Artemis II: Επέστρεψαν από τη Σελήνη, αλλά η πιο κρίσιμη μάχη δόθηκε στην επιστροφή (video)

 medlabnews.gr iatrikanea 

Οι τέσσερις αστροναύτες του Artemis II επέστρεψαν με ασφάλεια στη Γη, ολοκληρώνοντας τη σημαντικότερη επανδρωμένη αποστολή γύρω από τη Σελήνη μετά την εποχή του Apollo. Το Orion έκανε splashdown στον Ειρηνικό στις 10 Απριλίου 2026 και η NASA χαρακτήρισε την αποστολή κρίσιμο βήμα για τις επόμενες σεληνιακές πτήσεις. Μαζί με το ιστορικό της φορτίο, το Artemis II έφερε και ένα τεράστιο βάρος προσδοκιών: να αποδείξει ότι το Orion μπορεί να πάρει ανθρώπους μέχρι τη Σελήνη και να τους φέρει πίσω ζωντανούς.

Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι, τουλάχιστον μέχρι αυτή τη στιγμή, δεν έχει γίνει γνωστό κάποιο σοβαρό πρόβλημα στην ίδια την επιστροφή. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι η NASA δεν ήταν σε κατάσταση αυξημένης επαγρύπνησης. Το μεγάλο σημείο ανησυχίας ήταν η θερμική ασπίδα του Orion. Στο Artemis I, που ήταν μη επανδρωμένο, είχε παρατηρηθεί απώλεια υλικού κατά την επανείσοδο. Έτσι, για το Artemis II, η NASA δεν ακολούθησε το πιο σύνθετο “skip entry”, αλλά επέλεξε direct entry, δηλαδή μια πιο ευθεία κάθοδο, ώστε η θερμότητα να αποβληθεί πιο σταθερά και να μην δημιουργηθούν ξανά “θύλακες” θερμότητας μέσα στην ασπίδα. Με απλά λόγια, η κάψουλα πέρασε την πιο επικίνδυνη δοκιμασία της πτήσης με το βλέμμα όλων στραμμένο στο ένα εξάρτημα που δεν επιτρεπόταν να αποτύχει.

Κατά την αποστολή υπήρξε ένα τεχνικό επεισόδιο που έγινε θέμα διεθνώς: η τουαλέτα του Orion εμφάνισε βλάβη λίγο μετά την εκτόξευση. Η NASA επιβεβαίωσε ότι το πλήρωμα, μαζί με το mission control, την επανέφερε σε κανονική λειτουργία. Δεν ήταν ο κίνδυνος που θα έφερνε την αποστολή στα όριά της, αλλά ήταν ένα μικρό και αποκαλυπτικό παράδειγμα του πόσο λεπτές είναι οι ισορροπίες μέσα σε ένα κλειστό διαστημικό σύστημα όπου ακόμη και το πιο “πεζό” εξάρτημα έχει σημασία για την ασφάλεια, την υγιεινή και την ψυχολογία του πληρώματος.

Από ιατρικής πλευράς, όμως, το πραγματικά συναρπαστικό σημείο δεν ήταν η τουαλέτα, αλλά η στιγμή που οι αστροναύτες ξαναμπήκαν στη βαρύτητα της Γης. Μετά από περίπου 10 ημέρες σε βαθύ διάστημα και μικροβαρύτητα, το σώμα έχει ήδη αρχίσει να προσαρμόζεται αλλιώς: μετατοπίζονται υγρά προς τα πάνω μέρη του σώματος, αλλάζει η καρδιαγγειακή απόκριση και η επανόρθωση στην όρθια στάση δεν είναι δεδομένη. Η NASA περιγράφει την ορθοστατική δυσανεξία ως ουσιαστικό κίνδυνο μετά την επιστροφή από το διάστημα. Για αυτό προβλέπει ενυδάτωση, ταχεία ιατρική εκτίμηση και γρήγορη μεταφορά σε medical bay πάνω στο πλοίο ανάκτησης. Η ίδια η υπηρεσία παραδέχεται ότι αμέσως μετά την προσθαλάσσωση μπορεί να είναι δύσκολο για τους αστροναύτες ακόμη και να περπατήσουν μόνοι τους.

Και όλα αυτά συμβαίνουν αμέσως μετά από μια βίαιη επανείσοδο. Το Orion επιστρέφει από τη Σελήνη με ταχύτητα περίπου 25.000 μιλίων την ώρα και η θερμική του ασπίδα πρέπει να αντέξει εξωτερικές θερμοκρασίες κοντά στους 5.000 βαθμούς Fahrenheit, ενώ το εσωτερικό πρέπει να μείνει σε επίπεδα ανεκτά για το ανθρώπινο σώμα. Η αντίθεση είναι εντυπωσιακή: έξω συνθήκες σχεδόν “κολασμένες”, μέσα ένα περιβάλλον που πρέπει να παραμείνει βιώσιμο, ελεγχόμενο και ασφαλές. Αυτό ακριβώς κάνει την επάνοδο από τη Σελήνη όχι απλώς ένα τεχνολογικό κατόρθωμα, αλλά και μια ακραία ιατρική δοκιμασία ανθρώπινης αντοχής.

Έτσι, η μεγαλύτερη είδηση από την επιστροφή του Artemis II δεν είναι ότι συνέβη κάτι δραματικό, αλλά ακριβώς το αντίθετο: ότι πέρασε χωρίς το σοβαρό πρόβλημα που όλοι φοβούνταν. Η NASA έπρεπε να προσέξει κυρίως τη θερμική ασπίδα, τη σωστή γωνία επανεισόδου, τη λειτουργία των συστημάτων καθόδου και κυρίως τη φυσιολογική κατάσταση του πληρώματος αμέσως μετά την προσθαλάσσωση. Η αποστολή έδειξε ότι το επόμενο μεγάλο βήμα προς τη Σελήνη δεν είναι μόνο να φτάσεις εκεί. Είναι να αντέξει το σώμα και το σκάφος την επιστροφή.

Πηγές: 

NASA, NASA standards για human spaceflight, Reuters, AP.

All four crew members, NASA astronaut Reid Wiseman, Artemis II commander, NASA astronaut Victor Glover, Artemis II pilot, NASA astronaut Christina Koch, Artemis II mission specialist, and Canadian Space Agency (CSA) astronaut Jeremy Hansen, Artemis II mission specialist have now… pic.twitter.com/sIwNvPOsKx

— OSINTdefender (@sentdefender) April 11, 2026

Artemis II και αθέατη πλευρά της Σελήνης: Η αλήθεια για το «περίεργο» που καταγράφηκε

 medlabnews.gr

Η αθέατη πλευρά της Σελήνης ήταν πάντα το ιδανικό πεδίο για μύθους, σενάρια και υπερβολές. Το Artemis II, όμως, έδωσε για πρώτη φορά μετά την εποχή του Apollo μια πραγματική, σύγχρονη, επανδρωμένη ματιά σε αυτό που κρύβεται πίσω από τον σεληνιακό δίσκο. Και η αλήθεια είναι πιο ενδιαφέρουσα από τις θεωρίες συνωμοσίας. Το Orion πέρασε πίσω από τη Σελήνη στις 6 Απριλίου 2026, με μια απολύτως αναμενόμενη διακοπή επικοινωνίας περίπου 40 λεπτών, επειδή η ίδια η μάζα της Σελήνης μπλοκάρει το σήμα προς τη Γη. Δεν υπήρξε «εξαφάνιση», ούτε απώλεια ελέγχου, ούτε κάποιο ανεξήγητο συμβάν. Η NASA είχε προαναγγείλει το blackout και το αντιμετώπισε ως φυσιολογικό τμήμα της διέλευσης.

Το μεγάλο ερώτημα, όμως, δεν ήταν μόνο αν θα περάσουν με ασφάλεια από την αθέατη πλευρά, αλλά τι ακριβώς θα δουν εκεί οι άνθρωποι με γυμνό μάτι. Το Artemis II έφτασε σε μέγιστη απόσταση 252.756 μιλίων από τη Γη, καταρρίπτοντας το ιστορικό ρεκόρ του Apollo 13, και πέρασε στο κοντινότερο σημείο περίπου 4.067 μίλια πάνω από την επιφάνεια της Σελήνης. Αυτό έδωσε στο πλήρωμα ένα παράθυρο παρατήρησης που δεν ήταν απλώς τεχνικό, αλλά και επιστημονικά μοναδικό.

Το πιο περίεργο που κατέγραψαν οι αστροναύτες δεν ήταν κάποια «βάση» ή άγνωστο αντικείμενο, αλλά σύντομες λάμψεις επάνω στη σκοτεινή επιφάνεια της Σελήνης. Στο επίσημο υλικό της NASA, ο Reid Wiseman περιγράφει ότι είδαν επανειλημμένα impact flashes, δηλαδή στιγμιαίες φωτεινές εκλάμψεις από μικρομετεωροειδείς που χτυπούν το σεληνιακό έδαφος. Μάλιστα ξεκαθάρισε ότι δεν επρόκειτο για αντανάκλαση από σωματίδια του ίδιου του σκάφους ή από τους προωθητήρες, αλλά για πραγματικά χτυπήματα στην επιφάνεια. Αυτό είναι ίσως το πιο «αλλόκοτο» και ταυτόχρονα απολύτως επιστημονικό εύρημα: οι άνθρωποι είδαν με τα μάτια τους κάτι που γνωρίζαμε κυρίως από τηλεσκοπικές ή αυτόματες παρατηρήσεις.

Το δεύτερο πραγματικά ασυνήθιστο στοιχείο ήταν η σχεδόν 54λεπτη ολικότητα όταν η Σελήνη έκρυψε πλήρως τον Ήλιο από τη θέση του Orion. Σε σχετική εικόνα που έδωσε η NASA, αναφέρεται ότι η ολικότητα κράτησε σχεδόν 54 λεπτά, επιτρέποντας θέαση ενός λαμπρού φωτοστέφανου γύρω από τον σκοτεινό δίσκο της Σελήνης. Η επιστημονική ομάδα εξετάζει αν αυτό το φαινόμενο οφείλεται αποκλειστικά στο ηλιακό στέμμα ή σε συνδυασμό με zodiacal light. Για το πλήρωμα, πάντως, ήταν ένα οπτικό γεγονός σχεδόν αδιανόητο για ανθρώπινη εμπειρία.

