σε περιοχή ακατάλληλη, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις ενός νοσοκομείου. Τον επόμενο χρόνο (1825) η ανάγκη για άμεση μεταστέγαση του ιδρύματος έγινε επιτακτική, καθώς λόγω «επιδημικής και ολέθριας νόσου εζητήθη υπό της Κυβερνήσεως αντί της μέχρι τότε ως νοσοκομείον χρησιμευούσης οικίας να παραχωρηθεί ετέρα εις θέσιν καταλληλοτέραν και υγειοτέραν, ως τοιαύτη δε παρεχωρήθη η εις ην ήδη διατελεί το Νοσοκομείον, αναγνωρισθείσα ως ιδιοκτησία δημοτική υπό της Κυβερνήσεως».

Το 1825 γιατρός του νοσοκομείου διορίστηκε ο Γερμανός φιλέλληνας Η. Treiber, ο οποίος αργότερα (1828) έγινε διευθυντής στο στρατιωτικό νοσοκομείο της πόλης. Στη συνέχεια προσλήφθηκε και δεύτερος γιατρός, ο Ηπειρώτης Λουκάς Βάγιας, γιατρός του Αλή Πασά και του Βύρωνα. Υπολογίζεται πως το έτος αυτό νοσηλεύονταν καθημερινά στο νοσοκομείο περισσότεροι από 40 ασθενείς.

Η Πύλη του Στρατιωτικού Νοσοκομείου
πάνω από τον Ψαρομαχαλά, δεκαετία 1930.

Για τη συντήρηση του ιδρύματος και κατ’ επέκταση της εξασφάλισης της βιωσιμότητας του, η Κυβέρνηση επέβαλε ειδικούς φόρους. Στην οικονομική ενίσχυση του ιδρύματος συνέβαλλαν επίσης διάφορες συνδρομές πολιτών και έκτακτες εισφορές από την περιφορά ειδικού δίσκου βοηθείας στους ναούς της πόλης κατά τις εορτάσιμες ημέρες. Επειδή όμως οι παραπάνω πόροι θεωρήθηκαν ανεπαρκείς, με πρόταση του επιτρόπου του νοσοκομείου Πέτρου Περόγλου, προστέθηκε και ειδικός φόρος, ο οποίος επιβλήθηκε στους βιοτέχνες, στα μέλη του Βουλευτικού και Εκτελεστικού και στους υπουργούς. Αργότερα παραχωρήθηκαν για την οικονομική του ενίσχυση και έσοδα από την εκμίσθωση του δημοσίου στατήρα του Ναυπλίου και των Μύλων.

Στη διάρκεια της διακυβέρνησης της χώρας από τον Καποδίστρια το νοσοκομείο ονομάστηκε Α’ Εθνικόν Νοσοκομείον Ναυπλίου. Στα χρόνια της αρτιότερης οργάνωσης και λειτουργίας του νοσηλευτικού ιδρύματος (1827-1833) γιατρός – διευθυντής και επιστάτης του ήταν ο Λευκαδίτης χειρουργός Πέτρος Στεφανίτσης. Το νοσοκομείο χρησιμοποιήθηκε έως το Μάιο του 1832 για τη νοσηλεία φτωχών, ορφανών, καταδίκων, υποδίκων, πορνών, ξένων και αιχμαλώτων πολέμου. Παράλληλα με το κρατικό αυτό ίδρυμα στην πόλη υπήρχαν και γιατροί οι οποίοι επισκέπτονταν ιδιωτικά τους ασθενείς στα σπίτια τους, όταν οι τελευταίοι διέθεταν τα ανάλογα οικονομικά μέσα.

Το 1832 το νοσοκομείο παραχωρήθηκε – ή καλύτερα επιτάχθηκε- από τα γαλλικά συμμαχικά στρατεύματα για την κάλυψη των αναγκών του, τα οποία μετά την αναχώρηση τους το παράδωσαν στο Β. Φρουραρχείο. Έκτοτε το νοσοκομείο και έως το 1836 έπαυσε να λειτουργεί ως κρατικό νοσηλευτικό κατάστημα. Πρόβλημα ακόμη παραμένει ο προσδιορισμός της ακριβούς θέσης της πρώτης οικίας-νοσοκομείου, καθώς και οι επόμενες μεταστεγάσεις του. Περισσότερη σιγουριά υπάρχει για το κτίριο του Α’ Νοσοκομείου, το οποίο τοποθετείται έξω από τα όρια της τότε πόλης – στη σημερινή συνοικία του Ψαρομαχαλά- στους ΒΔ πρόποδες της Ακροναυπλίας και πάνω από τον προμαχώνα των Πέντε Αδελφών

ΠΗΓΗ: 

Νίκος Φ. Τόμπρος, Διδάκτωρ Ιστορίας, Επίκουρος Καθηγητής, Παν/μίου Πελοποννήσου Τμήμα Ιστορίας, Ναυπλιακά Ανάλεκτα VI, Έκδοση Δήμου Ναυπλιέων, 2007.