Υπήρξε και κάτι ακόμη που αξίζει προσοχή: οι αστροναύτες περιέγραψαν χρωματικές αποχρώσεις και λεπτομέρειες κρατήρων που δεν αποδίδονται το ίδιο καλά στις φωτογραφίες. Η NASA κατέγραψε ότι οι αναφορές του πληρώματος για αποχρώσεις καφέ και μπλε μπορούν να βοηθήσουν στη γεωλογική ερμηνεία της ηλικίας και της ορυκτολογικής σύστασης επιφανειακών σχηματισμών. Η Christina Koch είπε ότι έβλεπε φωτεινούς νέους κρατήρες με τρόπο που δεν είχε διακρίνει ποτέ σε φωτογραφίες. Με άλλα λόγια, το πραγματικό «μυστήριο» της αθέατης πλευράς δεν είναι εξωγήινο· είναι ότι το ανθρώπινο μάτι, επί τόπου, μπορεί να προσθέσει επιστημονική πληροφορία που δεν δίνει εύκολα ούτε η κάμερα.

Όταν το Orion βγήκε ξανά από πίσω από τη Σελήνη, το πλήρωμα κατέγραψε Earthrise, τη Γη να ανατέλλει πάνω από τον σεληνιακό ορίζοντα, σε μια εικόνα που η NASA ήδη αντιμετωπίζει ως μία από τις εμβληματικές φωτογραφίες της αποστολής. Ήταν η στιγμή που έδωσε ξανά στην αποστολή και μια συναισθηματική διάσταση: η αθέατη πλευρά δεν αποδείχθηκε «τόπος απειλής», αλλά τόπος απόλυτης απομόνωσης, σιωπής και ακραίας οπτικής εμπειρίας.

Άρα, αν κάποιος ρωτήσει τι ήταν το πιο περίεργο που έγινε στο Artemis II στην αθέατη πλευρά, η πιο τεκμηριωμένη απάντηση είναι αυτή: όχι, δεν εμφανίστηκε κάτι άγνωστο που «έρχεται». Το πιο παράξενο ήταν ότι οι αστροναύτες βρέθηκαν σε ένα οπτικό περιβάλλον σχεδόν ξένο για τον ανθρώπινο εγκέφαλο, είδαν πραγματικές προσκρούσεις στη σεληνιακή επιφάνεια, παρατήρησαν μια εξαιρετικά σπάνια και μακρά έκλειψη από το διάστημα και κατέγραψαν γεωλογικές λεπτομέρειες που ενισχύουν το επιστημονικό ενδιαφέρον για την αθέατη πλευρά. Αυτό είναι λιγότερο «συνωμοσιολογικό», αλλά πολύ πιο σημαντικό.

Artemis II: Το μεγάλο ιατρικό στοίχημα του ταξιδιού στη Σελήνη – τι μπορεί να πάθει το ανθρώπινο σώμα έξω από την «ασπίδα» της Γης;

 επιμέλεια Κλεοπάτρα Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr iatrikanea

Η Artemis II δεν είναι απλώς η πρώτη επανδρωμένη επιστροφή της NASA σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη μετά από δεκαετίες. Είναι και το πρώτο πραγματικό «κρας τεστ» του ανθρώπινου οργανισμού στο βαθύ διάστημα, σε μια αποστολή που εκτοξεύθηκε την 1η Απριλίου 2026, διαρκεί περίπου 10 ημέρες και έχει σχεδιαστεί όχι μόνο για να δοκιμάσει το Orion και τα συστήματα υποστήριξης ζωής, αλλά και για να καταγράψει με ακρίβεια τι συμβαίνει στο σώμα, στον εγκέφαλο και στη συμπεριφορά των αστροναυτών όταν βγαίνουν ξανά πέρα από τη χαμηλή γήινη τροχιά. Σήμερα, 6 Απριλίου 2026, η αποστολή βρίσκεται σε εξέλιξη και η σεληνιακή προσέγγιση αποτελεί και επιστημονικό, και βιοϊατρικό ορόσημο.

Το πιο άμεσο ιατρικό πρόβλημα σε μια τέτοια σύντομη αποστολή δεν είναι τόσο η μακροχρόνια απώλεια οστικής μάζας ή η σοβαρή μυϊκή ατροφία που φοβίζει στις πολύμηνες παραμονές στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, αλλά οι οξείες επιδράσεις της μικροβαρύτητας και της μετάβασης ανάμεσα σε διαφορετικά πεδία βαρύτητας. Η ναυτία του διαστήματος, η απορρύθμιση του αιθουσαίου συστήματος, η αποπροσανατολιστική αίσθηση του «πάνω-κάτω», η δυσκολία σε λεπτές κινήσεις και η επιβάρυνση της απόδοσης σε κρίσιμα καθήκοντα είναι κλασικοί κίνδυνοι των πρώτων ημερών. Η σχετική βιβλιογραφία αναφέρει ότι το σύνδρομο space motion sickness επηρεάζει περίπου το 70% των αστροναυτών στις πρώτες ημέρες πτήσης, ενώ η ίδια η NASA θεωρεί τον κίνδυνο μεταβολής της αισθητικοκινητικής και αιθουσαίας λειτουργίας κορυφαίο επιχειρησιακό πρόβλημα για σεληνιακές αποστολές. Γι’ αυτό και το Artemis II παρακολουθεί συστηματικά ισορροπία, συμπτώματα κίνησης, αιθουσαία λειτουργία και την ικανότητα εξόδου από την κάψουλα μετά την επιστροφή.

Ακόμη πιο κρίσιμο είναι το ζήτημα της ακτινοβολίας. Σε αντίθεση με τον ISS, το Orion περνά από τις ζώνες Van Allen και εκθέτει το πλήρωμα σε γαλαξιακή κοσμική ακτινοβολία και, εάν υπάρξει ηλιακό επεισόδιο, σε δυνητικά επικίνδυνα φορτισμένα σωματίδια από τον Ήλιο. Η NASA εκτιμά ότι η βασική έκθεση της Artemis II θα είναι περίπου συγκρίσιμη με έναν μήνα παραμονής στον ISS, δηλαδή περίπου το 5% του συνολικού επιτρεπόμενου επαγγελματικού ορίου καριέρας ενός αστροναύτη, με πρόσθετο κίνδυνο αν εκδηλωθεί ηλιακή καταιγίδα. Για τον λόγο αυτό το Orion φέρει ενεργούς αισθητήρες ακτινοβολίας σε πολλαπλά σημεία, προσωπικά δοσίμετρα για κάθε μέλος του πληρώματος, αλλά και σχέδιο δημιουργίας αυτοσχέδιου «καταφυγίου καταιγίδας» μέσα στο σκάφος αν οι μετρήσεις δείξουν επικίνδυνη άνοδο. Η σημασία αυτού του σκέλους ξεπερνά τη συγκεκριμένη αποστολή: η βιοϊατρική βιβλιογραφία συνδέει τη διαστημική ακτινοβολία με βλάβες DNA, καρκινογένεση, καρδιαγγειακούς και νευρογνωσιακούς κινδύνους, ιδίως σε μεγαλύτερες αποστολές προς τη Σελήνη και τον Άρη.

Η Artemis II όμως δεν μετρά μόνο την ακτινοβολία· ψάχνει και το τι κάνει αυτή η έκθεση στο ανοσοποιητικό σύστημα. Η NASA έχει εντάξει ειδικό πρωτόκολλο “Immune Biomarkers”, στο οποίο θα αναλυθούν δείγματα αίματος και σάλιου πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την πτήση, ώστε να φανεί πώς αλλάζουν οι ορμόνες του στρες, τα ανοσολογικά κύτταρα και η επανενεργοποίηση λανθανόντων ιών. Αυτό δεν είναι θεωρητικός φόβος: προηγούμενα δεδομένα της NASA και δημοσιευμένες μελέτες έχουν δείξει ότι σε σύντομες και μακρές πτήσεις μπορεί να επανενεργοποιούνται έρπητες ιοί χωρίς εμφανή συμπτώματα, κάτι που θεωρείται βιοδείκτης διαταραγμένης ανοσίας. Η καινοτομία εδώ είναι ότι μαζί με το πλήρωμα «ταξιδεύουν» και organ-on-chip μοντέλα από κύτταρα μυελού των οστών των ίδιων των αστροναυτών, στο πείραμα AVATAR, ώστε να μελετηθεί με προσωποποιημένο τρόπο πώς η μικροβαρύτητα και η ακτινοβολία επηρεάζουν την αιμοποίηση και την ανοσολογική απάντηση. Είναι ίσως η πρώτη φορά που η εξατομικευμένη ιατρική δοκιμάζεται τόσο καθαρά σε αποστολή βαθιού διαστήματος.

Εξίσου σοβαρό είναι το «αόρατο» ιατρικό πεδίο: ύπνος, κιρκάδιος ρυθμός, ψυχική αντοχή, ομαδική συνοχή και γνωστική απόδοση. Η μελέτη ARCHeR παρακολουθεί ευεξία, δραστηριότητα, πρότυπα ύπνου και αλληλεπιδράσεις του πληρώματος με actigraphy και ερωτηματολόγια, ακριβώς επειδή η απομόνωση, η ένταση της αποστολής, οι ακανόνιστοι κύκλοι φωτός και η συνεχιζόμενη επιχειρησιακή εγρήγορση μπορούν να μειώσουν την απόδοση χωρίς να προκαλέσουν «θεαματικά» συμπτώματα. Η NASA αντιμετωπίζει την ανεπαρκή ή ακανόνιστη sleep-wake ρύθμιση ως διακριτό κίνδυνο για την ασφάλεια πτήσης, ενώ στις μετρήσεις της Artemis II εντάσσονται επίσης έλεγχοι για οφθαλμική και εγκεφαλική υγεία, διατροφική κατάσταση, καρδιαγγειακή προσαρμογή, μικροβίωμα, μυϊκή λειτουργία και συμπτώματα ζάλης ή αποπροσανατολισμού. Με απλά λόγια, το πλήρωμα δεν είναι μόνο εξερευνητές· είναι και οι ίδιοι βιοϊατρικά «υποκείμενα» μελέτης.

Στο πρακτικό επίπεδο, η αποστολή λειτουργεί σαν πρόβα για ιατρική αυτονομία στο βαθύ διάστημα. Το πλήρωμα ήδη εκτελεί ασκήσεις με ειδικό flywheel μικρού όγκου για να διατηρεί καρδιοαναπνευστική και μυϊκή ετοιμότητα, ενώ η NASA έχει εντάξει επίδειξη CPR και αντιμετώπισης πνιγμονής μέσα στο Orion, δηλαδή σενάρια επειγόντων σε περιβάλλον όπου δεν υπάρχει άμεση ιατρική εκκένωση. Ακόμη και το πρόβλημα με το σύστημα τουαλέτας δεν είναι «λεπτομέρεια» αλλά ζήτημα ιατρικής και επιχειρησιακής υγιεινής: όταν ένα σύστημα αποβλήτων δυσλειτουργεί σε κλειστό περιβάλλον βαθιού διαστήματος, το θέμα αφορά άνεση, αφυδάτωση, καθαριότητα, λοιμώξεις και ψυχολογική επιβάρυνση. Το Orion κουβαλά έτσι ένα πολύ πιο ώριμο μοντέλο ιατρικής σκέψης από την εποχή Apollo: όχι μόνο πώς θα φτάσει ο άνθρωπος στη Σελήνη, αλλά πώς θα παραμείνει λειτουργικός, καθαρός, σταθερός και ασφαλής σε κάθε ώρα του ταξιδιού.