Διαβάστε επίσης:

Η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη στην διάρκεια του αγώνα του 1821

Πρώτη δημοσίευση: Μάρτιος 2014 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Αλέξανδρος Γιατζίδης

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 25 Μαρτίου 2026

H ιατροφαρμακευτική περίθαλψη στη διάρκεια του αγώνα του 1821. Οι γιατροί, οι κομπογιαννίτες, οι τσαρλατάνοι

Τυφλός τραυματίας, [1850], Εθνική Πινακοθήκη

Αλέξανδρου Γιατζίδη

του Αλέξανδρου Γιατζίδη, M.D, medlabnews.gr iatrikanea

Η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη στη διάρκεια του Αγώνα του 1821 ήταν εξαιρετικά ανεπαρκής, με ελάχιστους γιατρούς, μεγάλες ελλείψεις σε φάρμακα και πολύ δύσκολες συνθήκες υγιεινής. Το άρθρο εξηγεί πώς αντιμετωπίζονταν οι τραυματίες και οι ασθενείς, ποιος ήταν ο ρόλος των εμπειρικών θεραπευτών και ποιες επιδημίες επιβάρυναν τους αγωνιστές. 

Οι συνεχείς, προσπάθειες και πρωτοβουλίες στήριξης της επανάστασης με τη δημιουργία οργανωτικών δομών και την εξασφάλιση πόρων και εφοδίων δεν περιελάμβαναν ιδιαίτερη μέριμνα για την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη των μαχητών και την ιατροκοινωνική προστασία των αμάχων.