Η ουσία είναι ότι η Artemis II δεν προσπαθεί απλώς να αποδείξει ότι «μπορούμε να ξαναπάμε». Προσπαθεί να απαντήσει σε ένα πολύ πιο δύσκολο ερώτημα: τι χρειάζεται για να αντέξει ιατρικά ο άνθρωπος όταν η Γη πια μικραίνει στο παράθυρο και η προστατευτική της ασπίδα χάνεται πίσω του. Αν η αποστολή πετύχει, θα έχει προσφέρει κάτι πολύ μεγαλύτερο από ένα εντυπωσιακό σεληνιακό flyby: θα έχει χαρτογραφήσει τα πρώτα πραγματικά βιοϊατρικά όρια της νέας εποχής των επανδρωμένων αποστολών στο βαθύ διάστημα.

Πηγές: NASA Artemis II mission page, NASA mission updates/blogs, NASA Human Research Program, NASA Science AVATAR/ARCHeR/Immune Biomarkers/Standard Measures, PubMed και PMC reviews για space motion sickness, ανοσολογική δυσρύθμιση και διαστημική ακτινοβολία.

Αλλαγή θερινής ώρας: πώς επηρεάζει τον οργανισμό, τον ύπνο και την καρδιά

medlabnews.gr iatrikanea

Η αλλαγή της θερινής ώρας επηρεάζει το βιολογικό ρολόι και μπορεί να προκαλέσει προσωρινή διαταραχή στον ύπνο και στη λειτουργία του οργανισμού. Το άρθρο εξηγεί γιατί ορισμένοι άνθρωποι δυσκολεύονται περισσότερο να προσαρμοστούν και τι έχουν δείξει μελέτες για καρδιαγγειακά συμβάματα, τροχαία και απόδοση. Η θερινή ώρα θα ισχύσει ξανά από την Κυριακή στην Ελλάδα και τα ρολόγια -θέλοντας και μη- θα ρυθμισθούν με μια ώρα διαφορα. Κατά καιρούς ορισμένες επιστημονικές έρευνες έχουν υποστηρίξει ότι αυτή η αλλαγή της ώρας μπορεί να κρύβει κινδύνους για μερικούς ανθρώπους (ασφαλώς όχι για τους περισσότερους), όπως να αυξήσει τα εμφράγματα και τα εγκεφαλικά, να προκαλέσει περισσότερα τροχαία στους δρόμους, ακόμη και να μειώσει την παραγωγικότητα των εργαζομένων.

Μια πρωτότυπη ψυχολογική μελέτη το Δεκέμβριο του 2016, σύμφωνα με το πρακτορείο Ρόιτερς, έδειξε ότι, την επόμενη εργάσιμη μέρα μετά την αλλαγή της θερινής ώρας, οι δικαστές στις ΗΠΑ επιβάλλουν ποινές που έχουν κατά μέσο όρο 5% μεγαλύτερη διάρκεια, σε σχέση με τις ποινές που επέβαλαν την προηγούμενη εβδομάδα ή εκείνες που θα επιβάλουν στο μέλλον, όταν πια ο οργανισμός τους θα έχει συνηθίσει την αλλαγή.

Η αλλαγή της ώρας φαίνεται πως επηρεάζει το ανθρώπινο βιολογικό ρολόι, με συνέπεια να προκαλείται μια μικρή σύγχυση στον οργανισμό. Οι περισσότεροι ανθρώποι δεν έχουν κάποιο ιδιαίτερο πρόβλημα, αλλά για ορισμένους η αλλαγή της ώρας μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για καρδιαγγειακό επεισόδιο (έμφραγμα ή εγκεφαλικό), ιδίως στους ηλικιωμένους και στους καρκινοπαθείς.

Μια αμερικανική έρευνα του 2014 σε αμερικανικά νοσοκομεία έδειξε μια αύξηση κατά 25% στα εμφράγματα τη Δευτέρα, αμέσως μετά την αλλαγή της θερινής ώρας, σε ανθρώπους ευάλωτους στον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Από την άλλη, ακόμη και μια ελαφριά στέρηση ή διαταραχή του ύπνου, ιδίως σε άτομα που πάσχουν από αϋπνία, που προκαλεί η αλλαγή της ώρας, μπορεί να αυξήσει έως 17% τον κίνδυνο ένας οδηγός να εμπλακεί σε τροχαίο.

Το βιολογικό ρολόι του ανθρώπου -όπως και των ζώων- χρησιμοποιεί το φως της μέρας για να συγχρονίζεται με το περιβάλλον, καθώς αλλάζουν οι εποχές. Όμως η «θεσμική» αλλαγή της ώρας διαταράσσει αυτό τον συγχρονισμό, καθώς συμβαίνει απότομα. Εκτιμάται ότι ο οργανισμός χρειάζεται περίπου μια μέρα προκειμένου να προσαρμοστεί σε μια αλλαγή του ρολογιού κατά μία ώρα. Στις περιπτώσεις των μακρινών αεροπορικών ταξιδιών, όπου το «τζετ λαγκ» είναι ακόμη χειρότερο, το σώμα χρειάζεται ακόμη περισσότερο χρόνο για να προσαρμοστεί στη νέα ζώνη ώρας.

Ένα βασικό σκεπτικό για τη θερινή ώρα (από την εποχή που την πρότεινε ο Βενιαμίν Φραγκλίνος το 1784) είναι ότι, χάρη στην καθυστερημένη δύση του ήλιου, οι άνθρωποι θα περνάνε λιγότερες ώρες στα σπίτια τους με φως, άρα θα γίνεται εξοικονόμηση ηλεκτρικής ενέργειας και καυσίμων. Αλλά και γι' αυτό έχουν εκφρασθεί αμφιβολίες κατά πόσο όντως συμβαίνει.

Τέλος, δεν μπορεί να μην αναφέρει κανείς πόσο άσχημη είναι η αίσθηση ότι θα έχεις χάσει μια ώρα από τη ζωή σου...

Διαβάστε επίσης

• Χρήσιμα και απλά, για να κοιμάστε καλύτερα την νύχτα
• Νιώθετε συνεχώς κούραση, δυσφορία, υπνηλία; Κοινά αίτια, που μπορεί να οφείλεται αυτό.
• Οι διαταραχές ύπνου, συνδέονται με καρδιαγγειακά νοσήματα, παχυσαρκία, διαβήτη, κατάθλιψη. Πώς να κάνετε καλό και ποιοτικό ύπνο
• 10 απλές συμβουλές για να ρυθμίσετε ξανά τον κύκλο του ύπνου σας (το βιολογικό σας ρολόι)!
• Τι πρέπει να κάνετε αν πάσχετε από αϋπνία και έλλειψη ύπνου;
• Ανήσυχος ύπνος ή αίσθημα πίεσης και θλίψης μπορεί να οφείλονται στο Γεωπαθητικό και Ηλεκτρομαγνητικό (EMF) στρες
• Οι σωστές και λάθος στάσεις στον ύπνο για να ξυπνάτε χωρίς πόνους και στομαχικά προβλήματα

Πρώτη δημοσίευση: Μάρτιος 2017 — MEDLABNEWS.GR | Επιμέλεια: medlabnews.gr iatrikanea

Τελευταία ουσιαστική ενημέρωση: 26 Μαρτίου 2026

Προσοχή. Θερινή ώρα από την Κυριακή 29 Μαρτίου

 

medlabnews.gr iatrikanea

Τα ξημερώματα της τελευταίας Κυριακής του Μαρτίου θα έχουμε αλλαγή της ώρας σε θερινή, όπως κάθε χρόνο.

Έτσι, στις 29 Μαρτίου, οι δείκτες των ρολογιών μας θα πάνε μία ώρα μπροστά. Συγκεκριμένα όταν το ρολόι μας δείξει 03:00, θα το γυρίσουμε μία ώρα μπροστά, ώστε να δείξει 04:00.

Αλλαγή ώρας: Πότε ξεκίνησε

Οι ευρωπαϊκές χώρες θέσπισαν τις ρυθμίσεις για τη θερινή ώρα τον περασμένο αιώνα για την εξοικονόμηση ενέργειας, ιδιαίτερα σε περιόδους πολέμου ή κατά την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του 1970.

Αρχής γενομένης από το 1980, η Ευρωπαϊκή Ένωση θέσπισε σταδιακά νομοθεσία που έθετε τέρμα στα αποκλίνοντα χρονοδιαγράμματα των εθνικών τους αλλαγών ώρας. Το 2018 ωστόσο, ο σκοπός των αλλαγών της ώρας κατέστη πολύ λιγότερο ενδεδειγμένος, καθώς μελέτες δείχνουν ότι η εξοικονόμηση ενέργειας είναι πλέον οριακή και ολοένα και συχνότερα οι πολίτες διαμαρτύρονται για τις αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία.

Βασιζόμενη στο αίτημα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και στο πλαίσιο της αξιολόγησης του ισχύοντος καθεστώτος, η Επιτροπή πραγματοποίησε δημόσια διαβούλευση το καλοκαίρι του 2018 και έλαβε 4,6 εκατομμύρια απαντήσεις, που είναι ο υψηλότερος αριθμός απαντήσεων που έχουν ληφθεί σε δημόσια διαβούλευση που διοργανώθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το 84 % των απαντήσεων ήταν υπέρ της κατάργησης των εποχιακών αλλαγών της ώρας.

Με βάση τα στοιχεία αυτά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος για να συνεχίσουν οι Βρυξέλλες να ρυθμίζουν τις εποχιακές αλλαγές της ώρας και ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να είναι ελεύθερα να αποφασίζουν κατά πόσο επιθυμούν να διαβιούν σε θερινή ή χειμερινή ώρα και να χειριστούν το θέμα σε εθνικό επίπεδο, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας.

Διαβάστε επίσης

• Χρήσιμα και απλά, για να κοιμάστε καλύτερα την νύχτα
• Νιώθετε συνεχώς κούραση, δυσφορία, υπνηλία; Κοινά αίτια, που μπορεί να οφείλεται αυτό.
• Οι διαταραχές ύπνου, συνδέονται με καρδιαγγειακά νοσήματα, παχυσαρκία, διαβήτη, κατάθλιψη. Πώς να κάνετε καλό και ποιοτικό ύπνο

Αδριανός Γολέμης ο γιατρός των αστροναυτών στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Αστροναυτών της ESA

medlabnews.gr iatrikanea

Δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην εκστασιάζεται ακούγοντας ιστορίες του διαστήματος, τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει σήμερα η επιστήμη στην πιθανότητα εποικισμού της Σελήνης και του Άρη, τις προκλήσεις που θα πρέπει να αντιμετωπίσει ο αστροναύτης κατά τη διάρκεια του πολύμηνου διαστημικού ταξιδιού του προς τον Άρη. 

O 37χρονος ερευνητής από τη Λάρισα Αδριανός Γολέμης εργάζεται στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Αστροναυτών της ESA, παρακολουθώντας την υγεία των πληρωμάτων πριν και μετά τις διαστημικές αποστολές - Ο νέος ρόλος του επικεντρώνεται στην ιατρική παρακολούθηση των επανδρωμένων αποστολών για τον διαστημικό σταθμό που πρόκειται να τεθεί σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη και να αποτελέσει τη βάση για μελλοντικά ταξίδια στον Αρη

Ο Αδριανός Γολέμης, ο 37χρονος ερευνητής από τη Λάρισα, ζει το όνειρό του, αλλά όχι απλώς κάνοντας βόλτες στο φεγγάρι – αν και, ποιος ξέρει, μπορεί να το κάνει και αυτό σύντομα.

Όταν δεν εργάζεται στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Αστροναυτών (EAC) της ESA, παρακολουθώντας την υγεία των αστροναυτών, είτε πριν είτε μετά την επιστροφή τους από το διάστημα, ο Αδριανός σχεδιάζει τα ιατρικά πρωτόκολλα για τις μελλοντικές αποστολές στη Σελήνη και –κρατηθείτε– στον Άρη!

Ο Αδριανός είχε μια εξαιρετική διάκριση το 2022, όταν έγινε ο πρώτος Έλληνας που πέρασε τα έξι στάδια της διαδικασίας επιλογής αστροναυτών της ESA, ανάμεσα σε 22.523 υποψήφιους. Έτσι, όταν τον ρωτάνε αν ποτέ θα γίνει αστροναύτης, ίσως απαντάει κάτι σαν “Αν χρειαστεί, θα βάλω και στολή”, κοιτάζοντας το φεγγάρι με νόημα.

Η δουλειά του στο νοσοκομείο της Τουλούζης δεν τον εμποδίζει από το να παρακολουθεί την Τελετή Έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων στο Παρίσι, αν και ο Ολυμπιακός Ύμνος του ξέφυγε λόγω επαγγελματικών υποχρεώσεων. Τι να κάνουμε, κάποιος πρέπει να σιγουρευτεί ότι οι αστροναύτες θα επιστρέψουν στη Γη με όλα τα μέλη τους στη θέση τους, σωστά;

Ο Αδριανός βρίσκεται τώρα σε ένα διάλειμμα από τις απαιτητικές προετοιμασίες των αστροναυτών, αλλά όχι για πολύ. Έχει να ετοιμάσει τα ιατρικά πρωτόκολλα για τον διαστημικό σταθμό που θα γυρίζει γύρω από τη Σελήνη – και ναι, αυτή είναι δουλειά πλήρους απασχόλησης. Με τη σεληνιακή σκόνη να παραμονεύει και να απειλεί την υγεία των αστροναυτών, ο Γολέμης έχει να αντιμετωπίσει προκλήσεις που μοιάζουν βγαλμένες από ταινία επιστημονικής φαντασίας.

Αν όλα πάνε καλά, μπορεί σύντομα να τον δούμε να πίνει έναν εσπρέσο με θέα τη Γη από τη Σελήνη, πριν ξεκινήσει το επόμενο μεγάλο ταξίδι στον Άρη. Και γιατί όχι; Ο Αδριανός Γολέμης δείχνει ότι το όνειρο ενός Έλληνα να αγγίξει τα αστέρια δεν είναι και τόσο μακρινό.

Έλληνας διαστημικός γιατρός μιλά για την αποστολή της Boeing

Ο «γιατρός των αστροναυτών» αναφέρθηκε και στην πρόσφατη διαστημική αποστολή του Starliner της Boeing που λόγω τεχνικών προβλημάτων αδυνατεί να φέρει πίσω το πλήρωμα που αντί των οκτώ ημερών που ήταν προγραμματισμένο να μείνει οκτώ μήνες.

Μιλώντας για το ρόλο που έχει διευκρινίζει ότι αυτός είναι η ιατρική επιμέλεια των αστροναυτών της Ευρώπης όταν πηγαίνουν στο διάστημα που ξεκινάει ένα χρόνο πριν από την απογείωση και συνεχίζεται ψηφιακά, με τηλεϊατρική στο διάστημα της παραμονής στον διαστημικό σταθμό.

Παράλληλα, όπως είπε, όταν επιστρέφουν στη Γη, περνάει μαζί με μια ευρύτερη ομάδα ειδικών, ένα διάστημα έως ότου να επιστρέψει στα φυσιολογικά επίπεδα ο οργανισμός τους. Αναφερόμενος στην αποστολή της Boeing και τους δύο αστροναύτες που είναι εγκλωβισμένοι στο διάστημα το χαρακτήρισε ως είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα που δείχνει πόσο δυναμικές και εναλλασσόμενες είναι οι συνθήκες στο διάστημα. «Λόγω ενός τεχνικού προβλήματος, η κάψουλα που βρίσκεται στο Διεθνή Διαστημικό Σταθμό μπορεί να μην είναι σε θέση να επιστρέψει στη Γη με ασφάλεια, γεγονός που έχει επεκτείνει τη διάρκεια της αποστολής», εξήγησε ο Δρ. Γολέμης.

Ωστόσο, όπως τόνισε πως «υπάρχει πάντα περιθώριο ασφάλειας και πως, προς το παρόν, δεν υπάρχει ανησυχία για την υγεία των αστροναυτών». Σύμφωνα με τα όσα είπε «πρέπει να είμαστε πάρα πολύ προσεκτικοί για το πώς προχωρούμε και αν θα δοθεί τελικά το ΟΚ από τη NASA ώστε να επιστρέψει αυτό το πλήρωμα με την εν λόγω κάψουλα που υπάρχει ένα ερωτηματικό ή αν θα σταλεί κάποια άλλη κάψουλα για να τους διασώσει».

Μιλώντας για τον χρόνο παραμονής στο διάστημα εξήγησε ότι, σε μεγαλύτερης διάρκειας αποστολές, είναι απαραίτητη η ιατρική και φαρμακευτική μέριμνα για να αποφευχθούν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία λόγω της έλλειψης βαρύτητας.

«Αν ξεπερνάμε το φράγμα του ενός μήνα όπως σε αυτή την περίπτωση, πρέπει ιατρικά, φαρμακευτικά και με κάποια αντίμετρα όπως η φυσική άσκηση στο διάστημα, να μεριμνήσουμε ώστε η έλλειψη βαρύτητας να μην επηρεάσει τα οστά, να μην επηρεάσει τους μυς μας με τρόπο που θα είναι μη αναστρέψιμος όταν επιστρέψουν οι αστροναύτες στη Γη» πρόσθεσε.

Ο Έλληνας γιατρός που προετοιμάζει αστροναύτες για το διάστημα

Ανάμεσα σε σπουδαίους Έλληνες επιστήμονες του διαστήματος, όπως ο Σταμάτης Κριμιζής και ο Θανάσης Οικονόμου, ήταν και ο Αδριανός Γολέμης, γιατρός στο Ινστιτούτο MEDES, του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αστροναυτών (EAC), συνεργάτης του Ευρωπαϊκού Κέντρου Διαστήματος (ESA) και υποψήφιος αστροναύτης, μίλησε για τον συστηματικό έλεγχο και την προετοιμασία των αστροναυτών για την παραμονή τους στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.

Ο Αδριανός Γολέμης αυτή την περίοδο παρακολουθεί στενά και προετοιμάζει από ιατρικής πλευράς την αποστολή ενός Ευρωπαίου Αστροναύτη στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. «Εδώ και δυο βδομάδες είμαι ο γιατρός του αστροναύτη Μάρκους Βαν, πρόκειται για έναν Σουηδό, ο οποίος θα πάει στο διάστημα σε έξι μήνες από σήμερα. Μιλάμε για μια πιο σύντομη αποστολή από τις συνηθισμένες, αλλά με σημαντικό ερευνητικό ενδιαφέρον», ανέφερε ο κ. Γολέμης εξηγώντας ότι η συγκεκριμένη αποστολή είναι συνεργασία του ESA και μιας ιδιωτικής εταιρείας. «Αυτές οι συνεργασίες με τον ιδιωτικό τομέα μπορούν να προσφέρουν ευκαιρίες και σε μικρότερες χώρες όπως είναι η Ελλάδα», επισήμανε, σημειώνοντας πως ο διαστημικός τομέας «ανοίγει» με περισσότερες αποστολές κι «είμαι χαρούμενος που θα βοηθήσω τον Μάρκους να εκτελέσει την αποστολή του σωστά».

Η προετοιμασία για το διάστημα

Η προετοιμασία ενός αστροναύτη από την πλευρά της υγείας του είναι ένα από τα σπουδαιότερα μέρη της αποστολής. Ο τόπος του διαστήματος είναι φοβερά αφιλόξενος και στόχος των γιατρών, όπως και του Ανδριανού Γολέμη, είναι να ελαχιστοποιήσουν ή να εκμηδενίσουν την πιθανότητα να νοσήσει ή να συμβεί κάτι στον αστροναύτη που βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τη γη. «Ως εκ τούτου, η προετοιμασία ξεκινά ενάμιση χρόνο πριν από την αποστολή, με επαναλαμβανόμενα ιατρικά τεστ, να δούμε την κατάσταση υγείας του αστροναύτη». Με βάση τον γονιδιακό χάρτη του αστροναύτη και λίγο πριν από την αποστολή, ο γιατρός προχωρά στην παρασκευή εξατομικευμένων φαρμάκων, τα οποία ο αστροναύτης θα έχει μαζί του κατά τη διάρκεια της παραμονής του στον διαστημικό σταθμό.

Ο κ. Γολέμης επισημαίνει ότι μέρος του προγράμματος αφορά την ιατρική εκπαίδευση του αστροναύτη αφού για το χρονικό διάστημα παραμονής τους στον διαστημικό σταθμό «θα χρειαστεί να γίνουν γιατροί του εαυτού τους, να παρακολουθούν τους δείκτες από τις βασικές λειτουργίες του σώματός τους και με τη βοήθεια που θα έχουν από τη γη να παρεμβαίνουν όπου χρειάζεται».