Κατά τα τελευταία χρόνια της προεπαναστατικής περιόδου ο αριθμός των ιατρών, που εξυπηρετούσε τις ανάγκες 1.000.000 περίπου κατοίκων, δεν υπερέβαινε τους 90. Μετά την επανάσταση και με την άφιξη στην Ελλάδα Ελλήνων και φιλελλήνων ιατρών από το εξωτερικό ο συνολικός αριθμός τους ουδέποτε υπερέβη τους 500, ενώ οι υπάρχουσες ανάγκες λόγω του πλήθους των τραυματιών από τις πολεμικές διενέξεις και των ασθενών από την εκδήλωση επιδημιών υπήρξαν τεράστιες. Τα δεδομένα αυτά, τα οποία είναι άξια κριτικής προσέγγισης και ανάλυσης, αναδεικνύουν τις τραγικές συνθήκες κάτω από τις οποίες διεξήχθη ο απελευθερωτικός αγώνας του 1821 και αποδεικνύουν το μεγαλείο της ψυχής και την πίστη στην ελευθερία του σκλαβωμένου έθνους.
Οι συνθήκες υγιεινής διαβίωσης, ένδυσης και διατροφής, της συντριπτικής πλειοψηφίας των υπόδουλων Ελλήνων, θα μπορούσαν να αξιολογηθούν ως υποβαθμισμένες και να χαρακτηριστούν ως άθλιες την περίοδο της διεξαγωγής του αγώνα για την ελευθερία.
Οι παράγοντες, που συνεισέφεραν στη συνεχή υποβάθμιση της δημόσιας υγείας στα χρόνια της εθνικής παλιγγενεσίας αφορούσαν στις απρογραμμάτιστες και αλλεπάλληλες μετακινήσεις των αγωνιστών, στον αναγκαστικό συνωστισμό πληθυσμιακών ομάδων σε αστικά κέντρα, στις συχνές πολιορκίες πόλεων και οχυρών και στις συνεχείς πολεμικές αντιπαραθέσεις, που συνεπάγονταν αφενός ταλαιπωρίες, σε βαθμό ψυχοσωματικής εξόντωσης και αφετέρου έλλειψη πόσιμου νερού, τροφίμων, φαρμάκων και άλλων εφοδίων. Επιπρόσθετα, σε ορισμένες περιοχές της χώρας το υγρό κλίμα και το γεωφυσικό περιβάλλον ευνοούσαν την εκδήλωση επιδημιών, που επιβάρυναν ακόμη περισσότερο την ήδη δυσμενή κατάσταση των αγωνιστών και των οικογενειών τους. Η διατροφή των αγωνιζομένων Ελλήνων περιλάμβανε κυρίως ψωμί, παξιμάδια, βρασμένο καλαμπόκι και σπανιότερα κρέας και ψάρια. Περιελάμβανε, επίσης, κρασί και ρακή, ενώ το λάδι, φαίνεται, ότι ήταν το μόνο προϊόν διατροφής, που υπήρχε σε επάρκεια καθ’ όλη τη διάρκεια του αγώνα.
Η ακατάλληλη διατροφή προκαλούσε δυσεντερία, που εξαντλούσε ακόμη περισσότερο τους αποδυναμωμένους οργανισμούς των αγωνιστών του 1821, ενώ έκδηλα ήταν τα συμπτώματα αβιταμινώσεων, κυρίως από την έλλειψη της βιταμίνης C, που προκαλούσε σκορβούτο.
Η πρόσβαση σε αποθέματα υγιεινού πόσιμου νερού ήταν συχνά προβληματική, είτε γιατί δεν επαρκούσαν οι διαθέσιμες ποσότητες για τις υφιστάμενες ανάγκες, είτε γιατί ο εχθρός κυρίευε τις πηγές υδροδοσίας και ανέκοπτε την ύδρευση πόλεων και περιοχών, που τελούσαν υπό τον έλεγχο των Ελλήνων.
Τα νερά των πηγαδιών μολύνονταν είτε προσχεδιασμένα από τους μαχητές της ελευθερίας, για να μη χρησιμοποιούνται από τους Τούρκους, είτε με τα χάλκινα σκεύη, τα οποία έρριπταν οι Έλληνες στα πηγάδια για να τα κρύψουν, ιδιαίτερα την περίοδο της εκστρατείας του Δράμαλη. Συχνά, τα διάφορα λάφυρα και ιδιαίτερα τα ενδύματα που έπαιρναν οι ρακένδυτοι αγωνιστές από τους νεκρούς αντιπάλους τους αποτελούσαν αιτίες σοβαρών λοιμώξεων που εξελισσόταν σε θανατηφόρες.
Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας αρκετοί νέοι από διάφορες περιοχές της υπόδουλης Ελλάδος, προερχόμενοι σχεδόν αποκλειστικά από εύπορες αστικές οικογένειες, έσπευδαν σε πανεπιστήμια ευρωπαϊκών πόλεων για να σπουδάσουν, κατά προτίμηση Ιατρική, διότι κατά τον Κοραή «...θηριώδες έθνος εις μόνους τους ιατρούς αναγκάζεται να υποκρίνεται κάποιαν ημερότητα».
Τα πανεπιστήμια επιλογής των Ελλήνων για ιατρικές σπουδές ήταν κυρίως της Πάδοβας, της Παβίας, της Πίζας και της Βιέννης.
Οι πρακτικοί ή εμπειρικοί ιατροί ασκούσαν τη λεγόμενη «Δημώδη Ιατρική», κυρίως, στις ορεινές περιοχές της χώρας. Ήταν ιδιαίτερα επιδέξιοι στην ανάταξη εξαρθρημάτων και καταγμάτων, στην περιποίηση τραυμάτων και στην πραγματοποίηση μικροεπεμβάσεων, με συνέπεια να καλούνται και «ιατροχειρουργοί». Τους αποκαλούσαν, επίσης, «ιατρο- φαρμακοποιούς», γιατί, εκτός των ιατρικών πράξεων που επιτελούσαν, παρασκεύαζαν φάρμακα και συνέλεγαν βότανα, τα οποία χορηγούσαν, κατά περίπτωση, σε ασθενείς και τραυματίες.
Παράλληλα με τους επιστήμονες και τους πρακτικούς ιατρούς ασκούσαν ιατρικές πράξεις και χορηγούσαν φαρμακευτικά παρασκευάσματα, κατά τη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα, κομπογιαννίτες και τσαρλατάνοι.
Οι κομπογιαννίτες και οι τσαρλατάνοι ήταν ψευτογιατροί με ενδιαφέρον αποκλειστικά επικεντρωμένο στο οικονομικό όφελος και με τάση να περιαυτολογούν για τις θεραπευτικές τους επιτυχίες σε βαθμό τερατολογίας. Έφεραν ειδική ένδυση και κάλυπταν το κεφάλι τους με σαμαροκάλπακο στο οποίο τοποθετούσαν, εμφανώς, φάρμακα πρώτης ανάγκης.
Η παρεχόμενη υγειονομική φροντίδα και περίθαλψη, κατά την περίοδο της εθνικής παλιγγενεσίας, ήταν ανάλογη με το υφιστάμενο επίπεδο των ιατρικών γνώσεων της εποχής. Ιατρικές πράξεις και διαδικασίες, όπως είναι η χορήγηση αναισθησίας, η μετάγγιση αίματος, η ασηψία, η αντισηψία και άλλες, ήταν παντελώς άγνωστες και η συνεισφορά του υγειονομικού προσωπικού στην περίθαλψη των τραυματιών και των ασθενών υποτυπώδης.
Στα πεδία των μαχών οι ελαφρά τραυματισμένοι ετύγχαναν φροντίδας, επί τόπου, από τους συμπολεμιστές τους, ενώ οι φέροντες βαριά τραύματα διακομίζονταν προς νοσηλεία σε μοναστήρια και αργότερα σε υποτυπώδη νοσοκομεία, τα οποία εν τω μεταξύ είχαν αρχίσει να συγκροτούνται.