Η καραντίνα του αστροναύτη τρεις βδομάδες πριν από την πτήση είναι μια πρώτη μεγάλη δοκιμασία τόσο για τον ίδιο όσο και για τον προσωπικό του γιατρό. «Μετακομίζουμε στο Χιούστον και παραμένουμε απομονωμένοι από κάθε είδους επαφή με τρίτους, επαναλαμβάνοντας συνεχώς ιατρικά τεστ και εξετάσεις. Ο στόχος μας είναι να μην μεταφερθεί κάποιος ιός στον Διαστημικό Σταθμό».

Λίγο πριν από την πτήση, για προληπτικούς λόγους ο αστροναύτης θα λάβει φαρμακευτική αγωγή για την ναυτία, τους εμετούς και το φαινόμενο του αποπροσανατολισμού που θα προκληθεί στον οργανισμό τις πρώτες ώρες που θα βρεθεί σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας.

Ο Αδριανός Γολέμης μιλά για το συναίσθημα που νιώθει κάθε φορά που παρίσταται στις εκτοξεύσεις των ρουκετών που μεταφέρουν αστροναύτες στο διαστημικό σταθμό. «Τα συναισθήματα είναι πολλά και έντονα, όταν βλέπεις τον πύραυλο να σηκώνεται από το έδαφος γνωρίζοντας ότι στην άκρη του σκάφους βρίσκεται κάποιος που έχεις ζήσει μαζί του και τον έχεις κουράρει επί 1,5 χρόνο για να καταφέρει να κάνει αυτή την αποστολή».

Ο Διαστημικός Σταθμός είναι ένα πολυεθνικό επίτευγμα από ΗΠΑ, Ρωσία, Ευρώπη, Ιαπωνία, Καναδά και επί μονίμου βάσεως φιλοξενεί αστροναύτες τουλάχιστον από τέσσερις χώρες. Η συνεννόηση και η συναίνεση είναι τα σημαντικότερα στοιχεία για την ομαλή συμβίωση αστροναυτών στα δώματα του σταθμού, ακόμη κι όταν υπάρχει θέμα υγείας. Για παράδειγμα, η αντιμετώπιση ενός προβλήματος υγείας ενός αστροναύτη μπορεί να ανήκει στην ευθύνη του προσωπικού του γιατρού, αλλά η φαρμακευτική αγωγή που θα χορηγηθεί θα χρειαστεί να συζητηθεί ευρέως με την ιατρική ομάδα των χωρών που παρακολουθούν και τους άλλους αστροναύτες.

Ο κ. Γολέμης εξηγεί ότι «μια φορά την βδομάδα, κάθε Πέμπτη, γίνεται τηλεδιάσκεψη της ιατρικής ομάδας των πέντε υπηρεσιών διαστήματος που λειτουργούν τον Διαστημικό Σταθμό, όπου συζητούμε και την αντιμετώπιση των εκτάκτων περιστατικών υγείας, το είδος της φαρμακευτικής αγωγής κλπ». Η έκθεση υγείας πρέπει να είναι αναλυτική και εκτός από τη διάγνωση και τη φαρμακευτική ουσία που πρέπει να χορηγηθεί, περιλαμβάνει και τα αναμενόμενα αποτελέσματα ανά χρονικό διάστημα. Μας εξηγεί ότι «η συζήτηση είναι λεπτομερής και εξαντλητική» καθώς, όπως υπογραμμίζει, «κάθε χώρα έχει τα δικά της ιατρικά και φαρμακευτικά πρωτόκολλα, αλλά στα 23 χρόνια ζωής του διαστημικού σταθμού, οι ζυμώσεις που έχουν γίνει, έχουν φέρει πιο κοντά, σ' έναν κοινό χώρο την ιατρική των πέντε διαφορετικών κρατών».

Η προετοιμασία για την επιστροφή

Η προετοιμασία ενός αστροναύτη για την επάνοδό του στη γη είναι σημαντική διαδικασία και ξεκινά μέρες πριν από την ημερομηνία επανόδου. Ο κ. Γολέμης αναφέρει ότι «ο οργανισμός του αστροναύτη δέχεται ισχυρό σοκ από την επιστροφή στη γη και εμείς τον βοηθάμε να σταθεί όρθιος, να περπατήσει με τη βοήθεια προγραμμάτων αποκατάστασης». Ακόμη και το αεροσκάφος της ESA που μεταφέρει τον αστροναύτη από το Χιούστον στην Ευρώπη είναι κατάλληλα διαμορφωμένο ώστε «να προφέρουμε τις καλύτερες ιατρικές υπηρεσίες στον αστροναύτη, εάν παραστεί ανάγκη».

Επιλέχθηκαν 25 αστροναύτες ανάμεσε σε 25.000 ενδιαφερόμενους

Ο Αδριανός Γολέμης είναι ο πρώτος Έλληνας που ολοκλήρωσε την ευρωπαϊκή επιλογή αστροναυτών. Από τους 25.000 ενδιαφερόμενους που ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση της ESA κατάφερε μετά από τεστ, ιατρικούς ελέγχους, εξετάσεις κλπ να φτάσει στους 25 που η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος επέλεξε για αστροναύτες και που θα μπορούσαν να ξεκινήσουν άμεσα την εκπαίδευση τους για τις μελλοντικές αποστολές. Οι άλλες χώρες προχώρησαν στο επόμενο βήμα, σε συμβόλαια συνεργασίας με την ESA, κάτι που δεν συνέβη με την Ελλάδα. «Παραμένω ενεργός στη διάθεση της Ελλάδας, όταν επιλέξει να επενδύσει στις επανδρωμένες αποστολές του διαστήματος», δήλωσε ο κ. Γολέμης και εξήγησε ότι οι επιλογές αυτές έχουν συνήθως ανταποδοτικό χαρακτήρα αφού από τη συμμετοχή της χώρας στις επανδρωμένες αποστολές, «η ESA, βάσει καταστατικού της, ανταποδίδει με συμβόλαια συνεργασίας με ερευνητικά ινστιτούτα πανεπιστήμια και επιχειρήσεις σε θέματα διαστημικής τεχνολογίας».

Το στοιχείο της έμπνευσής του για το διάστημα και τις διαστημικές αποστολές καθορίστηκε από δύο προσωπικότητες με διεθνές κύρος στην ιστορία του Διαστήματος, τους Έλληνες καθηγητές Σταμάτη Κριμιζή και Θανάση Οικονόμου. Ο Αδριανός Γολέμης κατέληξε λέγοντας ότι «αυτές οι δύο προσωπικότητες με ενέπνευσαν σε ό,τι κι αν έχω καταφέρει έως σήμερα κι ελπίζω, εάν καταφέρω να συμμετάσχω σε μια επανδρωμένη πτήση, να αποτελέσω την έμπνευση για τους μαθητές των σχολείων και των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων μας».

Διαβάστε επίσης

Αδριανός Γολέμης: Ο Γιατρός των Αστροναυτών. Στην ιατρική ομάδα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος

El Niño και La Niña ξαναχτυπούν: Ο πλανήτης μπαίνει σε κλιματικό αναβρασμό – τι μπορεί να σημαίνει για την Ελλάδα

επιμελεια medlabnews.gr

Ο πλανήτης μπαίνει ξανά σε φάση μεγάλης μετεωρολογικής νευρικότητας και οι επιστήμονες παρακολουθούν με αυξημένη ανησυχία την εξέλιξη του φαινομένου ENSO, δηλαδή του κύκλου El Niño – La Niña στον τροπικό Ειρηνικό. Όμως τα τελευταία επίσημα δεδομένα δείχνουν ότι, μέχρι σήμερα, δεν βρισκόμαστε ακόμη σε “σούπερ Ελ Νίνιο”. Αυτό που καταγράφεται είναι ότι η αδύναμη La Niña των τελευταίων μηνών εξασθενεί, η άνοιξη του 2026 αναμένεται κυρίως ουδέτερη, και από το καλοκαίρι αυξάνονται οι πιθανότητες να αναπτυχθεί νέο El Niño, με τη NOAA να δίνει πιθανότητα 62% για εμφάνισή του στο τρίμηνο Ιούνιος–Αύγουστος 2026. Η ίδια η NOAA τονίζει ότι η ισχύς του παραμένει αβέβαιη, με περίπου 1 στις 3 πιθανότητες να εξελιχθεί σε ισχυρό επεισόδιο προς το τέλος του 2026. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός επισημαίνει επίσης ότι βραχυπρόθεσμα κυριαρχεί η ουδέτερη φάση, ενώ η πιθανή μετάβαση σε El Niño αργότερα μέσα στο έτος πρέπει να διαβαστεί με προσοχή, επειδή αυτή την εποχή υπάρχει το γνωστό «φράγμα προβλεψιμότητας της άνοιξης», που μειώνει την αξιοπιστία των μακροπρόθεσμων εκτιμήσεων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος είναι μικρός. Σημαίνει ότι ο τίτλος «έρχεται σούπερ Ελ Νίνιο» είναι προς το παρόν πιθανό σενάριο και όχι επιβεβαιωμένο γεγονός. Κι αυτό έχει σημασία, γιατί ακόμα και χωρίς να φτάσουμε σε ακραίο “super El Niño”, η μετάβαση από La Niña σε ουδέτερες συνθήκες και ενδεχομένως σε El Niño μπορεί να πυροδοτήσει νέο κύκλο παγκόσμιων θερμοκρασιακών και υδρολογικών ακροτήτων, πάνω σε έναν πλανήτη που ήδη είναι πολύ θερμότερος λόγω της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής. Ο WMO σημειώνει καθαρά ότι τα φυσικά αυτά φαινόμενα πλέον δρουν πάνω σε ένα ήδη υπερθερμασμένο κλιματικό υπόβαθρο, ενισχύοντας τον κίνδυνο για ακραία καιρικά φαινόμενα, διαταραχές στη βροχόπτωση, πίεση στα υδάτινα αποθέματα και προβλήματα σε γεωργία, υγεία και ενέργεια.

Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα; Εδώ χρειάζεται προσοχή, γιατί η σχέση του ENSO με την Ανατολική Μεσόγειο δεν είναι τόσο άμεση και τόσο “μηχανική” όσο σε άλλες περιοχές του πλανήτη. Η Ελλάδα επηρεάζεται πολύ και από άλλους κλιματικούς μηχανισμούς, όπως η κυκλοφορία πάνω από τον Ατλαντικό και τη Μεσόγειο. Άρα κανείς δεν μπορεί να πει με επιστημονική ασφάλεια ότι «έρχεται Ελ Νίνιο, άρα στην Ελλάδα θα γίνει ακριβώς αυτό». Παρ’ όλα αυτά, τα σημερινά εποχικά σήματα για τη χώρα μας δείχνουν ήδη θερμότερη από τα κανονικά άνοιξη για το 2026, σύμφωνα με την ΕΜΥ, ενώ ευρύτερα η νότια Ευρώπη και η Μεσόγειος παραμένουν μέσα στη ζώνη αυξημένου θερμικού κινδύνου.

Με απλά λόγια, στην Ελλάδα το πιο ρεαλιστικό σενάριο δεν είναι ότι θα “δούμε” αυτούσιο το Ελ Νίνιο, αλλά ότι θα μπούμε σε ακόμη μία περίοδο πιο ζεστών εποχών, μεγαλύτερης αστάθειας και πιο απότομων εναλλαγών: παρατεταμένα θερμά διαστήματα, επεισόδια έντονης ζέστης νωρίτερα από το συνηθισμένο, άνιση κατανομή βροχών, απότομες καταιγίδες και πιέσεις σε λειψυδρία, γεωργία και αντιπυρική προστασία. Η ίδια η ΕΜΥ προειδοποιεί ήδη για θερμότερη άνοιξη, ενώ η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι όταν ο πλανήτης περνά σε θερμή φάση ENSO πάνω σε ένα ήδη θερμό κλιματικό σύστημα, αυξάνεται η πιθανότητα να σπάσουν νέα ρεκόρ θερμοκρασίας και να ενταθούν οι ακραίες αποκλίσεις.

Και αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό σημείο: η Ελλάδα δεν χρειάζεται απαραίτητα ένα «κανονικό» super El Niño για να πιεστεί. Ήδη μπαίνει σε εποχές όπου η ζέστη διαρκεί περισσότερο, το νερό γίνεται πιο πολύτιμο, οι βροχές έρχονται συχνότερα με μορφή έντονης κακοκαιρίας αντί για ομαλή αναπλήρωση, και τα οικοσυστήματα δοκιμάζονται από τη διαδοχή ξηρασίας και ακραίων φαινομένων. Αν τελικά το El Niño ενισχυθεί αργότερα μέσα στο 2026, το διεθνές κλιματικό σκηνικό μπορεί να γίνει ακόμη πιο ασταθές και να μεταφέρει πρόσθετη πίεση και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: δεν υπάρχει ακόμη επιστημονική βεβαιότητα ότι έρχεται “σούπερ Ελ Νίνιο”, υπάρχει όμως σαφές σήμα ότι ο πλανήτης περνά ξανά σε επικίνδυνη φάση κλιματικής αναταραχής. Για την Ελλάδα, αυτό μεταφράζεται σε αυξημένη πιθανότητα για θερμότερες συνθήκες, μεγαλύτερη μεταβλητότητα, πίεση στα νερά, στις καλλιέργειες, στην υγεία των ευάλωτων ομάδων και στην αντιπυρική θωράκιση. Ο καιρός μπορεί πράγματι να “τρελαθεί” παγκοσμίως· το ζήτημα για τη χώρα μας είναι αν είμαστε έτοιμοι για μια νέα εποχή όπου η εξαίρεση γίνεται σταδιακά ο κανόνας.

Εαρινή ισημερία σήμερα. Ξεκινά επίσημα η άνοιξη και η μέρα μεγαλώνει. Τι “σημαίνει” συμβολικά. Θεωρίες και παραδόσεις

επιμελεια medlabnews.gr iatrikanea

Από σήμερα ξεκινά κι επίσημα η άνοιξη στην Ελλάδα και γενικότερα στο βόρειο ημισφαίριο, με την έναρξη της εαρινής ισημερίας. Η εαρινή ισημερία συμπίπτει πάντα με την 20η ή 21η Μαρτίου (20 Μαρτίου 2026) στις 17:00 ώρα Ελλάδας για το βόρειο ημισφαίριο και σηματοδοτεί την πρώτη ημέρα της άνοιξης, μιας από τις τέσσερις εποχές του έτους. Η εαρινή ισημερία είναι η χρονική στιγμή κατά την οποία ο Ήλιος, στη φαινόμενη ετήσια πορεία του, περνά τον ουράνιο ισημερινό. Για το Βόρειο Ημισφαίριο σηματοδοτεί την έναρξη της αστρονομικής άνοιξης. Τότε η ημέρα και η νύχτα είναι περίπου ίσες σε διάρκεια, όχι απολύτως ίσες παντού, λόγω ατμοσφαιρικής διάθλασης και του τρόπου με τον οποίο μετριέται η ανατολή και η δύση. Επίσης, γύρω από την ισημερία ο Ήλιος ανατέλλει περίπου στην ανατολή και δύει περίπου στη δύση

Αντίστροφα, στο νότιο ημισφαίριο θα ξεκινήσει το φθινόπωρο. Η μέρα θα μεγαλώνει πλέον συνεχώς σε βάρος της νύχτας έως το θερινό ηλιοστάσιο, ενώ το αντίστροφο θα συμβαίνει στο νότιο ημισφαίριο.

Οι ισημερίες -η εαρινή και η φθινοπωρινή- καθορίζουν την έναρξη της άνοιξης και του φθινοπώρου, ενώ τα ηλιοστάσια -το θερινό και το χειμερινό- προσδιορίζουν την έναρξη του καλοκαιριού και του χειμώνα αντίστοιχα. Για μια ακόμη χρονιά φέτος θα συνεχιστεί η ανεπαίσθητη συρρίκνωση της διάρκειας της άνοιξης, η οποία θα είναι πιο σύντομη κατά σχεδόν ένα λεπτό της ώρας σε σχέση με πέρυσι. Εδώ και χιλιάδες χρόνια, η άνοιξη μικραίνει στο βόρειο ημισφαίριο και ό,τι χάνει, το κερδίζει σε διάρκεια το καλοκαίρι.

Από την άλλη, ενώ από αστρονομική άποψη η άνοιξη αρχίζει με την εαρινή ισημερία, στην πραγματικότητα -όπως έχουν διαπιστώσει οι επιστήμονες που μελετούν το περιβάλλον- εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής η φύση εισέρχεται όλο και πιο πρόωρα στον ανοιξιάτικο κύκλο της. Η εποχή της άνοιξης έρχεται όλο και πιο νωρίς στον πλανήτη μας και πουθενά δεν είναι αυτό τόσο αισθητό, όσο στο Βόρειο Πόλο και γενικότερα στα υψηλά γεωγραφικά πλάτη.

Τι “σημαίνει” συμβολικά διεθνώς

Σε πολλές παραδόσεις η εαρινή ισημερία δεν είναι μόνο αστρονομικό γεγονός αλλά και σύμβολο μετάβασης. Οι πιο συχνοί συμβολισμοί είναι:

• Ισορροπία: φως και σκοτάδι βρίσκονται σε σχετική ισότητα, άρα η ημέρα συνδέεται με αρμονία και εξισορρόπηση αντιθέτων. Αυτό είναι κυρίως συμβολική/φιλοσοφική ερμηνεία και όχι επιστημονικό “μήνυμα” του φαινομένου.
• Αναγέννηση της φύσης: η βλάστηση επανέρχεται, οι αγροτικοί κύκλοι ξαναρχίζουν και η άνοιξη συνδέεται με νέα αρχή, γονιμότητα και ελπίδα. Πολλές εορτές εποχικής αλλαγής διεθνώς έχουν αυτή τη λειτουργία. 
• Νέος κύκλος ζωής: σε θρησκείες, λαϊκές κοσμοθεωρίες και νεότερα πνευματικά ρεύματα, η ισημερία θεωρείται “πύλη” για προσωπική ανανέωση, κάθαρση, πρόθεση για το νέο έτος ή πνευματικό ξεκίνημα. Αυτό ανήκει στον χώρο των παραδόσεων, της αστρολογίας ή της εσωτερικής ερμηνείας και δεν τεκμηριώνεται ως επιστημονική ιδιότητα του φαινομένου. Βεβαιότητα: 95% ως προς το ότι πρόκειται για πολιτισμική ερμηνεία, όχι φυσικό νόμο.

Παραδόσεις και θεωρήσεις διεθνώς

α. Περσική παράδοση – Nowruz

Η πιο γνωστή διεθνώς σύνδεση της εαρινής ισημερίας είναι το Nowruz, η περσική Πρωτοχρονιά. Συμπίπτει με την εαρινή ισημερία και σημαίνει “νέα ημέρα”. Συνδέεται με την ανανέωση, την οικογένεια, τον καθαρισμό του σπιτιού, το εορταστικό τραπέζι και την αρχή ενός νέου κύκλου. Η UNESCO το αναγνωρίζει ως στοιχείο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς και ο ΟΗΕ έχει ανακηρύξει τη 21η Μαρτίου ως International Nowruz Day.

β. Ινδικές και ευρύτερες ασιατικές παραδόσεις

Σε περιοχές της Ινδίας, γιορτές όπως το Vishu συνδέονται με την ιδέα της εαρινής ισορροπίας και της έναρξης νέου κύκλου. Στην κινεζική παράδοση, το Qingming δεν πέφτει ακριβώς την ημέρα της ισημερίας αλλά ορίζεται σε σχέση με αυτήν, περίπου 15 ημέρες μετά, και συνδέεται με τιμή στους προγόνους και ανοιξιάτικη έξοδο στη φύση.

γ. Αρχαιότητα και μεσογειακές λατρείες

Στον αρχαίο κόσμο, η μετάβαση προς την άνοιξη συνδεόταν συχνά με τελετές γονιμότητας, βλάστησης και επιστροφής της ζωής. Στο ελληνορωμαϊκό πλαίσιο, η γιορτή Hilaria σχετιζόταν με χαρά και αναγέννηση μετά από περίοδο πένθους. Δεν ταυτίζεται πάντα ακριβώς με την ημέρα της ισημερίας, αλλά εκφράζει τον ίδιο εποχικό συμβολισμό.

δ. Νεοπαγανιστικές και αστρολογικές θεωρίες

Σε σύγχρονα νεοπαγανιστικά ρεύματα η εαρινή ισημερία γιορτάζεται ως Ostara ή ως γιορτή γονιμότητας, φωτός και αφύπνισης της γης. Στην αστρολογία θεωρείται έναρξη του ζωδιακού κύκλου του Κριού, άρα στιγμή δράσης, αρχής και ώθησης. Αυτές είναι πολιτισμικές και εσωτερικές θεωρήσεις, όχι επιστημονικά συμπεράσματα. Βεβαιότητα: 90% ως προς τη διάκριση παράδοσης/επιστήμης.