Η φροντίδα των τραυμάτων περιλάμβανε καθαρισμό της εξωτερικής τους επιφάνειας με ρακή και εισαγωγή στο εσωτερικό τους αλοιφής παρασκευασμένης από λεύκωμα αυγού αναμεμιγμένου με κοινό λάδι και ρακή. Στη συνέχεια ετίθετο επί του τραύματος αλοιφή παρασκευασμένη από σαπούνι και ρακή και ακολουθούσε, κατά διαλείμματα η επίβρεξή του με ρακή, που φαίνεται ότι ήταν θεραπευτικό μέσο συνεχούς χρήσης.  Η χρήση μούχλας ήταν επίσης διαδεδομένη. Την έπαιρναν από μουχλιασμένα τρόφιμα και μουχλιασμένους τοίχους που δεν τους έπιανε π ήλιος και την τοποθετούσαν πάνω σε μολυσμένα τραύματα.

Η επίδεση του τραύματος, ανεξάρτητα του βαθμού της σοβαρότητάς του, πραγματοποιείτο με ταινίες υφάσματος και μικρά καλάμια ή νάρθηκες κατασκευασμένους από ξύλο ή ναστόχαρτο.
Για την αιμόσταση των μεγάλων αγγείων χρησιμοποιείτο πυρακτωμένο σίδερο, για την αιμόσταση των τριχοειδών οινόπνευμα, ενώ για τον έλεγχο των αιμοπτύσεων λόγω τραυμάτων του θώρακα χορηγείτο ζεσταμένο κρασί αναμεμιγμένο με κοινό βούτυρο.

Τα φάρμακα, τα οποία χρησιμοποιούσαν οι επιστήμονες ιατροί και πολλοί από τους εμπειρικούς, ήταν κυρίως δρόγες (αλόη, θεριακή, κάρδαμο, κίνα, πιπερόριζα, σαμπούκο, σαρκοτρόφι, σίλφιο κ.ά.), η χρήση των οποίων ανάγεται στην εποχή του Διοσκουρίδη και η εντόπισή τους είναι εύκολη στη χλωρίδα της ελληνικής υπαίθρου. Ήταν, επίσης, ορισμένες φαρμακευτικές και χημικές ουσίες (άλας αψινθίας, βόραξ, γόμμα Αραβική, εμετική τρυξ, μίνιον, νίτριον, οξύμελι κ.ά.) και διάφορα σκευάσματα (balsamo di Tolu, elixir propriepatis, laudano di Barbaro κ.ά.), τα οποία προμηθεύονταν, όταν είχαν τη δυνατότητα, από την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, τα Επτάνησα και την Τεργέστη.

Ολα τα παραπάνω αναδεικνύουν τις συνθήκες που επικρατούσαν κατά την περίοδο της επανάστασης του 1821 στο πεδίο της υγειονομικής περίθαλψης και φροντίδας των αγωνιστών της ελευθερίας. Για το λόγο αυτό η ευχή «Καλό βόλι» εξέφραζε, συν τοις άλλοις, και την επιθυμία για ένα γρήγορο, ανώδυνο και ηρωικό θάνατο.

Πηγές:

• Χ. Βυζάντιος, Ιστορία των κατά την Ελληνικήν Επανάστασιν εκστρατείαν και μαχών, ων συμμετέσχεν ο τακτικός στρατός από του 1821 μέχρι του 1833, Αθήνα 1956.
• Α. Αθανασόπουλος, Πελοποννήσιοι ιατροί κατά τον Ιερόν Αγώνα του 1821, Πελοποννησιακή Πρωτοχρονιά (1965).
• Ε. Εμμανουήλ, Ιατροσόφια και Τσαρλατάνοι, Αρχεία Φαρμακευτικής (1938).

Διαβάστε επίσης

Η υγεία των Ελλήνων το 1821. Οι επιδημίες της πανώλης, του τύφου, της χολέρας. Ο Καποδίστριας και η δημόσια υγεία της εποχής.

Πρώτη δημοσίευση: Μάρτιος 2013 — MEDLABNEWS.GR | Συγγραφέας: Αλέξανδρος Γιατζίδης

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 25 Μαρτίου 2026