Τι σημαίνει στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα η εαρινή ισημερία δεν έχει μία ενιαία “επίσημη” γιορτή όπως το Nowruz, αλλά ο συμβολισμός της αποτυπώνεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα ανοιξιάτικων εθίμων και λαϊκών πρακτικών:

α. Τα Χελιδονίσματα

Πρόκειται για ανοιξιάτικο έθιμο με ρίζες στην αρχαιότητα, που αναβιώνει ακόμη σε διάφορες περιοχές. Παιδιά κρατούν ομοίωμα χελιδονιού και τραγουδούν τα “κάλαντα της άνοιξης”, αναγγέλλοντας τον ερχομό της νέας εποχής. Ο συμβολισμός είναι καθαρός: επιστροφή της ζωής, τέλος του χειμώνα, ελπίδα και καρποφορία.

β. Ο “Μάρτης”

Το βραχιολάκι από λευκή και κόκκινη κλωστή που φοριέται από 1 Μαρτίου είναι από τα πιο αναγνωρίσιμα ελληνικά έθιμα της άνοιξης. Στη λαϊκή παράδοση λειτουργεί προστατευτικά απέναντι στον “πρώτο ήλιο” της άνοιξης, ενώ συνδέεται και με την ευχή για υγεία και καλοτυχία. Το έθιμο έχει ευρύτερες βαλκανικές αντιστοιχίες.

γ. Αγροτικός και λαϊκός κύκλος

Στην ελληνική λαϊκή κουλτούρα, η είσοδος στην άνοιξη συνδέθηκε διαχρονικά με την αναβλάστηση, τη γονιμότητα της γης, την αρχή υπαίθριων εργασιών και το πέρασμα από τη “νεκρή” στην “ζωντανή” φύση. Αυτή η αντίληψη υπάρχει περισσότερο ως λαογραφικός και βιωματικός κύκλος παρά ως αυστηρή ημερολογιακή λατρεία της ισημερίας. Βεβαιότητα: 85%, επειδή τα ελληνικά έθιμα συνδέονται συχνότερα με τον μήνα και την άνοιξη γενικά, όχι πάντα με την ακριβή ημέρα της ισημερίας.

Τι δεν πρέπει να συγχέεται

Η εαρινή ισημερία είναι αστρονομικό γεγονός.

Οι έννοιες “ενέργεια”, “πύλη”, “κοσμική επανεκκίνηση”, “ισχυρή δόνηση” ανήκουν σε μεταφυσικές ή εσωτερικές θεωρήσεις και όχι στην αστρονομία. Το ότι πολλοί πολιτισμοί της δίνουν βαρύτητα είναι ιστορικά και ανθρωπολογικά αληθές· το ότι έχει “ειδική φυσική επίδραση στον άνθρωπο” δεν αποδεικνύεται επιστημονικά.  

Μούχλα στο ψυγείο, μπάνιο, στρώμα, ρούχα. Τι προκαλεί η μούχλα; Προληπτικά και θεραπευτικά μέτρα.

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακής βιολόγου, medlabnews.gr iatrikanea

Μούχλα είναι η κοινή ονομασία για πολλούς και διαφορετικούς μύκητες, που αναπτύσσονται σε οργανικές ουσίες, οι οποίες βρίσκονται σε αποσύνθεση και έχουν μια χαρακτηριστική μυρωδιά, είναι συνήθως άχρωμη και συνήθως δεν είναι ορατό με γυμνό μάτι στην φάση της δημιουργίας της.

Για τον πολλαπλασιασμό και τη διάδοση της βοηθούν μικροσωματίδια. Αυτά έχουν χρώματα και σε αυτό το στάδιο γίνεται ορατή με γυμνό μάτι ως μαύρη ή κίτρινη κηλίδα. 

Πως προκύπτει η μούχλα; 

Σε εσωτερικούς χώρους, η επώαση της μούχλας προκαλείται ιδιαίτερα λόγω τριών παραγόντων: υγρασία, θρεπτικά συστατικά και θερμοκρασία. Τα θρεπτικά συστατικά στο σπίτι και στο διαμέρισμα είναι πολλά. Οι μύκητες εγκαθίστανται σε ξύλα και γυψοσανίδες ή τρέφονται από ταπετσαρίες, χρώματα, βερνίκια, σιλικόνη, κόλλες δαπέδων, δέρμα και πολλά άλλα υλικά. Σε περίπτωση υλικών με υψηλή τιμή pH η επώαση περιορίζεται. Η μούχλα αναπτύσσεται όμως και σε υλικά που δεν προσφέρουν από μόνα τους θρεπτικές ουσίες, όταν έχουν πάνω τους οργανικά σωματίδια και ρύπους, για παράδειγμα το κεραμικό και το γυαλί. Η επώαση είναι δυνατή μόνο με την παρουσία υγρασίας.

Αναπαράγεται με σπόρια και χρειάζεται τροφή από εξωτερικές πηγές, γιατί δεν περιέχει χλωροφύλλη.

Γίνεται ορατή όταν αναπτύσσεται σε μεγάλες συγκεντρώσεις.

Προϋποθέσεις για την ανάπτυξη αυτών των μεγάλων συγκεντρώσεων μούχλας είναι:

- Να υπάρχει αυξημένη υγρασία είτε σαν εσωτερική σχετική υγρασία ή σαν υγρασία που μπαίνει μέσα στο σπίτι από υπόγεια ή ατέλειες στους τοίχους και στο δώμα, σαν υγρασία από μόνιμες μικροδιαρροές λόγω αστοχίας των υδραυλικών συστημάτων είτε, τέλος, σαν υγρασία λόγω πλημμύρας.

- Να υπάρχει οργανική ύλη για να μπορεί να τραφεί.

- Να υπάρχει σχετική έλλειψη αερισμού.

- Να υπάρχει αρκετή βρομιά που υποβοηθά την ανάπτυξη της μούχλας δίνοντάς της κατάλυμα και τροφή.

- Να υπάρχουν ταπετσαρίες σε αμόνωτους τοίχους, χαλιά και μοκέτες σε υπόγεια και υφασμάτινα πατάκια σε υγρούς χώρους όπως τα μπάνια.

- Υποθερμασμένοι εξωτερικοί τοίχοι ή υποθερμασμένα δωμάτια και χώροι (υποβοηθούν τη συμπύκνωση).

 - Στην εμφάνιση της "μούχλας" στις γωνίες των ταβανιών υπεύθυνες θεωρούνται οι "θερμογέφυρες" (αμόνωτα κομμάτια μπετόν που είναι ψυχρότερα από τον υπόλοιπο τοίχο) και εκεί πάνε και "κάθονται" οι υδρατμοί και υγροποιούνται, με αποτέλεσμα να μαυρίζει το μέρος αυτό.

- Το σκοτάδι βοηθάει την ανάπτυξη μούχλας, γιατί ευνοεί την διατήρηση της υγρασίας. Όχι όμως ότι η μούχλα δεν  αναπτύσσεται στο φως.

Τι προκαλεί η μούχλα

Οι συχνότερες διαταραχές υγείας που προκαλούνται, εξαιτίας της μούχλας στους εσωτερικούς χώρους, είναι κυρίως οι αλλεργίες και αναπνευστικές παθήσεις. Υπάρχουν εκατοντάδες χιλιάδες διαφορετικά είδη μούχλας, αλλά μόνον δέκα από αυτά προκαλούν προβλήματα υγείας – συνήθως ασθματικές κρίσεις, ιγμορίτιδα, βρογχίτιδα και άλλα νοσήματα των πνευμόνων, καθώς και αλλεργικές αντιδράσεις. 

Η μούχλα απειλεί περισσότερο την υγεία των κατωτέρω ομάδων ανθρώπων: 

– όσοι υποφέρουν από άσθμα και άλλες ασθένειες του αναπνευστικού

– όσοι είναι ανοσοκατασταλμένοι

– οι άνθρωποι μεγάλης ηλικίας & τα βρέφη, νήπια και γενικά τα παιδιά προσχολικής ηλικίας.

Οι πιθανές ενδείξεις πως υπάρχει πρόβλημα με μούχλα στο σπίτι συμπεριλαμβάνουν βήχα, συνεχή κόπωση, ερεθισμό των ματιών και του λαιμού, πονοκεφάλους, δερματικούς ερεθισμούς και ναυτία.

Τα σπόρια από κάποιες μούχλες (π.χ. Ασπέργιλος flavus, αφρικάνικος ασπέργιλος κτλ.) είναι εξαιρετικά τοξικά, υπήρξαν δε, υπεύθυνα για πολλούς θανάτους, με πιο γνωστό αυτούς των αρχαιολόγων στον Τάφο του Φαραώ. Τότε επειδή η αιτία ήταν άγνωστη, τους απέδωσαν στην κατάρα του Φαραώ.

Οι ισχυρότατα τοξικές και καρκινογόνες αφλατοξίνες παράγονται από μούχλα που αναπτύσσεται κυρίως σε ξηρά φρούτα, ξηρούς καρπούς (ιδιαίτερα στα αράπικα φυστίκια και αμύγδαλα), μπαχαρικά, σιτηρά και σε τυριά όταν υπάρξουν κατάλληλες συνθήκες υγρασίας και θερμοκρασίας. Επίσης μπορεί να εμφανισθούν στο γάλα ζώων που έχουν τραφεί με ζωοτροφές (καλαμπόκι κ.λπ.), στα οποία είχαν αναπτυχθεί μύκητες. 

Στους πάσχοντες από άσθμα ο μύκητας της ασπεργίλλωσης μπορεί να προκαλέσει βήχα και συριγμό, ενώ σε άτομα με αποδυναμωμένο ανοσοποιητικό σύστημα, όπως οι καρκινοπαθείς που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία, οι πάσχοντες από AIDS και τα άτομα που έχουν αυτό-άνοσα νοσήματα, κινδυνεύουν περισσότερο να εκδηλώσουν ασπεργίλλωση. Η ασπεργίλλωση προσβάλλει κυρίως ανοσοκατεσταλμένα άτομα, άτομα με κοκκιοκυτταροπενία, οξεία λευχαιμία, ή λέμφωμα. Χτυπά συνήθως τους πνεύμονες (90%), αλλά δεν αποκλείεται να επεκταθεί σε άλλα όργανα. Οι ασθενείς εμφανίζουν βήχα, πλευρωδυνία, πυρετό, δύσπνοια και ταχύπνοια.

Παράγοντες που συντηρούν και επιτείνουν το πρόβλημα της μούχλας στα σπίτια:

1) Η ύπαρξη οργανικής ύλης που της παρέχει τροφή: ρητίνες των χρωμάτων, φυσικές ίνες, χαρτί, ξύλο κλπ.

2) Βρομιά, σκόνη, ίχνη από λίπη κλπ.

3) Σχετικά υψηλές θερμοκρασίες: ≥ 24 – 25ο C.

4) Η υγρασία. Μπορεί να προέρχεται από πολλές πηγές και μάλιστα μη προφανείς.

Η μούχλα στα σπίτια εντοπίζεται κυρίως:

1) Πάνω σε κρύα, αμόνωτα δομικά στοιχεία του εξωτερικού περιβλήματος.

(δοκάρια τοιχία, κολόνες κλπ. Είναι οι γνωστές θερμογέφυρες).

2) Σε δωμάτια με μεγάλη σχετική υγρασία ιδιαίτερα όταν στερούνται μηχανικού εξαερισμού

(μπάνια κουζίνες, πλυσταριά κλπ

3) Σε υπόγειους χώρους.

Η μούχλα χρειάζεται μεν οξυγόνο αλλά όχι και φως, γιατί δεν περιέχει χλωροφύλλη και συνεπώς δεν κάνει φωτοσύνθεση.

Τα υγρά υπόγεια αποτελούν ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη κι εξάπλωση της μούχλας.

4) Μέσα σε ντουλάπες που είναι σε επαφή με το εξωτερικό περίβλημα του σπιτιού.

5) Πίσω από έπιπλα που βρίσκονται κοντά στο εξωτερικό περίβλημα του σπιτιού.

Προληπτικά και θεραπευτικά μέτρα κατά της μούχλας

– Οι μεγαλύτεροι εχθροί της μούχλας είναι η καθαριότητα (συμπεριλαμβάνει και τον καλό αερισμό) και η έλλειψη υγρασίας.

Σαφώς και δεν μπορούμε να βγάλουμε την οργανική ύλη – που αποτελεί τροφή για τη μούχλα – έξω από τα σπίτια.

Τα προληπτικά και τα θεραπευτικά μέτρα πολλές φορές αλληλοεπικαλύπτονται γι’ αυτό θα παρατεθούν χωρίς διαχωρισμό:

1) Αποτροπή συμπυκνώσεων

– Όλοι οι σωλήνες κρύου νερού πρέπει να θερμομονώνονται με τα κατάλληλα υλικά.

– Οι θερμογέφυρες πρέπει να αποφεύγονται κατά το δυνατόν.

Εάν υπάρχουν, πρέπει:

– Να θερμομονώνονται εκ των υστέρων

– Να βάφονται με ειδικές αντισυμπυκνωτικές βαφές (τύπου Dip Αnticondensation).

* ή τουλάχιστον να βάφονται με αντιμηκυτικά χρώματα (θα υπάρχει συμπύκνωση αλλά όχι μούχλα).

2) Άμεσος εντοπισμός και επιδιόρθωση βλαβών στα υδραυλικά δίκτυα.

Οι βλάβες αυτές είναι υπεύθυνες για πολλές και κυρίως μεγάλου βεληνεκούς ζημίες από τη μούχλα.

3) Τακτικός αερισμός

Ο αερισμός διαλύει και απομακρύνει τα μεγάλα φορτία υδρατμών.

Πρέπει να υπάρχει κυκλοφορία του αέρα σε όλα τα ύποπτα για ανάπτυξη μούχλας σημεία όπως π.χ. πίσω από τα έπιπλα.

Το μόνιμο άνοιγμα ενός κουφώματος έστω και κατά 0,5cm βοηθάει προς αυτή την κατεύθυνση.

Μπορεί ο εξωτερικός χειμωνιάτικος αέρας να έχει υψηλή σχετική υγρασία, αλλά οι απόλυτές του τιμές είναι χαμηλές.

Όταν μπαίνει μέσα στο σπίτι, η σχετική του υγρασία πέφτει πολύ συμπαρασύροντας προς τα κάτω τη συνολική εσωτερική σχετική υγρασία.

4) Μείωση και εξορθολογισμός της παραγωγής υδρατμών

Οι υδρατμοί παράγονται κυρίως από τις εξής ανθρώπινες δραστηριότητες:

α) Μπάνια και κυρίως ντουζ.

β) Μαγείρεμα.

γ) Πότισμα εσωτερικών φυτών (περιορίστε τα).

δ) Στέγνωμα ρούχων κλπ. (κόψτε αυτή τη συνήθεια).

Τα μπάνια και οι κουζίνες πρέπει να έχουν μηχανικό εξαερισμό.

Δεν πρέπει να γίνεται άσκοπη χρήση υγραντήρων.

5) Εντοπισμός εισροής νερού σε δώματα, τοίχους και υπόγεια και άμεση αντιμετώπισή της

Το νερό μπορεί να μπαίνει σε υγρή αλλά και σε αέρια μορφή (υδρατμοί) π.χ. μέσω διάχυσης, μεταφοράς αέριων μαζών από τρύπες και ανοίγματα κλπ. 

6) Καθαρισμός επιφανειών – Απόρριψη προσβεβλημένων αντικειμένων

Κάθε επιφάνεια χρειάζεται κατάλληλα καθαριστικά μέτρα και υλικά.

Τα συνηθέστερα καθαριστικά μέσα είναι:

α) Εξειδικευμένα μυκητοκτόνα όπως π.χ. το Antimousse.

Είναι προτιμότερα γιατί είναι εύκολα στη χρήση και δεν αφήνουν υπολείμματα.

Για δουλειές μικρού βεληνεκούς είναι η δέουσα λύση.

β) Χλωρίνη (υποχλωριώδες νάτριο 5%). Αραιώστε τη με νερό: ένα ποτήρι σε 3-4 κιλά νερό.

Τα υπολείμματά της πρέπει να απομακρύνονται.

Κοινά απορρυπαντικά (χωρίς όμως αμμωνία) ή φωσφορικό νάτριο (Νa3PO4) μπορούν να προστεθούν στο μίγμα ανάλογα με την τελική του χρήση.

Αντικείμενα που δεν επιδέχονται στεγνώματος και καθαρισμού πρέπει να απορρίπτονται, γιατί αποτελούν εστία περαιτέρω μόλυνσης.

Στο ψυγείο μούχλα

Πολλά προϊόντα μουχλιάζουν ή χαλάνε μετά από αρκετό καιρό στο ψυγείο. Ποια είναι όμως εκείνα που μπορούμε να κρατήσουμε και ποια πρέπει να πετάξουμε επειγόντως, αφού μπορεί να βλάψουν την υγεία μας;

Τα σκληρά τυριά όπως το τσένταρ είναι κλασικές περιπτώσεις όπου μπορείτε να αγνοήσετε τη μούχλα – απλά κόψτε την, το εσωτερικό παραμένει φαγώσιμο· όπως και με το ψωμί.

Ωστόσο, αυτό δεν ισχύει με τα μαλακά τυριά όπως το μπρι ή το καμαμπέρ, τα οποία μπορεί να γίνουν κατοικία επικίνδυνων βακτηρίων άπαξ και χάσουν τη φρεσκάδα τους.

Το ίδιο ισχύει και για τα λαχανικά και το σκληρό σαλάμι.

Αν η μούχλα έχει εξαπλωθεί σε τροφές όπως τα κονσερβοποιημένα κρέατα, το μαγειρεμένο κρέας και τα πουλερικά, τα μαγειρεμένα φαγητά κατσαρόλας, το γιαούρτι, τις μαρμελάδες, το ψωμί ή τα παξιμάδια, τότε πετάξτε τα.

Στο στρώμα μούχλα

Στις οδηγίες των στρωμάτων θα διαβάσετε ότι το στρώμα απαγορεύεται να βραχεί ή να πλυθεί, αλλά και να αποφεύγετε τον καθαρισμό με τη χρήση ατμού, διότι θα δημιουργηθεί στο εσωτερικό του στρώματος υγρασία και μούχλα!

Αν βάλετε χλωρίνη, μαγειρική σόδα, η σόδα με οδοντόπαστα, ακόμα και ζάχαρη, που αναφέρονται σε διάφορα άρθρα, η κατάσταση θα επιδεινωθεί.

Εάν υπάρχει μούχλα που υπάρχει στο στρώμα , υπάρχει μια πιθανότητα ότι η μούχλα να είναι σε ολόκληρο το δωμάτιο και θα πρέπει να αφαιρεθεί.

Στα ρούχα μούχλα

Μην στεγνώνετε ρούχα μέσα στο σπίτι. Η μέθοδος αυτή κρύβει σοβαρότατους κινδύνους για την υγεία μας.

Τα ρούχα όταν στεγνώνουν πάνω σε θερμαντικά σώματα αυξάνουν τα επίπεδα υγρασίας στον χώρο κατά 30%, δημιουργώντας το ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη μούχλας.

 Στεγνώνουμε τα ρούχα σε ανοιχτό χώρο η σε ειδικό στεγνωτήριο

– Αν δεν έχουμε εναλλακτική, φροντίζουμε, όταν το στέγνωμα γίνεται μέσα στο σπίτι, να μην πρόκειται για την κρεβατοκάμαρα ή το σαλόνι

– Σε κάθε περίπτωση έχουμε ανοιχτά παράθυρα

Μούχλα στο μπάνιο

– Ενώ κάνετε μπάνιο, ανοίξτε το παράθυρο. Αυτό που πρέπει να προσέξετε πολύ είναι η φορά του αέρα να είναι από μέσα προς τα έξω κι όχι το αντίθετο.– Μετά το μπάνιο σκουπίστε τις επιφάνειες.– Ψεκάστε το μπάνιο και το ντους αρκετά συχνά με ξύδι! Σταματά τον σχηματισμό της μούχλας.

– Όταν κάνετε μπάνιο, το πατάκι στο οποίο θα πατήσετε όταν βγείτε απορροφά νερό. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να κρατά υγρασία, γι” αυτό μόλις τελειώσετε βγάλτε το έξω να στεγνώσει.– Αν μπορείτε κι έχετε τη δυνατότητα  εγκαταστήστε στο μπάνιο, αφυγραντήρα.

Διαβάστε επίσης

• Τι είναι η αλλεργία; Με ποιόν τρόπο εκδηλώνεται μια αλλεργική αντίδραση και πώς αντιμετωπίζεται;
• Τι είναι η οξεία και η χρόνια βρογχίτιδα; Σε τι οφείλεται και πώς αντιμετωπίζεται; Ροφήματα που κάνουν καλό
• O βήχας μπορεί να οφείλεται σε καρκίνο του πνεύμονα;
• Πότε ο βήχας πρέπει να σας ανησυχήσει, τι μπορεί να προκαλέσει και πώς αντιμετωπίζεται;
• Βήχας μετά από το κρυολόγημα και πώς αντιμετωπίζεται
• Πώς η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (Χ.Α.Π.) επηρεάζει το αναπνευστικό σύστημα; ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΧΑΠ
• Ξυπνάτε από τον βήχα; Ποια είναι η αιτία και πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί; Πότε πρέπει να ανησυχήσετε
• Τι είναι η φυματίωση; Χρήσιμες πληροφορίες, ερωτήσεις και απαντήσεις.
• 14 βότανα για τις παθήσεις του αναπνευστικού

Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή
MSc